Có nên trữ đông sữa mẹ không và hướng dẫn bảo quản

Trữ đông sữa mẹ là gì?

Trữ đông sữa mẹ là phương pháp bảo quản sữa mẹ ở nhiệt độ âm sâu, thường trong ngăn đá tủ lạnh hoặc tủ đông chuyên dụng, nhằm kéo dài thời gian sử dụng từ vài tuần đến vài tháng. Biện pháp này tạo điều kiện cho các bà mẹ chủ động xây dựng ngân hàng sữa gia đình, giúp người chăm sóc dễ dàng cho bé bú khi mẹ vắng nhà hoặc có việc đột xuất. Về mặt dinh dưỡng, sữa mẹ được trữ đông đúng cách vẫn là nguồn thức ăn tối ưu vượt trội, cung cấp đầy đủ năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho từng giai đoạn phát triển của trẻ. Tuy nhiên, nhiệt độ lạnh sâu và thời gian lưu trữ dài ngày có thể làm biến đổi nhẹ mùi vị do men lipase phân giải chất béo, đồng thời làm giảm nhẹ hoạt tính sinh học của một số tế bào bạch cầu và enzyme miễn dịch. Việc cân nhắc giữa nhu cầu thực tế và nguyên tắc an toàn vệ sinh là bước cơ bản giúp gia đình tận dụng tối đa lợi ích của việc tích trữ sữa.

Lợi ích khi trữ đông sữa mẹ đối với mẹ và bé

Việc trữ đông sữa mẹ mang lại sự linh hoạt đáng kể trong quá trình chăm sóc trẻ nhỏ. Trước hết, phương pháp này giúp các bà mẹ giải tỏa áp lực khi quay lại công việc, giảm bớt căng thẳng về việc thiếu sữa đột ngột và duy trì nguồn sữa mẹ lâu dài cho con. Khi có sẵn lượng sữa dự trữ an toàn, người thân trong gia đình như bố hoặc ông bà có thể hỗ trợ chia sẻ việc cho bé bú, giúp mẹ có thêm thời gian nghỉ ngơi để phục hồi thể chất và tinh thần sau sinh.

Bên cạnh đó, việc trữ đông còn giúp tận dụng lượng sữa dồi dào ở giai đoạn đầu, hạn chế tình trạng lãng phí nguồn dưỡng chất quý báu. Trẻ vẫn được hưởng trọn vẹn các thành phần dinh dưỡng nền tảng cần thiết cho hệ tiêu hóa và hệ thần kinh mà không bị gián đoạn dinh dưỡng. Trong trường hợp mẹ không may bị ốm nhẹ, phải dùng thuốc tạm thời cách ly việc bú trực tiếp hoặc cần đi công tác ngắn ngày, nguồn sữa trữ đông chính là giải pháp thay thế an toàn và kinh tế nhất cho sự phát triển của bé.

Những thay đổi của sữa mẹ trong quá trình trữ đông

Mặc dù việc trữ đông sữa mẹ rất an toàn nếu thực hiện đúng, sữa sau khi cấp đông và rã đông sẽ có một vài khác biệt nhất định so với sữa mẹ tươi mới vắt. Dưới tác động của nhiệt độ lạnh sâu, một số thành phần miễn dịch nhạy cảm như tế bào bạch cầu sống, kháng thể IgA tiết và một lượng nhỏ vitamin C có thể bị suy giảm hoạt tính theo thời gian lưu trữ. Ngoài ra, sữa mẹ sau khi trữ đông thường có hiện tượng tách lớp mỡ tự nhiên nổi lên trên bề mặt hoặc có mùi xà phòng nhẹ.

Mùi xà phòng này xuất hiện do enzyme lipase trong sữa vẫn tiếp tục phân giải các phân tử chất béo triglyceride thành axit béo tự do trong quá trình bảo quản lạnh. Hiện tượng này hoàn toàn lành tính, sữa không hề bị hư hỏng hay gây độc hại, dù một số trẻ có khứu giác nhạy cảm có thể từ chối bú trong những lần đầu tiếp xúc. Nắm rõ những đặc điểm biến đổi vật lý và sinh hóa tự nhiên này giúp phụ huynh yên tâm hơn, đồng thời biết cách kiểm tra chất lượng sữa trước khi cho bé sử dụng.

Quy trình vắt và đóng gói sữa mẹ chuẩn vệ sinh

Để bảo quản sữa mẹ an toàn và duy trì chất lượng tối đa, quy trình chuẩn bị và vắt sữa đòi hỏi sự cẩn trọng cao về vệ sinh. Trước khi vắt hoặc hút sữa, người mẹ cần rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất hai mươi giây, đồng thời vệ sinh và tiệt trùng cẩn thận các bộ phận của máy hút sữa. Sữa vắt ra nên được chứa trong các túi trữ sữa chuyên dụng đã tiệt trùng hoặc bình thủy tinh, bình nhựa không chứa chất BPA có nắp đậy kín khít.

Khi đóng gói, mẹ chỉ nên chia sữa thành từng cữ bú nhỏ vừa đủ cho một lần ăn của trẻ, thông thường từ sáu mươi đến một trăm hai mươi mililit, tránh trữ các túi quá lớn gây lãng phí khi trẻ bú không hết. Cần chú ý chừa lại một khoảng trống nhỏ ở miệng túi hoặc bình chứa vì thể tích chất lỏng sẽ giãn nở khi đông đặc lại. Cuối cùng, việc ghi rõ ngày giờ vắt lên nhãn túi là thao tác bắt buộc để gia đình dễ dàng sắp xếp và tuân thủ nguyên tắc sử dụng túi trữ cũ trước, túi mới sau.

Cách rã đông và làm ấm sữa mẹ an toàn

Kỹ thuật rã đông đóng vai trò quyết định đến việc giữ lại các chất dinh dưỡng và hạn chế vi khuẩn phát triển trong sữa mẹ. Cách an toàn nhất là chuyển túi sữa đông từ ngăn đá xuống ngăn mát tủ lạnh trước nửa ngày đến một ngày để sữa tan đá từ từ. Trong trường hợp cần dùng gấp, người chăm sóc có thể đặt túi sữa dưới vòi nước mát chảy nhẹ rồi từ từ tăng dần sang nước ấm, hoặc ngâm túi sữa trong một bát nước ấm không quá bốn mươi độ C.

Tuyệt đối không sử dụng lò vi sóng hoặc đun sôi sữa trực tiếp trên bếp để làm tan đá. Nhiệt độ quá cao sẽ phá hủy cấu trúc protein, làm mất các kháng thể quý giá và tạo ra các điểm nóng cục bộ gây bỏng miệng trẻ sơ sinh. Sau khi sữa tan hoàn toàn, mẹ nên lắc xoay nhẹ nhàng bình sữa để hòa tan lớp chất béo bị phân tách, kiểm tra nhiệt độ sữa nhỏ lên cổ tay trước khi cho bé bú và lưu ý không bao giờ được cấp đông lại phần sữa đã rã đông thừa.

Lưu ý an toàn

Sữa mẹ sau khi đã rã đông hoàn toàn chỉ nên sử dụng trong vòng hai mươi tư giờ nếu bảo quản ở ngăn mát tủ lạnh và tối đa hai giờ ở nhiệt độ phòng. Nếu trẻ đã bú dở một bình sữa, lượng sữa thừa cần được bỏ đi sau hai giờ chứ không được lưu trữ lại cho cữ tiếp theo nhằm tránh vi khuẩn từ nước bọt xâm nhập sinh sôi. Tuyệt đối không cấp đông lại sữa đã tan đá. Khi sữa có mùi chua nồng, vị ôi thiu rõ rệt hoặc vón cục không tan dù đã lắc nhẹ, gia đình phải dứt khoát loại bỏ để bảo vệ an toàn tiêu hóa cho trẻ nhỏ.

Tóm tắt

Trữ đông sữa mẹ là giải pháp khoa học, hỗ trợ đắc lực cho các gia đình trong việc duy trì nguồn dưỡng chất vàng cho trẻ nhỏ. Khi được thực hiện đúng cách từ khâu vắt sữa, đóng gói đến rã đông, sữa mẹ đông lạnh vẫn mang lại giá trị dinh dưỡng vượt trội và độ an toàn cao cho hệ miễn dịch non nớt của bé.