Có bao nhiêu đôi dây thần kinh tủy và vai trò đối với cơ thể

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Hệ thần kinh là mạng lưới điều khiển phức tạp giúp cơ thể tiếp nhận cảm giác và thực hiện các vận động chính xác. Trong hệ thống này, tủy sống đóng vai trò như một trung tâm chuyển tiếp thông tin quan trọng kết nối não bộ với các cơ quan ngoại vi.

Nhiều người thường băn khoăn cơ thể có bao nhiêu đôi dây thần kinh tủy và chúng đảm nhiệm vai trò gì trong hoạt động sống thường nhật. Câu trả lời chính xác theo giải phẫu học là cơ thể người có ba mươi mốt đôi dây thần kinh tủy, xuất phát đối xứng từ hai bên tủy sống.

Mỗi đôi dây thần kinh này phụ trách một vùng cơ thể nhất định, đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng giữa cảm giác và vận động. Việc nắm rõ cấu trúc của chúng giúp chúng ta hiểu hơn về nguồn gốc các cơn đau do chèn ép rễ thần kinh cột sống.

Dây thần kinh tủy là gì?

Dây thần kinh tủy sống là các dây thần kinh hỗn hợp thuộc hệ thần kinh ngoại biên, bắt nguồn trực tiếp từ tủy sống và chui qua các lỗ gian đốt sống để đi tới các cơ quan đích. Toàn bộ cơ thể người trưởng thành có ba mươi mốt đôi dây thần kinh tủy, được phân bố trải dài từ vùng chẩm cổ xuống tận vùng xương cụt. Mỗi dây thần kinh được cấu tạo từ sự kết hợp của rễ vận động ở phía trước và rễ cảm giác ở phía sau, tạo thành cấu trúc dẫn truyền hai chiều bền vững. Chúng chi phối vận động cho hệ thống cơ xương khớp, tiếp nhận thông tin cảm giác da, đồng thời tham gia vào các cung phản xạ tủy nhằm bảo vệ cơ thể trước các tác nhân nguy hại từ môi trường sống xung quanh một cách nhanh chóng.

Phân loại và vị trí của ba mươi mốt đôi dây thần kinh tủy

Hệ thống thần kinh tủy sống ở người bao gồm chính xác ba mươi mốt đôi dây thần kinh, được chia thành năm nhóm tương ứng với từng đoạn của cột sống. Nhóm thứ nhất gồm tám đôi dây thần kinh cổ, ký hiệu từ C1 đến C8, chi phối vận động và cảm giác cho vùng đầu, cổ, vai, cánh tay và cơ hoành. Nhóm thứ hai gồm mười hai đôi dây thần kinh ngực, ký hiệu từ T1 đến T12, phụ trách cảm giác vùng ngực, lưng trên cùng các cơ liên sườn hỗ trợ hô hấp. Nhóm thứ ba gồm năm đôi dây thần kinh thắt lưng, ký hiệu từ L1 đến L5, kiểm soát vận động vùng bụng dưới, hông và mặt trước đùi, cẳng chân. Nhóm thứ tư gồm năm đôi dây thần kinh cùng, ký hiệu từ S1 đến S5, chi phối vùng mông, mặt sau đùi, bàn chân và các cơ quan vùng chậu. Cuối cùng là một đôi dây thần kinh cụt, ký hiệu Co1, phân bố cảm giác ở vùng da quanh xương cụt. Sự sắp xếp khoa học này tạo nên mạng lưới dẫn truyền bao phủ toàn bộ cơ thể.

Cấu tạo rễ và cơ chế dẫn truyền tín hiệu của dây thần kinh tủy

Mỗi đôi dây thần kinh tủy sống được hình thành từ hai rễ riêng biệt bắt nguồn từ tủy sống, gồm rễ trước và rễ sau. Rễ trước hay còn gọi là rễ vận động chứa các sợi thần kinh ly tâm, có nhiệm vụ mang xung động thần kinh từ trung ương truyền đến các cơ và tuyến để điều khiển cử động hoặc bài tiết. Rễ sau hay rễ cảm giác chứa các sợi thần kinh hướng tâm, mang thông tin cảm giác như nhiệt độ, xúc giác, áp lực và cảm giác đau từ các thụ thể ngoại vi trở về tủy sống và não bộ. Trên rễ sau có hạch gai chứa thân của các nơ-ron cảm giác. Hai rễ này đi qua lỗ gian đốt sống rồi chập lại thành một thân dây thần kinh tủy duy nhất. Do đó, dây thần kinh tủy sống luôn là dây thần kinh hỗn hợp, vừa tiếp nhận thông tin cảm giác vừa thực hiện điều hòa vận động một cách đồng bộ và chính xác.

Chức năng điều hòa vận động và tiếp nhận cảm giác

Dây thần kinh tủy sống đóng vai trò then chốt trong việc duy trì mọi hoạt động thường nhật thông qua cơ chế phản xạ tủy và dẫn truyền vận động có ý thức. Nhờ các dây thần kinh này, cơ thể có thể thực hiện những phản xạ bảo vệ tức thì như rụt tay lại khi chạm vào vật nóng mà không cần chờ não bộ xử lý thông tin phức tạp. Bên cạnh phản xạ vô điều kiện, chúng truyền mệnh lệnh từ vỏ não tới từng nhóm cơ cụ thể, giúp con người thực hiện các thao tác khéo léo như cầm bút, đi lại, nâng đỡ vật nặng và giữ thăng bằng. Về mặt cảm giác, mạng lưới thần kinh tủy thu thập tín hiệu xúc giác, giúp cơ thể nhận thức được không gian xung quanh, áp lực tiếp xúc và phát hiện sớm các kích thích gây hại từ môi trường bên ngoài để có biện pháp điều chỉnh tư thế thích hợp.

Các bệnh lý chèn ép rễ thần kinh tủy sống thường gặp

Do đường đi của các dây thần kinh tủy phải qua các khe hẹp giữa các đốt sống, chúng rất dễ bị tổn thương khi cột sống gặp vấn đề cơ học hoặc thoái hóa. Một trong những bệnh lý thường gặp nhất là thoát vị đĩa đệm, khi nhân nhầy thoát ra ngoài chèn ép vào rễ thần kinh tủy, dẫn đến các hội chứng đau rễ thần kinh điển hình như đau thần kinh tọa. Người bệnh có thể cảm thấy đau buốt dọc từ thắt lưng lan xuống mông, đùi và bàn chân, kèm theo cảm giác tê bì hoặc châm chích. Ngoài ra, thoái hóa cột sống cổ cũng có thể gây chèn ép các dây thần kinh cổ, dẫn đến đau mỏi cổ vai gáy, lan xuống cánh tay và làm giảm lực cầm nắm của bàn tay. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời bởi bác sĩ chuyên khoa, tình trạng chèn ép kéo dài có thể dẫn đến teo cơ và suy giảm chức năng vận động vĩnh viễn.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về giải phẫu hệ thần kinh và dây thần kinh tủy sống mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại cương. Khi xuất hiện các triệu chứng đau lưng lan xuống chân, đau cổ lan xuống tay, tê bì chi kéo dài hoặc yếu cơ, người bệnh không nên tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài hoặc nắn chỉnh cột sống tại các cơ sở không được cấp phép. Việc thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc cơ xương khớp là cần thiết để xác định chính xác nguyên nhân và nhận phác đồ điều trị an toàn từ bác sĩ.

Tóm tắt

Hệ thống ba mươi mốt đôi dây thần kinh tủy giữ vai trò thiết yếu trong việc duy trì cảm giác và khả năng vận động của cơ thể. Hiểu rõ cấu trúc và chức năng của các dây thần kinh này giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ cột sống, nhận biết sớm các dấu hiệu chèn ép rễ thần kinh và tìm kiếm tư vấn y tế kịp thời từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc cơ xương khớp.