Co giật lành tính ở trẻ sơ sinh và các dạng thường gặp cha mẹ cần biết

Co giật lành tính ở trẻ sơ sinh là gì?

Co giật lành tính ở trẻ sơ sinh bao gồm nhóm các biểu hiện vận động bất thường xảy ra thoáng qua ở trẻ sơ sinh đủ tháng hoặc non tháng, trong đó chức năng thần kinh và sự phát triển tâm vận động của trẻ vẫn diễn tiến hoàn toàn bình thường. Nhóm hiện tượng này bao gồm giật cơ lành tính trong lúc ngủ, run giật chi sinh lý và hội chứng co giật sơ sinh lành tính tự phát. Đặc điểm chung của các tình trạng lành tính là trẻ không có dấu hiệu suy hô hấp, tri giác tỉnh táo giữa các cơn, điện não đồ ngoài cơn bình thường và không tìm thấy bất kỳ tổn thương thực thể nào ở não bộ. Mặc dù hình thái bên ngoài có thể giống cơn động kinh, các rối loạn này không đòi hỏi can thiệp bằng thuốc chống động kinh kéo dài và có xu hướng tự chấm dứt sau vài tuần đến vài tháng đầu đời.

Bản chất và cơ chế sinh lý của co giật lành tính ở trẻ sơ sinh

Hệ thần kinh của trẻ sơ sinh chưa phát triển hoàn chỉnh, các sợi thần kinh chưa được bao bọc bao myelin đầy đủ, khiến các xung động điện giải phóng từ vỏ não dễ lan tỏa tạo nên những cơn co rút cơ bất thường. Hiện tượng này thường xảy ra khi trẻ chuyển trạng thái giữa thức và ngủ, hoặc khi trẻ bị kích thích nhẹ bởi âm thanh và ánh sáng bên ngoài.

Khác với các bệnh lý động kinh hay tổn thương thần kinh thực thể, các dạng co thắt lành tính không làm gián đoạn sự trưởng thành của tế bào não. Phần lớn trẻ vẫn bú mẹ tốt, phản xạ nhanh nhẹn, tăng cân đều đặn và không xuất hiện các biến đổi bất thường kéo dài trên kết quả điện não đồ. Nhận thức đúng bản chất này giúp phụ huynh bớt hoang mang, đồng thời có thái độ theo dõi sát sao hơn trong giai đoạn sơ sinh.

Các dạng co giật lành tính thường gặp ở trẻ sơ sinh

Giật cơ lành tính trong giấc ngủ ở trẻ sơ sinh là tình trạng các nhóm cơ ở chi hoặc toàn thân giật giật nhịp nhàng từng cơn ngắn chỉ khi trẻ đang ngủ say, đặc biệt là giai đoạn ngủ lơ mơ. Điểm đặc trưng nhất của dạng này là cơn giật sẽ lập tức ngừng lại ngay khi trẻ được đánh thức dậy hoặc khi người lớn khẽ lay trẻ tỉnh giấc.

Một dạng khác cũng được ghi nhận là co giật sơ sinh lành tính có tính chất gia đình hoặc không có tính chất gia đình, thường khởi phát vào tuần đầu đời hoặc quanh ngày thứ năm sau sinh. Những cơn này có thể biểu hiện dưới dạng giật một bên tay chân hoặc giật cục bộ, trẻ không kèm theo sốt và kết quả xét nghiệm dịch não tủy lẫn chuyển hóa đều bình thường. Sau một khoảng thời gian ngắn theo dõi y khoa, các cơn này thường tự thoái triển mà không để lại di chứng thần kinh.

Cách phân biệt co giật lành tính và co giật bệnh lý ở trẻ nhỏ

Để phân biệt giữa một hiện tượng giật cơ sinh lý vô hại và co giật bệnh lý nguy hiểm, cha mẹ cần chú ý đến biểu hiện toàn thân của trẻ sơ sinh. Với co giật lành tính, nhịp thở của trẻ vẫn đều đặn, môi và đầu chi hồng hào, hai mắt không bị trợn ngược hay lệch trục, và trẻ vẫn duy trì phản xạ bú nuốt bình thường sau khi cơn qua đi.

Ngược lại, nếu cơn co giật xuất phát từ các nguyên nhân bệnh lý như viêm màng não, xuất huyết não, hạ đường huyết hoặc hạ canxi máu, trẻ thường kèm theo dấu hiệu li bì, bỏ bú, tím tái quanh môi, thở không đều hoặc khóc thét từng cơn. Khi quan sát thấy tay chân trẻ run giật, người chăm sóc có thể thử đặt nhẹ bàn tay lên chi đang giật. Nếu cảm giác rung giật dừng lại, khả năng cao là hiện tượng run giật sinh lý; nếu chi vẫn tiếp tục giật mạnh dưới tay, cha mẹ cần hết sức cảnh giác.

Hướng dẫn theo dõi và xử trí an toàn khi trẻ xuất hiện cơn giật

Khi phát hiện trẻ có biểu hiện giật cơ bất thường, cha mẹ cần bình tĩnh đặt trẻ nằm trên bề mặt phẳng, rộng rãi và an toàn, nghiêng nhẹ đầu sang một bên để tránh nguy cơ sặc dịch tiết đường hô hấp. Cần nới lỏng tã lót, quần áo quanh vùng cổ và ngực để đảm bảo trẻ hô hấp dễ dàng, đồng thời dọn dẹp các đồ vật cứng xung quanh.

Một việc làm rất có giá trị hỗ trợ chuyên môn là phụ huynh hãy dùng điện thoại ghi lại video ngắn quay rõ toàn bộ cơn giật, góc mắt, khuôn mặt và nhịp thở của trẻ. Đoạn video này sẽ cung cấp thông tin hình ảnh khách quan giúp bác sĩ chuyên khoa nhi và chuyên khoa thần kinh đánh giá chính xác loại vận động bất thường, từ đó đưa ra chẩn đoán chính xác mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào lời kể chủ quan.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho việc chẩn đoán trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Mỗi biểu hiện giật cơ ở trẻ sơ sinh đều cần được thăm khám cẩn trọng để loại trừ bệnh lý nguy hiểm. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua hoặc cho trẻ uống bất kỳ loại thuốc chống co giật, thuốc an thần hay bài thuốc dân gian nào khi chưa có chỉ định y tế. Nếu trẻ có cơn co giật kéo dài trên 5 phút, tím tái, khó thở, sốt cao hoặc bỏ bú li bì, cần đưa trẻ đến ngay khoa cấp cứu nhi gần nhất.

Tóm tắt

Co giật lành tính ở trẻ sơ sinh là hiện tượng thường gặp và đa số có tiên lượng rất thuận lợi theo thời gian. Sự bình tĩnh quan sát, ghi nhận triệu chứng và chủ động đưa trẻ đi khám chuyên khoa nhi là giải pháp an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe và sự phát triển thần kinh của trẻ.