Bệnh bạch hầu lây qua những con đường nào?

Con đường lây nhiễm bệnh bạch hầu là gì?

Bệnh bạch hầu là bệnh truyền nhiễm nhóm B lây lan qua đường hô hấp và tiếp xúc, có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường phổ biến hơn ở trẻ em chưa được tiêm chủng đầy đủ. Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae, một loại trực khuẩn gram dương có khả năng sinh độc tố bạch hầu. Độc tố này gây hoại tử niêm mạc, tạo nên các màng giả màu trắng xám dai dính ở vùng hầu họng, thanh quản, mũi hoặc amidan, có thể gây bít tắc đường thở dẫn đến suy hô hấp.

Đặc tính nguy hiểm của bệnh bạch hầu nằm ở tốc độ phát tán mầm bệnh trong quần thể dân cư chưa có miễn dịch. Độc tố ngấm vào máu còn có thể gây viêm cơ tim, thoái hóa dây thần kinh ngoại biên và suy thận cấp. Do đó, việc hiểu rõ nguồn lây và cơ chế lan truyền của vi khuẩn là yếu tố sống còn để kịp thời khống chế các nguy cơ dịch tễ.

Lây truyền trực tiếp qua giọt bắn đường hô hấp

Phương thức lây lan phổ biến và nhanh chóng nhất của vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae là thông qua các giọt bắn đường hô hấp. Khi người mắc bệnh hoặc người lành mang trùng ho, hắt hơi, ho khạc, nói chuyện lớn tiếng hay cười đùa, hàng ngàn giọt bắn li ti mang theo vi khuẩn sẽ được giải phóng ra không khí xung quanh.

Nếu người khỏe mạnh ở cự ly gần vô tình hít phải các giọt bắn này, vi khuẩn sẽ bám vào niêm mạc mũi họng, nhanh chóng định cư và bắt đầu quá trình sinh sôi. Không gian kín, kém thông gió, tập trung đông người như lớp học, nhà trẻ, ký túc xá hoặc khu dân cư đông đúc là những môi trường tạo điều kiện vô cùng thuận lợi để vi khuẩn bạch hầu phát tán trực tiếp từ người sang người qua hơi thở.

Lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết và tổn thương da

Bên cạnh đường hô hấp, bệnh bạch hầu còn có thể lây truyền qua con đường tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hoặc tổn thương da của người bệnh. Mặc dù thể bạch hầu da ít gặp hơn bạch hầu hô hấp, vi khuẩn cư trú tại các vết loét, vết trầy xước trên da vẫn có khả năng bài xuất mầm bệnh ra bên ngoài.

Khi người lành chạm trực tiếp vào vết loét da, dịch mủ hoặc vùng niêm mạc bị tổn thương của người bệnh mà không có biện pháp bảo hộ, vi khuẩn có thể xâm nhập qua các vết rách vi thể trên da hoặc niêm mạc. Ngoài ra, việc dùng chung khăn mặt, gối ngủ, quần áo hoặc tiếp xúc thân mật như ôm hôn người đang mang vi khuẩn cũng là cơ hội để mầm bệnh di chuyển và gây nhiễm trùng.

Lây truyền gián tiếp qua đồ vật và bề mặt dùng chung

Một con đường lây truyền khác tuy ít gặp hơn nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro lây lan dịch bệnh là tiếp xúc gián tiếp qua các bề mặt và vật dụng trung gian. Vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae có sức đề kháng tương đối tốt với điều kiện khô hanh bên ngoài môi trường, có thể sống sót trên đồ vật từ vài ngày đến nhiều tuần nếu không được sát khuẩn.

Người khỏe mạnh khi chạm tay vào các bề mặt bị vấy bẩn bởi dịch tiết mũi họng của người bệnh như tay nắm cửa, lan can, mặt bàn, đồ chơi trẻ em, cốc chén, dụng cụ ăn uống, sau đó đưa tay lên dụi mắt, mũi hoặc miệng sẽ vô tình tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể. Việc giữ gìn vệ sinh môi trường sống và khử khuẩn đồ dùng thường xuyên vì vậy đóng vai trò rất quan trọng trong công tác phòng dịch.

Biện pháp phòng ngừa cắt đứt các chuỗi lây nhiễm bạch hầu

Để chủ động cắt đứt các mắt xích trong chuỗi lây nhiễm bệnh bạch hầu, việc thực hiện đồng bộ các biện pháp vệ sinh và dự phòng y tế là vô cùng cần thiết. Trong đó, tiêm chủng đầy đủ các mũi vắc xin có thành phần bạch hầu theo chương trình tiêm chủng mở rộng và tiêm nhắc định kỳ cho người lớn là biện pháp tạo lá chắn miễn dịch vững chắc nhất.

Bên cạnh tiêm phòng, mỗi người cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh hay chạm vào các bề mặt công cộng. Khi ho hoặc hắt hơi, cần che miệng bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo. Giữ nhà cửa thông thoáng, mở cửa sổ đón ánh sáng tự nhiên và thường xuyên lau chùi các bề mặt tiếp xúc giúp tiêu diệt mầm bệnh tồn đọng trong không gian sống.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chỉ định hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc giảm đau hay các bài thuốc truyền miệng để điều trị khi nghi ngờ mắc bệnh bạch hầu. Người có tiếp xúc gần với ca bệnh xác định cần liên hệ ngay cơ sở y tế dự phòng để được hướng dẫn theo dõi dịch tễ và dùng thuốc dự phòng nếu có chỉ định chuyên môn.

Tóm tắt

Hiểu rõ con đường lây nhiễm bệnh bạch hầu là cơ sở quan trọng giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ bản thân và gia đình. Tiêm chủng vắc xin đầy đủ đúng lịch, giữ gìn vệ sinh cá nhân và cách ly kịp thời khi có triệu chứng nghi ngờ là những biện pháp thiết thực nhất để ngăn chặn sự bùng phát của vi khuẩn trong cộng đồng.