Cơn tetani do thiếu canxi và những điều cần biết

Cơn tetani do thiếu canxi là gì?

Canxi là một khoáng chất thiết yếu đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tín hiệu thần kinh, duy trì hoạt động co giãn của cơ bắp và ổn định nhịp tim. Khi nồng độ canxi ion hóa trong máu giảm đáng kể, ngưỡng kích thích của tế bào thần kinh cơ bị hạ thấp, khiến các sợi thần kinh trở nên nhạy cảm bất thường và tự phát ra các xung truyền thần kinh liên tục.

Tình trạng này biểu hiện ra bên ngoài bằng các cơn co thắt cơ liên tục hoặc từng đợt, thường bắt đầu ở các chi như bàn tay, bàn chân và vùng quanh miệng. Cơn tetani không phải là một bệnh độc lập mà là biểu hiện lâm sàng nguy hiểm của tình trạng rối loạn điện giải nghiêm trọng, đòi hỏi phải xác định đúng nguyên nhân gốc rễ để can thiệp y tế thích hợp.

Biểu hiện đặc trưng của cơn tetani khi thiếu canxi

Cơn tetani do thiếu canxi thường bắt đầu bằng cảm giác tê bì, châm chích hoặc dị cảm ở vùng quanh môi, lưỡi, các đầu ngón tay và ngón chân. Sau đó, người bệnh sẽ xuất hiện tình trạng co thắt cơ rõ rệt. Vùng bàn tay thường bị co quắp theo tư thế đặc trưng với các ngón tay chụm lại, ngón cái gập vào lòng bàn tay và cổ tay gập sâu, hay còn được gọi là dấu hiệu bàn tay đỡ đẻ.

Ở bàn chân, các ngón chân có xu hướng gập chặt về phía lòng bàn chân. Người bệnh có thể cảm thấy đau buốt tại các vùng cơ bị co rút. Trong những trường hợp hạ canxi máu nặng, cơn co thắt không chỉ dừng lại ở tay chân mà có thể lan rộng ra cơ mặt, cơ lưng và đặc biệt là cơ thanh quản. Co thắt cơ thanh quản gây ra cảm giác thở rít, khó thở nặng, thậm chí nguy cơ ngạt thở nếu không được hỗ trợ y tế khẩn cấp. Ngoài ra, một số người bệnh có thể kèm theo cảm giác hồi hộp, lo âu hoặc vã mồ hôi.

Nguyên nhân gây ra cơn tetani và hạ canxi máu

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cơn tetani là sự sụt giảm nồng độ canxi tự do trong máu. Tình trạng này có thể xuất phát từ việc suy giảm chức năng tuyến cận giáp, cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc điều hòa nồng độ canxi qua hormone PTH. Việc tổn thương hoặc vô tình cắt bỏ tuyến cận giáp trong các phẫu thuật vùng cổ như phẫu thuật tuyến giáp là một trong những nguyên nhân phổ biến.

Bên cạnh đó, sự thiếu hụt vitamin D nghiêm trọng cũng làm giảm khả năng hấp thu canxi tại đường tiêu hóa. Những người mắc bệnh lý thận mãn tính, suy thận hoặc bệnh lý hấp thu kém ở ruột thường gặp khó khăn trong việc chuyển hóa canxi và vitamin D. Một nguyên nhân khác là hội chứng tăng thông khí do lo âu, thở nhanh làm giảm nồng độ khí CO2 trong máu, gây kiềm hóa máu và làm giảm tỷ lệ canxi ion hóa tự do dù tổng lượng canxi máu có thể chưa thay đổi.

Cách xử trí ban đầu khi xuất hiện cơn tetani

Khi phát hiện người bệnh có biểu hiện lên cơn tetani, điều quan trọng đầu tiên là giữ bình tĩnh và đưa người bệnh vào môi trường an toàn, thoáng mát. Đặt người bệnh nằm ở tư thế thoải mái, thả lỏng quần áo chật chội xung quanh vùng cổ và ngực để đảm bảo đường thở được thông thoáng. Người xung quanh tuyệt đối không nhét bất kỳ vật cứng nào vào miệng người bệnh để tránh tổn thương răng hoặc gây cản trở hô hấp.

Nếu cơn tetani xuất hiện do hội chứng tăng thông khí người bệnh thở quá nhanh vì hoảng sợ hoặc căng thẳng, hãy hướng dẫn họ thả lỏng, hít thở chậm và sâu để ổn định lại nhịp thở. Trong trường hợp cơn co rút kéo dài, có dấu hiệu khó thở, co thắt cơ thanh quản hoặc người bệnh bị ngất xỉu, cần gọi ngay xe cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ tiến hành tiêm truyền canxi đường tĩnh mạch dưới sự theo dõi chặt chẽ để cắt cơn tetani nhanh chóng.

Biện pháp phòng ngừa cơn tetani và thiếu canxi

Duy trì chế độ ăn uống cân đối là giải pháp nền tảng để phòng ngừa tình trạng thiếu hụt canxi. Người dân nên tăng cường các loại thực phẩm giàu canxi tự nhiên như sữa, sản phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, tôm, cua, ngũ cốc và các loại rau có màu xanh đậm. Việc kết hợp tắm nắng đúng cách vào buổi sáng sớm giúp cơ thể tự tổng hợp vitamin D, hỗ trợ quá trình hấp thu canxi tại ruột hiệu quả hơn.

Đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người từng phẫu thuật tuyến giáp hoặc người mắc bệnh thận mãn tính, cần thực hiện kiểm tra sức khỏe định kỳ và xét nghiệm nồng độ canxi máu theo chỉ định của bác sĩ. Việc bổ sung canxi hoặc vitamin D dạng dược phẩm chỉ nên thực hiện khi có hướng dẫn y tế cụ thể, tránh tự ý sử dụng liều cao kéo dài vì có thể dẫn đến nguy cơ dư thừa canxi hoặc sỏi thận.

Lưu ý an toàn

Cơn tetani là một tình trạng cấp cứu y khoa khi có biểu hiện co thắt cơ thanh quản hoặc rối loạn nhịp tim. Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục, không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của chuyên gia y tế. Người đọc tuyệt đối không tự ý mua thuốc bổ sung canxi liều cao hay tự điều chỉnh liều dùng mà không có sự thăm khám và chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Cơn tetani do thiếu canxi là tình trạng rối loạn điện giải nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa nếu được hiểu đúng. Việc sớm phát hiện các dấu hiệu cảnh báo, chủ động điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp bảo vệ sức khỏe hệ thần kinh cơ cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống.