Có nên bổ sung lợi khuẩn cho trẻ sơ sinh và những lưu ý phụ huynh cần biết

Bổ sung lợi khuẩn cho trẻ sơ sinh

Lợi khuẩn, hay probiotic, là các vi sinh vật sống mang lại lợi ích sức khỏe cho vật chủ khi được đưa vào cơ thể với số lượng đầy đủ. Ở giai đoạn đầu đời, đường ruột của trẻ sơ sinh bắt đầu tiếp nhận và xây dựng hệ vi sinh vật từ mẹ và môi trường xung quanh. Quá trình này diễn ra khác nhau tùy thuộc vào phương pháp sinh nở và chế độ dinh dưỡng. Trẻ sinh thường và được nuôi bằng sữa mẹ có xu hướng sở hữu hệ vi sinh đường ruột phong phú với sự chiếm ưu thế của các chủng Bifidobacterium và Lactobacillus tự nhiên. Ngược lại, trẻ sinh mổ hoặc dùng sữa công thức sớm có thể có sự đa dạng vi khuẩn đường ruột chậm hơn. Mặc dù lợi khuẩn đóng vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ tiêu hóa và hoàn thiện hàng rào miễn dịch niêm mạc ruột, việc bổ sung dạng chế phẩm uống bên ngoài không phải là giải pháp bắt buộc cho mọi đứa trẻ.

Vai trò tự nhiên của sữa mẹ đối với hệ vi sinh đường ruột của trẻ sơ sinh

Sữa mẹ được xem là tiêu chuẩn vàng cung cấp nguồn dinh dưỡng hoàn hảo và bảo vệ hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh. Không chỉ chứa các chủng vi khuẩn có lợi được truyền trực tiếp từ mẹ, sữa mẹ còn rất giàu các oligosaccharide sữa mẹ. Đây là những chất tiền vi sinh đóng vai trò làm thức ăn nuôi dưỡng các chủng vi khuẩn có ích phát triển mạnh mẽ trong lòng ruột. Nhờ đó, môi trường đường ruột của trẻ bú mẹ duy trì được tính axit nhẹ, giúp ngăn chặn sự định cư và phát triển của các vi khuẩn gây bệnh cơ hội.

Đồng thời, các kháng thể IgA tiết từ sữa mẹ tạo thành lớp màng bảo vệ niêm mạc ruột non nớt. Vì vậy, đối với những trẻ phát triển bình thường, việc duy trì nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong sáu tháng đầu đời chính là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất để thiết lập hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh mà không cần can thiệp thêm từ bên ngoài.

Những trường hợp bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định lợi khuẩn cho trẻ

Dù không khuyến cáo dùng đại trà cho toàn bộ trẻ khỏe mạnh, bác sĩ nhi khoa có thể cân nhắc chỉ định bổ sung men vi sinh trong một số tình huống lâm sàng cụ thể. Trường hợp phổ biến là trẻ sơ sinh bị chứng co thắt quấy khóc không rõ nguyên nhân kéo dài hoặc trẻ gặp tình trạng rối loạn tiêu hóa sau đợt điều trị kháng sinh. Thuốc kháng sinh có thể vô tình tiêu diệt cả vi khuẩn có hại lẫn vi khuẩn có lợi, dẫn đến loạn khuẩn đường ruột và tiêu chảy.

Ngoài ra, trẻ sinh mổ, trẻ sinh non nhẹ cân hoặc trẻ phải nuôi dưỡng hoàn toàn bằng sữa công thức đặc biệt cũng có thể được bác sĩ đánh giá để hỗ trợ cân bằng lại hệ vi sinh. Tuy nhiên, việc lựa chọn chủng vi khuẩn nào, chẳng hạn như Lactobacillus reuteri hay Bifidobacterium infantis, đòi hỏi đánh giá chuyên môn y khoa dựa trên bằng chứng lâm sàng, thể trạng và bệnh lý nền của từng bé.

Nguy cơ tiềm ẩn khi tự ý bổ sung chế phẩm vi sinh cho trẻ sơ sinh

Hệ miễn dịch và tính thấm niêm mạc ruột của trẻ sơ sinh chưa hoàn thiện, do đó việc tự ý cho trẻ dùng các chế phẩm bổ sung lợi khuẩn không rõ nguồn gốc hoặc không đúng chỉ định có thể mang lại những rủi ro sức khỏe khôn lường. Một trong những mối lo ngại lớn nhất là nguy cơ nhiễm khuẩn huyết hoặc nhiễm nấm máu do chính vi sinh vật đưa vào, đặc biệt ở trẻ sơ sinh thiếu tháng, trẻ nhẹ cân hoặc có suy giảm miễn dịch bẩm sinh.

Bên cạnh đó, các sản phẩm trôi nổi có thể không đảm bảo độ tinh khiết, dễ nhiễm tạp khuẩn hoặc chứa tá dược gây kích ứng đường ruột bé. Việc lạm dụng men vi sinh cũng có thể che lấp các dấu hiệu của những bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng khác như dị ứng đạm sữa bò, lồng ruột hay tắc ruột, khiến việc can thiệp y tế đúng lúc bị trì hoãn.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua và cho trẻ sơ sinh dùng bất kỳ loại men vi sinh, lợi khuẩn dạng giọt hay dạng bột nào khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cần phân biệt rõ giữa men vi sinh chứa vi khuẩn sống và men tiêu hóa chứa enzym. Khi trẻ sơ sinh xuất hiện các biểu hiện bất thường như quấy khóc liên tục, chướng bụng, nôn trớ nhiều, tiêu chảy hoặc phân có lẫn máu, gia đình cần đưa bé đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời, không nên tự ý tìm kiếm các biện pháp bổ sung tại nhà.

Tóm tắt

Bổ sung lợi khuẩn cho trẻ sơ sinh không phải là biện pháp áp dụng đại trà cho mọi trường hợp mà phụ thuộc chặt chẽ vào tình trạng sức khỏe thực tế của trẻ. Sữa mẹ vẫn luôn là nền tảng tốt nhất để nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột tự nhiên. Mọi quyết định can thiệp liên quan đến hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh đều cần có sự tư vấn và đồng thuận chuyên môn từ bác sĩ nhi khoa nhằm bảo đảm an toàn tối đa cho sự phát triển của trẻ.