Đừng chủ quan với chuột rút khi bơi và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chuột rút khi bơi là tình trạng co cứng cơ bắp bất ngờ gây đau đớn dữ dội và cản trở trực tiếp khả năng di chuyển dưới nước. Tình trạng này có thể chuyển biến thành tai nạn đuối nước nghiêm trọng nếu người bơi rơi vào trạng thái hoảng loạn và xử trí sai cách. Nắm vững cơ chế phát sinh chuột rút cùng các kỹ năng tự cứu sẽ giúp người bơi bình tĩnh kiểm soát tình huống, bảo vệ an toàn cho bản thân trong mọi môi trường nước.
Chuột rút khi bơi là gì?
Chuột rút trong lúc bơi lội là hiện tượng các bó cơ co thắt đột ngột ngoài ý muốn, tạo nên cảm giác đau nhói, căng cứng cục bộ và khiến khớp liên quan tạm thời không thể cử động linh hoạt. Tình trạng này thường xảy ra nhiều nhất ở nhóm cơ bắp chân, ngón chân, lòng bàn chân và cơ đùi trước hoặc đùi sau. Dưới áp lực của môi trường nước, việc mất đi sự linh hoạt của một chi sẽ làm suy giảm nhanh chóng lực nâng và lực đẩy của cơ thể. Nếu người bơi không có sự chuẩn bị tâm lý và kỹ năng sinh tồn, cảm giác bất an cùng cơn đau có thể dẫn đến phản xạ sặc nước nguy hiểm. Do đó, hiểu rõ bản chất của hiện tượng này và trang bị kỹ thuật thả nổi tự cứu là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ ai tham gia môn thể thao bơi lội.
Những nguyên nhân phổ biến gây co thắt cơ khi bơi lội
Hiện tượng co thắt cơ bắp đột ngột khi đang ở dưới nước thường xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố sinh lý và môi trường. Nguyên nhân hàng đầu là sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa môi trường trên cạn và nước hồ, khiến các mao mạch ngoại vi co lại nhanh chóng, làm giảm lưu lượng máu cung cấp oxy cho các khối cơ đang hoạt động gắng sức. Bên cạnh đó, việc cơ thể thiếu nước và mất cân bằng các chất điện giải như natri, kali, canxi, magie sau một ngày làm việc hoặc do đổ mồ hôi cũng làm tăng tính kích thích thần kinh cơ. Việc khởi động sơ sài hoặc bỏ qua bước làm ấm cơ thể khiến các sợi cơ chưa thích nghi với biên độ vận động mạnh, dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ. Tình trạng mỏi cơ tích tụ khi bơi quá lâu hoặc bơi liên tục trong trạng thái căng thẳng thể chất cũng là điều kiện thuận lợi kích hoạt cơn co rút bắp chân hoặc bàn chân.
Kỹ năng giữ an toàn và duy trì hơi thở khi bị chuột rút dưới nước
Yếu tố nguy hiểm nhất khi xảy ra co rút cơ dưới nước không nằm ở cơn đau mà nằm ở phản xạ hoảng loạn, khiến người bơi vùng vẫy mất kiểm soát và nhanh chóng chìm xuống. Ngay khi cảm nhận thấy dấu hiệu căng cứng cơ bắp, người bơi cần tuyệt đối giữ bình tĩnh, dừng các động tác quạt nước quá mạnh và hít một hơi thật sâu. Tư thế xử trí an toàn nhất là ngửa đầu, thả lỏng vai và lưng để cơ thể trôi nổi tự nhiên trên mặt nước theo tư thế bơi ngửa sinh tồn. Khi cơ thể đã nổi ổn định và đường thở được giải phóng thông thoáng, hãy dùng các chi lành lặn quạt nước nhẹ nhàng để duy trì thăng bằng. Nếu cơn đau dữ dội cản trở việc di chuyển hoặc đang ở khu vực nước sâu xa bờ, người bơi cần giơ cao một tay lên khỏi mặt nước và hô to để thu hút sự chú ý của nhân viên cứu hộ hoặc người bơi xung quanh.
Cách kéo giãn và giải tỏa cơn đau cơ theo từng vị trí
Sau khi đã ổn định được tư thế thả nổi, người bơi có thể thực hiện thao tác kéo giãn nhẹ nhàng để giải phóng tình trạng co rút cục bộ. Đối với nhóm cơ bắp chân, hãy dùng tay nắm lấy các ngón chân và kéo ngược nhẹ nhàng về phía đầu gối, giữ chân thẳng tương đối để kéo căng phần cơ phía sau cẳng chân. Trường hợp chuột rút xảy ra ở mặt sau đùi, người bơi có thể co nhẹ khớp gối và dùng hai tay kéo đùi ép sát vào ngực. Nếu bị co cứng ở mặt trước đùi, hãy gập ngược cẳng chân ra sau và dùng tay giữ mu bàn chân kéo nhẹ về phía mông. Các động tác kéo giãn cần được tiến hành từ từ, không giật mạnh đột ngột nhằm tránh làm tổn thương hoặc rách các sợi cơ. Ngay khi cơn co thắt thuyên giảm đôi chút, hãy bơi chậm rãi bằng các chi không bị đau để tiến dần vào thành hồ hoặc khu vực nước nông an toàn.
Biện pháp khởi động và phòng tránh chuột rút hiệu quả
Phòng ngừa sự cố dưới nước luôn là giải pháp hiệu quả và bền vững nhất để bảo vệ an toàn tính mạng. Trước mỗi buổi bơi, việc dành từ mười đến mười lăm phút để thực hiện các bài tập khởi động khớp và kéo giãn động toàn thân là nguyên tắc bắt buộc. Hãy xoay kỹ cổ chân, khớp gối, khớp háng và thực hiện các động tác căng cơ bắp chuối để tăng tuần hoàn máu đến các chi. Trước khi ngâm mình hoàn toàn, nên té nước lên tay, chân, ngực và mặt để hệ thần kinh thích ứng dần với nhiệt độ môi trường nước. Ngoài ra, việc duy trì uống đủ nước và bổ sung khoáng chất trước cũng như sau khi vận động sẽ giúp cơ bắp hoạt động dẻo dai. Người bơi không nên xuống nước khi đang quá mệt mỏi, vừa ăn no hoặc sau khi sử dụng đồ uống có cồn, đồng thời cần biết điểm dừng khi cảm thấy các khối cơ bắt đầu mỏi mệt.
Lưu ý an toàn
Không nên cố gắng bơi nhanh về bờ bằng vùng chi đang bị co thắt dữ dội vì việc gắng sức có thể làm rách sợi cơ và khiến cơ thể chìm nhanh hơn. Không tự ý dùng các vật nhọn để châm chích vào bắp thịt đang co rút vì nguy cơ nhiễm trùng và chấn thương mô mềm. Khi đã lên bờ an toàn, cần giữ ấm cơ thể, nghỉ ngơi tại chỗ và không nên lập tức xuống bơi lại ngay trong cùng một buổi tập.
Tóm tắt
Chuột rút khi bơi là sự cố vận động thường gặp nhưng tiềm ẩn nguy hiểm lớn nếu người bơi hoảng loạn. Giữ bình tĩnh, thả lỏng cơ thể, thực hiện động tác kéo giãn nhẹ nhàng và phát tín hiệu trợ giúp là nguyên tắc sống còn. Để những buổi tập luyện dưới nước luôn an toàn, người bơi nên chủ động khởi động kỹ lưỡng, bổ sung đủ nước và lắng nghe thể trạng của chính mình.
Nguồn tham khảo
- Retos: Water Safety Awareness, Swimming Ability and Drowning Prevention Behaviour in Malaysian Adolescents: A Gender-Based Analysis
- Accident Analysis & Prevention: Preventing adolescent drowning: Understanding water safety knowledge, attitudes and swimming ability. The effect of a short water safety intervention
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Vì sao bơi trong nước lạnh lại dễ bị chuột rút hơn bình thường?
Nhiệt độ nước thấp khiến mạch máu ngoại vi co lại, làm giảm lượng máu và oxy nuôi dưỡng mô cơ bắp. Khi cơ bị thiếu năng lượng và phải co bóp liên tục để quạt nước, phản xạ co rút đột ngột rất dễ bùng phát.
Nên làm gì đầu tiên khi bất ngờ bị co rút cơ ở chỗ nước sâu?
Người bơi cần dừng ngay việc bơi tiếp, ngửa đầu lên khỏi mặt nước, thả lỏng toàn thân ở tư thế nằm ngửa để giữ cơ thể tự nổi, đồng thời hít thở sâu và giơ tay kêu gọi cứu hộ.
Cách kéo giãn nhanh nhất khi bị chuột rút bắp chân dưới nước là gì?
Người bơi nên dùng tay kéo nhẹ đầu các ngón chân ngược về phía mu bàn chân, đồng thời giữ thẳng gối để kéo giãn thụ động nhóm cơ bắp chân, kết hợp xoa bóp nhẹ nhàng nếu có thể.
Cần khởi động trên cạn trong bao lâu trước khi xuống hồ bơi?
Thời gian khởi động trên cạn lý tưởng là khoảng 10 đến 15 phút, tập trung vào xoay khớp cổ chân, khớp gối, khớp háng và các bài tập kéo giãn cơ đùi, cơ bắp chân và vai.
Khi nào tình trạng chuột rút cần được thăm khám y khoa?
Nên đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc thần kinh nếu chuột rút diễn ra thường xuyên ngoài bể bơi, đau kéo dài nhiều ngày, sưng đỏ vùng cơ hoặc kèm cảm giác tê bì, yếu chi.
