Cua độc: Tác hại cho sức khỏe, cách phân biệt và cách xử trí khi ăn phải

Cua độc là gì?

Cua độc là thuật ngữ dùng để chỉ các loài cua biển tự nhiên tích lũy lượng lớn độc tố sinh học nguy hiểm trong mô cơ thể, nội tạng và trứng. Khác với hiện tượng ngộ độc do hải sản ôi thiu nhiễm vi khuẩn, độc tố trong các loài cua này là độc chất thần kinh có sẵn trong tự nhiên, hấp thu qua chuỗi thức ăn từ các loại tảo độc hoặc sinh vật đáy phù du.

Các trường hợp ăn nhầm cua độc thường xảy ra tại những vùng ven biển, hải đảo khi người dân đi bắt hải sản rạn đá hoặc khách du lịch tự ý mua cua lạ từ các ghe thuyền nhỏ. Độc chất trong cua tác động trực tiếp lên hệ thống thần kinh trung ương và ngoại biên với tốc độ phát tán rất nhanh, khiến người ăn rơi vào tình trạng nguy kịch chỉ sau một khoảng thời gian ngắn nếu không được nhận biết và can thiệp kịp thời.

Bản chất các loại độc tố nguy hiểm có trong cua biển

Các loài cua độc sinh sống ở môi trường biển tích tụ những chất độc sinh học tự nhiên cực mạnh, tiêu biểu nhất là tetrodotoxin và saxitoxin. Đây là những chất độc thần kinh có khả năng làm gián đoạn quá trình dẫn truyền xung động qua màng tế bào thần kinh và cơ, dẫn đến tê liệt vận động và suy hô hấp cấp tính.

Đáng chú ý, cả tetrodotoxin và saxitoxin đều có tính bền vững rất cao với nhiệt độ và acid. Các phương pháp chế biến ẩm thực thông thường như luộc, xào, nướng hay nấu trong thời gian dài hoàn toàn không thể phá vỡ hoặc làm giảm độc tính của các hợp chất này. Độc tố thường phân bố khắp cơ thể con vật, tập trung nhiều ở nội tạng, gan tụy, trứng và cả trong từng thớ thịt. Chỉ cần ăn phải một lượng nhỏ thịt cua nhiễm độc, người dùng đã có thể gặp phải các biến chứng đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Cách nhận biết và phân biệt cua độc với cua ăn thông thường

Tại các vùng biển nước ta, một số loài cua mang độc tố nguy hiểm thường gặp bao gồm cua mặt quỷ, cua hạt, cua đá biển và cua dại. Cua mặt quỷ có mai sần sùi, u cục lồi lõm với nhiều gai nhọn, viền mai có răng cưa không đều và màu sắc cơ thể pha trộn loang lổ giữa xanh lục, nâu sẫm hoặc xám đen tạo cảm giác gai góc.

Cua hạt sở hữu lớp mai tròn gồ ghề, phủ kín các nốt sần nhỏ li ti dạng hạt cườm, càng ngắn và thô ráp. Nhiều loài cua độc khác có đặc điểm chung là phần đầu càng và ngón kẹp có màu đen sẫm hoặc nâu đậm khác biệt rõ với thân. Ngược lại, các loại cua thực phẩm thông dụng như cua biển, cua đồng hay ghẹ xanh có mai nhẵn bóng, đường nét hài hòa, màu sắc đồng nhất và không có các cấu trúc u cục kỳ dị. Việc quan sát cẩn thận hình dạng mai và màu sắc của kẹp là bước quan trọng để tránh chọn nhầm phải hải sản mang độc.

Dấu hiệu cảnh báo khi cơ thể bị nhiễm độc tố từ cua

Sau khi ăn phải cua độc từ mười lăm phút đến vài giờ, các biểu hiện nhiễm độc thần kinh sẽ bộc lộ rõ rệt. Dấu hiệu khởi đầu thường là cảm giác tê râm ran, châm chích quanh môi, lưỡi và đầu ngón tay ngón chân. Cảm giác tê buốt này lan nhanh lên khắp mặt, cổ rồi lan tỏa xuống toàn bộ tứ chi.

Tiếp theo đó, người bị ngộ độc bắt đầu xuất hiện các rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa liên tục, đau bụng quặn thắt và mệt lả. Độc tố tiến triển sâu hơn sẽ ức chế hệ thần kinh trung ương, gây nói ngọng, mất phối hợp vận động, nhìn đôi, sụp mí mắt và yếu cơ toàn thân. Ở giai đoạn nặng, bệnh nhân rơi vào tình trạng liệt cơ hô hấp, tím tái, tụt huyết áp, ngừng thở và ngừng tuần hoàn nếu không được hồi sức y tế khẩn cấp.

Các bước xử trí đúng cách khi nghi ngờ ăn nhầm cua độc

Ngay khi phát hiện người vừa ăn phải cua lạ có dấu hiệu tê môi hoặc khó chịu, cần lập tức ngừng bữa ăn và giữ lại mẫu thức ăn để phục vụ công tác xét nghiệm độc chất. Nếu nạn nhân còn hoàn toàn tỉnh táo và mới ăn chưa quá sáu mươi phút, người xung quanh có thể hỗ trợ gây nôn nhẹ nhàng nhằm tống xuất phần hải sản chưa kịp tiêu hóa ra ngoài.

Trong trường hợp nạn nhân lú lẫn, hôn mê hoặc co giật, tuyệt đối không kích thích nôn để tránh nguy cơ sặc thức ăn vào đường thở. Hãy đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn sang một bên, giữ thông thoáng đường thở và khẩn trương gọi xe cấp cứu hoặc vận chuyển ngay đến cơ sở y tế gần nhất có đơn vị hồi sức tích cực. Tuyệt đối không tự ý cho uống các bài thuốc dân gian truyền miệng vì có thể làm chậm trễ thời gian vàng cấp cứu của nhân viên y tế.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ cấp cứu của bác sĩ. Tuyệt đối không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như uống nước thảo mộc hay mùn thớt để giải độc cua vì không có cơ sở khoa học và dễ gây sặc vào phổi nguy hiểm. Mọi trường hợp nghi ngờ ăn phải cua độc đều phải được tiếp cận y tế khẩn cấp tại bệnh viện.

Tóm tắt

Ngộ độc cua biển chứa độc tố tự nhiên là tai nạn nguy hiểm và diễn tiến rất nhanh. Việc ghi nhớ đặc điểm nhận dạng của các loài cua lạ, kiên quyết không tiêu thụ hải sản không rõ nguồn gốc và sơ cứu đúng cách bằng việc đưa nạn nhân đến cơ sở y tế là biện pháp tốt nhất để bảo vệ an toàn tính mạng cho bản thân cùng gia đình.