Cơn hoảng hốt khi ngủ ở trẻ em và những điều cha mẹ cần biết

Cơn hoảng hốt khi ngủ ở trẻ em là gì?

Cơn hoảng hốt khi ngủ ở trẻ em, trong y khoa còn được gọi là chứng kinh sợ ban đêm, là một dạng rối loạn thức tỉnh diễn ra trong chu kỳ giấc ngủ sóng chậm không chuyển động mắt nhanh. Trẻ gặp phải hiện tượng này thường đột ngột ngồi dậy, la hét, biểu lộ cảm xúc kinh hoàng tột độ, thở nhanh và tim đập mạnh dù vẫn đang trong trạng thái ngủ.

Hiện tượng này phổ biến nhất ở lứa tuổi mầm non và tiểu học, thường xuất hiện sau khi trẻ ngủ được vài tiếng. Dù khiến người chăm sóc lo lắng, cơn hoảng sợ ban đêm không phải là biểu hiện của bệnh lý tâm thần nguy hiểm, không gây tổn hại đến não bộ và có xu hướng thoái lui tự nhiên khi hệ thần kinh của trẻ phát triển hoàn chỉnh hơn theo thời gian.

Phân biệt cơn hoảng hốt khi ngủ và cơn ác mộng thông thường

Khác với ác mộng vốn xảy ra ở pha ngủ chuyển động mắt nhanh và khiến trẻ tỉnh táo nhớ lại nội dung sợ hãi, cơn hoảng hốt diễn ra trong giai đoạn giấc ngủ sâu phi REM, thường rơi vào khoảng một đến ba giờ đầu sau khi chìm vào giấc ngủ.

Trong cơn hoảng hốt, trẻ có thể ngồi bật dậy, mắt mở to trừng trừng, gào thét, thở dốc, vã mồ hôi và quơ quào tay chân dữ dội nhưng thực tế tâm trí vẫn chưa thức tỉnh hoàn toàn. Trẻ không nhận biết được sự hiện diện của cha mẹ, không thể được dỗ dành ngay tức thì và sẽ nhanh chóng chìm lại vào giấc ngủ sâu mà không nhớ gì về sự việc vào sáng hôm sau.

Những yếu tố kích hoạt cơn hoảng sợ ban đêm ở trẻ nhỏ

Nguyên nhân chính dẫn đến các cơn hoảng sợ ban đêm thường bắt nguồn từ sự phát triển chưa hoàn thiện của hệ thần kinh trung ương và chu kỳ giấc ngủ ở trẻ nhỏ. Trẻ gặp khó khăn trong quá trình chuyển tiếp từ pha giấc ngủ sâu phi REM sang các chu kỳ ngủ nhẹ hơn.

Bên cạnh đó, một số yếu tố thuận lợi có thể thúc đẩy cơn bùng phát bao gồm tình trạng thiếu ngủ kéo dài, kiệt sức do hoạt động quá mức vào ban ngày, sốt cao do bệnh nhiễm trùng, hoặc căng thẳng tâm lý như thay đổi môi trường lớp học, xáo trộn nếp sinh hoạt gia đình. Tiền sử gia đình có người thân từng mắc chứng miên hành hoặc hoảng hốt khi ngủ cũng làm tăng nguy cơ ở trẻ.

Cách xử trí đúng của phụ huynh trong lúc cơn diễn ra

Nguyên tắc xử trí quan trọng nhất là phụ huynh cần giữ bình tĩnh, tránh hoảng loạn hay cố gắng lay lắc, giật mạnh để đánh thức trẻ. Việc ép trẻ tỉnh giấc đột ngột có thể khiến phản ứng hoảng sợ kéo dài và làm trẻ mất phương hướng nhiều hơn.

Cha mẹ nên ở cạnh bên cạnh, nhẹ nhàng che chắn các vật sắc nhọn hoặc góc nhọn xung quanh giường để phòng tránh chấn thương nếu trẻ vung tay chân. Giữ giọng nói nhẹ nhàng, ấm áp, kiên nhẫn chờ đợi từ mười đến hai mươi phút cho đến khi cơn dịu bớt và trẻ tự chuyển tiếp trở lại trạng thái ngủ sâu yên bình. Không nên tra hỏi hay nhắc lại sự việc vào ngày hôm sau để tránh gây lo âu không cần thiết cho trẻ.

Biện pháp cải thiện chất lượng giấc ngủ và phòng ngừa cơn tái phát

Thiết lập vệ sinh giấc ngủ khoa học là phương pháp tự nhiên và hiệu quả nhất để giảm bớt tần suất xuất hiện của các cơn hoảng hốt. Phụ huynh nên duy trì khung giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, kể cả vào dịp cuối tuần, nhằm ổn định nhịp sinh học cho trẻ.

Tạo không gian phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát, giảm ánh sáng và hạn chế tối đa việc cho trẻ tiếp xúc với màn hình điện thoại, tivi hoặc các nội dung kích động mạnh ít nhất một giờ trước khi lên giường. Nếu cơn hoảng hốt thường xuất hiện vào một mốc thời gian cố định mỗi đêm, cha mẹ có thể áp dụng biện pháp đánh thức theo lịch trình bằng cách khẽ lay nhẹ cho trẻ chuyển mình trước thời điểm đó khoảng mười lăm phút.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc giấc ngủ trẻ em, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc an thần hoặc các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ cho trẻ mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường như co giật, sùi bọt mép, tím tái hoặc cơn kéo dài bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc thần kinh để được kiểm tra kịp thời.

Tóm tắt

Cơn hoảng hốt khi ngủ là một hiện tượng rối loạn giấc ngủ lành tính và phổ biến trong quá trình phát triển hệ thần kinh của trẻ nhỏ. Phần lớn các trường hợp sẽ tự thoái lui dần khi trẻ lớn lên mà không để lại di chứng. Phụ huynh nên duy trì tâm lý bình tĩnh, tạo nếp sinh hoạt điều độ và chủ động đưa trẻ đi khám chuyên khoa khi có dấu hiệu bất thường để nhận được hướng dẫn y khoa phù hợp.