Cồn 90 độ có tác dụng gì và có sát khuẩn được virus corona không?

Cồn 90 độ là gì?

Cồn 90 độ, hay ethanol 90 độ, là dung dịch chứa khoảng chín mươi phần trăm cồn nguyên chất cùng mười phần trăm nước theo thể tích. Dung dịch này có tính chất vật lý trong suốt, không màu, mùi cay nồng đặc trưng, dễ bắt cháy và bay hơi cực kỳ nhanh chóng ở nhiệt độ phòng.

Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, cồn y tế hoạt động như một chất khử trùng phổ rộng dựa trên cơ chế làm biến tính protein và hòa tan màng lipid sinh học của vi khuẩn cũng như nhiều loại virus có vỏ bọc. Tuy nhiên, hiệu lực diệt khuẩn của cồn phụ thuộc chặt chẽ vào nồng độ và thời gian tiếp xúc với mầm bệnh. Nồng độ cồn quá cao không đồng nghĩa với hiệu quả sát trùng vượt trội, bởi sự hiện diện của nước là yếu tố thiết yếu xúc tác cho quá trình đông tụ protein và làm chậm tốc độ bốc hơi của dung dịch.

Tác dụng chính của cồn 90 độ trong y tế và đời sống

Trong thực hành y tế, cồn 90 độ thường được sử dụng chủ yếu để sát trùng bề mặt các loại dụng cụ kim loại không chịu nhiệt cao, làm sạch bề mặt kính quang học hoặc sử dụng làm chất đốt nhiệt trong phòng thí nghiệm. Do có hàm lượng cồn nguyên chất cao, dung dịch này có đặc tính bay hơi cực kỳ nhanh và hút nước mạnh từ môi trường xung quanh.

Tuy nhiên, trong các cơ sở y tế, cồn 90 độ rất hiếm khi được chỉ định để sát khuẩn da tay hay rửa các vết thương hở. Đặc tính hút nước mạnh của ethanol nồng độ cao làm khô tế bào biểu bì nhanh chóng, khiến da dễ bị bong tróc, kích ứng và mất đi lớp màng bảo vệ lipid tự nhiên. Vì vậy, ứng dụng thực tế của cồn 90 độ tập trung chủ yếu vào việc vệ sinh trang thiết bị hoặc các quy trình xử lý kỹ thuật chuyên biệt hơn là chăm sóc cá nhân trực tiếp.

Khả năng bất hoạt virus corona của cồn 90 độ

Virus corona là chủng virus có lớp màng bọc lipid bên ngoài cùng các protein gai giúp bám dính vào thụ thể tế bào vật chủ. Về mặt hóa lý, cồn 90 độ hoàn toàn có khả năng hòa tan lớp vỏ lipid này và làm biến tính các chuỗi polypeptide của virus corona, từ đó bất hoạt khả năng gây nhiễm của hạt virus khi tiếp xúc trực tiếp trong môi trường thử nghiệm.

Mặc dù có khả năng tiêu diệt mầm bệnh, việc sử dụng cồn 90 độ để phòng ngừa lây nhiễm virus corona trong thực tế đời sống lại không mang lại hiệu quả vượt trội. Tốc độ bay hơi quá nhanh của ethanol 90 độ khiến dung dịch khô đi chỉ sau vài giây tiếp xúc với không khí. Điều này khiến thời gian tương tác giữa chất sát khuẩn và bề mặt virus không đủ lâu để phá hủy triệt để mọi mầm bệnh bám dính, đặc biệt khi virus được bao bọc bên trong các giọt bắn dịch tiết đường hô hấp.

Lý do cồn 70 độ được ưu tiên hơn cồn 90 độ khi sát khuẩn

Nhiều người thường lầm tưởng rằng nồng độ cồn càng cao thì khả năng sát khuẩn sẽ càng mạnh mẽ, nhưng nguyên lý vi sinh học lại chứng minh điều ngược lại. Cồn 70 độ chứa khoảng ba mươi phần trăm là nước, và chính lượng nước này đóng vai trò quan trọng trong việc làm chậm tốc độ bốc hơi của dung dịch, duy trì độ ẩm cần thiết để cồn thẩm thấu sâu vào cấu trúc vi sinh vật.

Khi tiếp xúc với cồn 90 độ, các protein ở bề mặt ngoài của vi khuẩn và virus bị đông tụ ngay tức thì, tạo thành một lớp vỏ protein cứng bao quanh mầm bệnh. Lớp màng bảo vệ này vô tình ngăn cản các phân tử ethanol tiếp tục thấm sâu vào bên trong để tiêu diệt phần nhân sinh học cốt lõi. Ngược lại, cồn 70 độ thẩm thấu qua màng tế bào một cách từ từ và đồng đều hơn, giúp phá vỡ toàn bộ cấu trúc sinh học bên trong. Thêm vào đó, cồn 70 độ ít gây khô rát da và có thời gian tiếp xúc thực tế tối ưu hơn trên bề mặt tiếp xúc.

Hướng dẫn sử dụng dung dịch cồn sát khuẩn an toàn

Để sử dụng cồn an toàn và đạt hiệu quả bảo vệ cao, người dân nên lựa chọn dung dịch cồn 70 độ cho mục đích sát khuẩn tay nhanh hoặc lau các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như tay nắm cửa, điện thoại và bàn làm việc. Khi rửa tay bằng dung dịch cồn, cần lấy một lượng vừa đủ và xoa đều toàn bộ các kẽ ngón tay, mu bàn tay và lòng bàn tay trong ít nhất hai mươi đến ba mươi giây cho đến khi cồn tự khô hoàn toàn.

Nếu chỉ có sẵn cồn 90 độ trong nhà, người dùng có thể pha loãng với nước cất sạch theo đúng công thức để hạ nồng độ về khoảng 70 độ trước khi sử dụng sát khuẩn. Tuyệt đối không xịt cồn trực tiếp vào các vị trí nhạy cảm như mắt, mũi, miệng hoặc các vết thương hở sâu. Sau khi sát khuẩn tay bằng cồn nhiều lần trong ngày, có thể kết hợp thoa kem dưỡng ẩm để bảo vệ da tay khỏi tình trạng khô nẻ và nứt nẻ do mất nước.

Lưu ý an toàn

Cồn 90 độ là chất lỏng cực kỳ dễ bắt cháy với ngọn lửa xanh gần như vô hình dưới ánh sáng ban ngày, do đó tuyệt đối không sử dụng hoặc cất giữ cồn gần ngọn lửa trần, bếp gas hay thiết bị điện sinh nhiệt. Không được uống cồn y tế dưới bất kỳ hình thức nào vì nguy cơ ngộ độc cấp tính, mù lòa hoặc tổn thương gan thận nghiêm trọng nếu sản phẩm chứa tạp chất methanol. Tránh để cồn bắn vào mắt và ngừng sử dụng nếu da xuất hiện dấu hiệu phát ban, ngứa rát hay nứt nẻ nghiêm trọng.

Tóm tắt

Cồn 90 độ có khả năng bất hoạt virus corona nhưng không phải là lựa chọn tối ưu cho việc sát khuẩn tay hay vệ sinh bề mặt thông thường. Người dân nên ưu tiên dung dịch cồn 70 độ để đảm bảo hiệu quả kháng khuẩn kéo dài và giảm kích ứng da. Khi sử dụng bất kỳ dung dịch cồn y tế nào, việc tuân thủ các quy tắc an toàn phòng cháy là điều kiện tiên quyết để bảo vệ bản thân và gia đình.