Có nên tiêm vắc xin phế cầu không và các loại vắc xin phổ biến

Vắc xin phế cầu là gì?

Vắc xin phế cầu là sinh phẩm y tế kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu chống lại vi khuẩn Streptococcus pneumoniae. Vi khuẩn phế cầu lưu hành phổ biến trong cộng đồng và thường cư trú ở vùng hầu họng. Khi gặp điều kiện thuận lợi như sức đề kháng suy giảm, chúng có thể tấn công vào cơ quan hô hấp, máu hoặc hệ thần kinh trung ương, gây ra các biến chứng nghiêm trọng và đe dọa tính mạng.

Hiện nay, vắc xin phế cầu được chia thành hai nhóm chính gồm vắc xin phế cầu phối hợp và vắc xin phế cầu polysaccharide. Việc tiêm chủng không chỉ bảo vệ cá nhân người được tiêm khỏi nguy cơ mắc bệnh nguy hiểm mà còn góp phần tạo miễn dịch cộng đồng, giảm bớt áp lực điều trị và hạn chế nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh.

Lý do nên tiêm vắc xin phế cầu phòng bệnh

Vi khuẩn phế cầu là nguyên nhân chính gây ra viêm phổi cộng đồng, viêm màng não, nhiễm trùng huyết và viêm tai giữa tái phát ở trẻ em. Những bệnh lý này có tỷ lệ biến chứng cao, có thể để lại di chứng lâu dài như điếc, tổn thương cảm giác vận động, suy hô hấp hoặc tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc điều trị nhiễm trùng do phế cầu ngày càng gặp nhiều khó khăn do tình trạng vi khuẩn kháng lại nhiều loại kháng sinh thông thường.

Tiêm vắc xin phế cầu kích thích hệ thống miễn dịch tự nhiên hình thành kháng thể ghi nhớ, giúp ngăn chặn sự xâm nhập và nhân lên của vi khuẩn phế cầu khi cơ thể tiếp xúc với nguồn bệnh. Tiêm phòng đầy đủ giúp giảm đáng kể nguy cơ nhập viện, giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế sử dụng kháng sinh không cần thiết. Vì vậy, tiêm vắc xin phế cầu là biện pháp dự phòng y tế có ý nghĩa thiết thực trong việc bảo vệ sức khỏe cho cả trẻ em và người lớn.

Các đối tượng được khuyến cáo nên tiêm vắc xin phế cầu

Trẻ em dưới 5 tuổi là nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất nhiễm phế cầu do hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện. Bên cạnh đó, người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên cũng là đối tượng dễ gặp biến chứng nặng khi mắc các bệnh hô hấp do phế cầu, bởi sự suy giảm miễn dịch tự nhiên theo tuổi tác.

Ngoài ra, những người ở bất kỳ lứa tuổi nào có các bệnh lý nền mạn tính như bệnh phổi mạn tính, bệnh tim mạch, đái tháo đường, xơ gan, suy thận mạn hoặc người bị suy giảm miễn dịch đều được khuyến cáo tiêm vắc xin phế cầu. Những đối tượng này khi nhiễm phế cầu có nguy cơ chuyển nặng rất nhanh, do đó việc tiêm phòng sớm đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Các loại vắc xin phế cầu phổ biến hiện nay

Hiện nay tại Việt Nam và trên thế giới có các dòng vắc xin phế cầu phổ biến được đưa vào sử dụng tiêm chủng:

Vắc xin phế cầu Synflorix là vắc xin phế cầu phối hợp chứa 10 chủng vi khuẩn phế cầu phổ biến. Vắc xin này thường được chỉ định cho trẻ nhỏ từ 6 tuần tuổi đến 5 tuổi, giúp phòng ngừa các bệnh xâm lấn và viêm tai giữa cấp tính do phế cầu.

Vắc xin phế cầu Prevenar 13 là vắc xin phế cầu phối hợp bao phủ 13 chủng phế cầu. Loại vắc xin này được chỉ định mở rộng cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn, bao gồm cả người cao tuổi và người có bệnh nền.

Vắc xin phế cầu Pneumovax 23 là vắc xin polysaccharide chứa 23 chủng phế cầu, thường được khuyến cáo tiêm bổ sung cho người lớn tuổi hoặc người từ 2 tuổi trở lên có nguy cơ cao để tăng cường phạm vi bảo vệ.

Phản ứng thường gặp sau khi tiêm vắc xin phế cầu

Sau khi tiêm vắc xin phế cầu, cơ thể có thể xuất hiện một số phản ứng nhẹ và tự hết sau vài ngày. Các phản ứng tại vị trí tiêm phổ biến bao gồm sưng nhẹ, đỏ, đau hoặc cứng tại chỗ tiêm. Một số phản ứng toàn thân có thể gặp như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau cơ, nhức đầu, chán ăn hoặc quấy khóc ở trẻ nhỏ.

Các phản ứng này là biểu hiện bình thường cho thấy hệ miễn dịch của cơ thể đang đáp ứng với vắc xin để tạo kháng thể. Người tiêm hoặc phụ huynh cần theo dõi tình trạng sức khỏe tại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút sau tiêm và tiếp tục theo dõi tại nhà trong 24 đến 48 giờ tiếp theo. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục, khó thở, vã mồ hôi hoặc sưng to lan rộng tại vị trí tiêm, cần đưa người tiêm đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Thông tin về vắc xin phế cầu mang tính chất tham khảo giáo dục y tế. Quyết định tiêm vắc xin, lựa chọn loại vắc xin và lịch tiêm cụ thể cần được bác sĩ hoặc nhân viên y tế tại cơ sở tiêm chủng khám sàng lọc và tư vấn trực tiếp dựa trên độ tuổi, tiền sử dị ứng và tình trạng sức khỏe cá nhân. Không tự ý thay đổi lịch tiêm hoặc tự mua vắc xin khi chưa có chỉ định y khoa.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin phế cầu là giải pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả đối với các bệnh lý nhiễm trùng nguy hiểm do vi khuẩn phế cầu gây ra. Việc chủ động tìm hiểu các loại vắc xin phế cầu và tham khảo ý kiến nhân viên y tế sẽ giúp bảo vệ tối ưu sức khỏe cho trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có bệnh lý nền.