Chụp MIBG scan là gì, quy trình thực hiện và các tác dụng phụ

Chụp MIBG scan là gì?

Kỹ thuật chụp MIBG scan dựa trên nguyên lý sử dụng hợp chất Metaiodobenzylguanidine có cấu trúc tương tự hormone norepinephrine. Chất này sau khi tiêm vào cơ thể sẽ được hấp thu ưu tiên bởi các mô thần kinh giao cảm và các tế bào u có nguồn gốc từ mào thần kinh. Bằng cách gắn MIBG với chất phóng xạ Iodine-123 hoặc Iodine-131, các thiết bị ghi hình chuyên dụng như máy Gamma Camera hoặc SPECT sẽ thu nhận tín hiệu để tạo ra hình ảnh phân bố phóng xạ trong cơ thể. Phương pháp này thường được chỉ định để tìm kiếm khối u nguyên phát, phát hiện ổ di căn ẩn giấu và đánh giá khả năng đáp ứng điều trị của bệnh nhân. Kỹ thuật ghi hình y học hạt nhân này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, giúp bác sĩ lâm sàng đưa ra chiến lược quản lý bệnh tối ưu cho từng trường hợp cụ thể.

Chỉ định y khoa phổ biến của kỹ thuật chụp MIBG scan

Kỹ thuật chụp MIBG scan được bác sĩ chỉ định chủ yếu khi nghi ngờ hoặc cần đánh giá các bệnh lý u mô thần kinh nội tiết. Một trong những ứng dụng quan trọng nhất là chẩn đoán u tủy thượng thận, loại u phát triển từ tuyến thượng thận gây tăng huyết áp kịch phát và rối loạn nhịp tim. Bên cạnh đó, xét nghiệm này cũng hỗ trợ phát hiện u hạch thần kinh và u nguyên bào thần kinh, một dạng ung thư thường gặp ở trẻ em.

Chụp MIBG scan còn được dùng để tầm soát các ổ di căn xa của khối u mà hình ảnh học thông thường chưa xác định rõ. Kỹ thuật này giúp phân biệt khối u còn hoạt động với mô sẹo sau phẫu thuật hoặc xạ trị. Trong một số trường hợp, bác sĩ sử dụng MIBG scan để kiểm tra mức độ gắn kết chất phóng xạ trước khi quyết định áp dụng phương pháp điều trị bằng MIBG liều cao.

Quy trình thực hiện xét nghiệm chụp MIBG scan

Quy trình chụp MIBG scan thường kéo dài trong vài ngày do phụ thuộc vào thời gian chất phóng xạ tập trung tại mô mục tiêu. Trước khi tiến hành tiêm chất phóng xạ, bệnh nhân thường được cho dùng dung dịch kali iodide hoặc thuốc bảo vệ tuyến giáp nhằm ngăn chặn tuyến giáp hấp thu vô điều kiện lượng iodine phóng xạ tự do.

Vào ngày đầu tiên của quy trình, người bệnh được tiêm một lượng nhỏ MIBG đánh dấu phóng xạ qua đường tĩnh mạch. Sau khi tiêm, bệnh nhân có thể về nhà và quay lại phòng ghi hình sau khoảng 24 đến 48 giờ tùy theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa y học hạt nhân. Khi ghi hình, bệnh nhân nằm yên trên giường máy Gamma Camera trong khoảng 45 đến 60 phút để thiết bị thu nhận tín hiệu phóng xạ phát ra từ cơ thể.

Tác dụng phụ và rủi ro có thể gặp khi chụp MIBG scan

Nhìn chung, MIBG scan là xét nghiệm an toàn và ít gây ra biến chứng nghiêm trọng. Lượng phóng xạ được đưa vào cơ thể ở mức rất thấp, đã được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn cho người bệnh và sẽ tự đào thải ra ngoài qua đường nước tiểu trong vòng vài ngày. Một số phản ứng phụ thoáng qua có thể xảy ra ngay sau khi tiêm bao gồm cảm giác nóng bừng mặt, buồn nôn, đau đầu nhẹ hoặc tăng huyết áp tạm thời.

Ở một số ít trường hợp, người bệnh có thể gặp phản ứng dị ứng nhẹ tại vị trí tiêm như mẩn đỏ hoặc ngứa. Để giảm thiểu rủi ro, bệnh nhân cần thông báo cho bác sĩ về tiền sử dị ứng, tiền sử bệnh lý tim mạch và danh mục thuốc đang sử dụng. Nước uống nhiều sau khi tiêm sẽ giúp đẩy nhanh quá trình đào thải chất phóng xạ khỏi cơ thể.

Những lưu ý quan trọng trước và sau khi chụp MIBG scan

Trước khi thực hiện chụp MIBG scan, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của bác sĩ về việc tạm ngưng một số loại thuốc có khả năng làm giảm độ tập trung MIBG như thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị huyết áp hoặc thuốc xịt mũi. Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú bắt buộc phải thông báo với nhân viên y tế vì chất phóng xạ có thể ảnh hưởng tới thai nhi và trẻ nhỏ.

Sau khi hoàn tất quá trình ghi hình, bệnh nhân nên uống nhiều nước và đi tiểu thường xuyên để hỗ trợ cơ thể đào thải nhanh chất phóng xạ. Cần chú ý xả nước bồn cầu hai lần và rửa tay sạch sẽ sau khi đi vệ sinh. Người bệnh cũng nên hạn chế tiếp xúc gần với trẻ em và phụ nữ mang thai trong vòng 24 đến 48 giờ đầu sau tiêm để đảm bảo an toàn tối đa cho những người xung quanh.

Lưu ý an toàn

Chụp MIBG scan là thủ thuật y học hạt nhân đòi hỏi sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa. Bệnh nhân không được tự ý dừng hoặc thay đổi liều lượng các thuốc đang điều trị bệnh lý nền mà không có sự đồng ý của bác sĩ chuyên khoa. Việc bảo vệ tuyến giáp trước khi chụp là bắt buộc để tránh tích tụ phóng xạ không mong muốn. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như sốt, phát ban hoặc chóng mặt kéo dài sau khi chụp, người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được kiểm tra.

Tóm tắt

Chụp MIBG scan là công cụ chẩn đoán hình ảnh hiện đại và có giá trị cao trong việc phát hiện, theo dõi các bệnh lý u mô thần kinh nội tiết. Quy trình thực hiện an toàn khi được chuẩn bị chu đáo và tuân thủ đúng chỉ dẫn chuyên môn. Người bệnh nên thảo luận kỹ với bác sĩ điều trị để hiểu rõ mục đích, các bước tiến hành cũng như cách chăm sóc bản thân trước và sau khi thực hiện xét nghiệm.