Có hay không tình trạng bong gân xương chậu và những điều cần biết

Bong gân xương chậu là gì?

Trong giải phẫu người, khung chậu là một cấu trúc vững chắc được hình thành bởi sự liên kết giữa các xương chậu hai bên cùng với xương cùng và xương cụt ở phía sau. Khung xương này có nhiệm vụ nâng đỡ các tạng trong ổ bụng, bảo vệ các cơ quan sinh dục, tiết niệu và truyền trọng lượng cơ thể xuống hai chân khi đứng hoặc đi lại. Mặc dù các xương tạo nên một khung kín kiên cố, nhưng giữa chúng vẫn tồn tại các khớp bán động nhỏ như khớp cùng chậu và khớp mu.

Các khớp này được bao bọc và cố định bởi hệ thống dây chằng vô cùng chắc khỏe nhằm hạn chế sự chuyển động quá mức. Vì xương là mô cứng nên không thể xảy ra hiện tượng bong gân theo định nghĩa bệnh học. Khi mọi người nhắc đến bong gân xương chậu, bản chất thực sự là tổn thương căng giãn, rách một phần hoặc rách hoàn toàn các dây chằng quanh khớp cùng chậu hoặc khớp mu. Tình trạng này gây ra phản ứng viêm cục bộ và những cơn đau nhức khó chịu quanh vùng hông.

Bản chất y khoa của hiện tượng bong gân xương chậu

Khung chậu là một cấu trúc xương vòng khép kín, bao gồm hai xương chậu, xương cùng và xương cụt. Cấu trúc này không phải là một khối xương liền mạch duy nhất mà được kết nối với nhau thông qua các khớp đặc biệt, quan trọng nhất là khớp cùng chậu ở phía sau và khớp mu ở phía trước. Để giữ cho khung chậu vững chắc và chịu được trọng lượng toàn bộ nửa trên cơ thể, xung quanh các khớp này có một mạng lưới dây chằng cực kỳ dày đặc và bền bỉ.

Về định nghĩa y khoa, bong gân là chấn thương xảy ra tại dây chằng khi các dải mô sợi liên kết này bị kéo căng quá mức hoặc bị rách. Xương là mô cứng nên không thể bị bong gân. Vì vậy, cụm từ bong gân xương chậu thực chất là cách gọi thông thường trong dân gian để chỉ tình trạng bong gân hoặc tổn thương hệ thống dây chằng tại các khớp của khung chậu, phổ biến nhất là khớp cùng chậu và khớp mu. Người bệnh khi gặp tình trạng này sẽ cảm nhận rõ cơn đau buốt sâu trong hông hoặc vùng thắt lưng dưới.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tổn thương dây chằng vùng chậu

Dây chằng khung chậu rất chắc chắn, vì vậy tổn thương thường chỉ xảy ra do lực tác động mạnh hoặc biến đổi sinh lý đặc thù. Nguyên nhân chấn thương trực tiếp bao gồm té ngã đập mông hoặc hông xuống sàn cứng, tai nạn giao thông hoặc va chạm khi chơi thể thao đòi hỏi xoay vặn đột ngột như bóng đá, võ thuật.

Ngoài chấn thương cơ học, phụ nữ mang thai và sau sinh cũng rất dễ bị giãn dây chằng vùng chậu. Sự thay đổi nội tiết tố khiến các dây chằng tự nhiên lỏng và mềm hơn để chuẩn bị cho sinh nở, kết hợp cùng tải trọng thai nhi tạo áp lực lớn lên khớp cùng chậu và khớp mu. Thói quen mang vác vật nặng sai tư thế kéo dài cũng có thể gây vi tổn thương dây chằng tích tụ.

Dấu hiệu nhận biết tổn thương dây chằng khung chậu

Khi các dây chằng quanh khung chậu bị tổn thương, dấu hiệu nổi bật nhất là cảm giác đau nhức âm ỉ hoặc nhói buốt tại vùng hông, mông, khớp háng hoặc vùng thắt lưng thấp. Cơn đau thường có xu hướng khu trú ở một bên nhưng đôi khi cũng có thể xuất hiện ở cả hai bên, lan xuống mặt sau đùi hoặc ra phía trước vùng bẹn. Nhiều người bệnh dễ nhầm lẫn cơn đau này với hội chứng đau thần kinh tọa hoặc bệnh lý thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng.

Triệu chứng đau thường gia tăng rõ rệt khi người bệnh thực hiện các động tác đòi hỏi sự vận động của khung chậu, chẳng hạn như đứng lên sau khi ngồi lâu, bước lên cầu thang, xoay người trên giường hoặc đứng dồn trọng lượng vào một chân. Khung chậu có thể có cảm giác lỏng lẻo, thiếu vững vàng khi di chuyển. Khu vực xung quanh khớp cùng chậu hoặc khớp mu có thể sưng nhẹ hoặc nhạy cảm đau dữ dội khi dùng tay ấn vào, khiến dáng đi của người bệnh bị khập khiễng và khó chịu.

Phân biệt tổn thương dây chằng với chấn thương xương chậu nặng

Khung chậu bao bọc nhiều cơ quan quan trọng như bàng quang, trực tràng và mạch máu lớn, do đó cần phân biệt rõ tổn thương dây chằng với các chấn thương nghiêm trọng. Gãy hoặc nứt xương chậu là tình trạng cấp cứu, thường kèm đau dữ dội, tụ máu lớn vùng bẹn hay đáy chậu, tụt huyết áp hoặc tiểu ra máu. Trong khi đó, tổn thương dây chằng đơn thuần không làm biến dạng xương và không ảnh hưởng bài tiết.

Ngoài ra, triệu chứng đau vùng chậu cần được phân biệt với viêm khớp cùng chậu mạn tính, rách cơ khép, đau thần kinh tọa hoặc bệnh lý phụ khoa. Người bệnh không nên tự chẩn đoán tại nhà mà cần được bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp thăm khám, kết hợp chụp X-quang hoặc cộng hưởng từ MRI để đánh giá chính xác mức độ tổn thương.

Chăm sóc và phục hồi dây chằng vùng chậu bị tổn thương

Đối với các trường hợp tổn thương dây chằng vùng chậu ở mức độ nhẹ, người bệnh cần ưu tiên nghỉ ngơi và giảm tải trọng lên khung chậu trong vài ngày đầu. Biện pháp chườm lạnh vùng đau trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút mỗi lần có thể giúp giảm sưng nề và xoa dịu cảm giác khó chịu. Việc sử dụng đai nâng đỡ xương chậu hoặc nạng hỗ trợ đi lại có thể giúp ổn định các khớp, tạo điều kiện thuận lợi cho các sợi dây chằng tự phục hồi.

Khi cơn đau cấp tính đã thuyên giảm, các bài tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng nhằm tăng cường sức mạnh cho các nhóm cơ nâng đỡ như cơ sàn chậu, cơ mông và cơ bụng sâu. Điều này giúp tái lập sự cân bằng cơ học và phòng ngừa chấn thương tái phát. Người bệnh tuyệt đối không nên cố gắng quay trở lại các hoạt động thể thao cường độ cao quá sớm khi các dải mô liên kết chưa hoàn toàn hồi phục độ bền dẻo dai nguyên bản.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Khi bị ngã hoặc chấn thương mạnh vùng chậu kèm các dấu hiệu cảnh báo như không thể đứng dậy, mất cảm giác chi dưới, tiểu tiện ra máu hoặc đau bụng dữ dội, người bệnh cần đến bệnh viện ngay lập tức để cấp cứu. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài hoặc nắn chỉnh khớp bừa bãi khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Hiểu đúng về tình trạng tổn thương dây chằng vùng chậu giúp người bệnh bình tĩnh và có hướng xử trí khoa học. Khi xuất hiện các cơn đau bất thường sau va chạm hoặc trong thai kỳ, người bệnh không nên chủ quan tự ý nắn bóp hay dùng thuốc bừa bãi. Việc thăm khám trực tiếp tại các cơ sở y tế chuyên khoa cơ xương khớp sẽ đảm bảo chẩn đoán chính xác và giúp quá trình phục hồi diễn ra an toàn.