Cholesteatoma tai giữa: Khái niệm, nguy cơ biến chứng và lưu ý theo dõi

Cholesteatoma tai giữa là gì?

Cholesteatoma được định nghĩa là sự hiện diện của biểu mô vảy có sừng hóa nằm sai vị trí trong khoang tai giữa. Khối này liên tục bong tróc các lớp tế bào chết tích tụ lại thành một túi biểu mô. Quá trình giải phóng các enzyme phân hủy protein từ túi này kết hợp với áp lực đè nén làm tiêu xương xung quanh hòm nhĩ và xương chũm.

Bệnh lý này có thể chia thành hai dạng chính bao gồm cholesteatoma bẩm sinh và cholesteatoma mắc phải. Cholesteatoma bẩm sinh phát triển từ các tế bào biểu mô còn sót lại từ thời kỳ phôi thai sau màng nhĩ nguyên vẹn. Trong khi đó, dạng mắc phải thường xuất hiện ở người lớn và trẻ em có tiền sử viêm tai giữa mạn tính, co kéo màng nhĩ hoặc rối loạn chức năng vòi eustache.

Nguyên nhân và cơ chế hình thành cholesteatoma

Cơ chế chính dẫn đến cholesteatoma mắc phải là sự suy giảm chức năng của vòi eustache. Vòi eustache có nhiệm vụ cân bằng áp suất giữa tai giữa và vòm họng. Khi vòi này bị tắc nghẽn mạn tính do viêm mũi xoang hoặc dị ứng, áp suất âm trong tai giữa sẽ kéo màng nhĩ lõm sâu vào trong, tạo thành túi co kéo. Theo thời gian, túi này tích tụ các tế bào da chết không thể thoát ra ngoài, lâu dần hình thành khối cholesteatoma.

Ngoài ra, cholesteatoma cũng có thể xuất hiện sau các chấn thương màng nhĩ hoặc sau phẫu thuật tai khi tế bào biểu mô da ngoài màng nhĩ bị đẩy vào hòm nhĩ. Đối với dạng bẩm sinh, tổn thương phát triển độc lập không qua cơ chế viêm hay thủng màng nhĩ, thường phát hiện ngẫu nhiên khi thăm khám tai cho trẻ nhỏ.

Triệu chứng lâm sàng giúp nhận biết cholesteatoma tai giữa

Trong giai đoạn đầu, cholesteatoma thường tiến triển âm thầm và ít gây ra cảm giác đau rõ rệt. Triệu chứng phổ biến nhất khiến người bệnh đi khám là tình trạng chảy dịch tai mạn tính. Dịch tai thường có mùi hôi đặc trưng, màu vàng hoặc xám, có thể lẫn mủ do nhiễm trùng thứ phát dai dẳng không đáp ứng hoàn toàn với các thuốc nhỏ tai thông thường.

Khi khối cholesteatoma gia tăng kích thước, người bệnh sẽ bắt đầu thấy suy giảm thính lực rõ rệt ở tai tổn thương. Cảm giác đầy tai, ù tai hoặc nặng tai xuất hiện thường xuyên. Nếu khối này phát triển rộng hơn gây ảnh hưởng đến mê nhĩ hoặc dây thần kinh mặt đi qua tai giữa, bệnh nhân có thể gặp các triệu chứng nghiêm trọng hơn như chóng mặt, mất thăng bằng hoặc yếu cơ mặt.

Những biến chứng nguy hiểm do cholesteatoma gây ra

Tính chất nguy hiểm của cholesteatoma nằm ở khả năng làm tiêu xương lan rộng. Sự phá hủy các xương nhỏ trong hòm nhĩ bao gồm xương búa, xương đe và xương bàn đạp sẽ dẫn đến mất thính lực dẫn truyền vĩnh viễn. Nếu khối tiếp tục xâm lấn vào tai trong, tổn thương thính giác có thể chuyển thành điếc tiếp nhận không thể phục hồi kèm theo rối loạn thăng bằng kéo dài.

Nghiêm trọng hơn, khi cholesteatoma ăn mòn trần hòm nhĩ hoặc xương chũm, nhiễm trùng có thể lan vào trong sọ. Các biến chứng nội sọ nguy hiểm bao gồm viêm màng não, áp xe não, áp xe ngoài màng cứng và huyết khối tĩnh mạch xoang hang. Ngoài ra, sự tổn thương dây thần kinh số bảy chạy qua hòm nhĩ cũng có nguy cơ gây liệt mặt ngoại biên cùng bên.

Chẩn đoán và nguyên tắc điều trị cholesteatoma

Để chẩn đoán xác định cholesteatoma, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ tiến hành soi tai hoặc nội soi tai để quan sát trực tiếp màng nhĩ, túi co kéo hoặc các mảnh vảy keratin. Chụp cắt lớp vi tính xương thái dương là xét nghiệm hình ảnh học bắt buộc giúp đánh giá mức độ lan rộng của khối cholesteatoma, tình trạng phá hủy xương thính giác và phát hiện sớm các biến chứng sọ nội sọ.

Về phương pháp điều trị, can thiệp phẫu thuật là giải pháp duy nhất để loại bỏ hoàn toàn khối cholesteatoma. Các thuốc kháng sinh hoặc thuốc nhỏ tai chỉ có tác dụng kiểm soát đợt nhiễm trùng cấp tính chứ không thể làm tan hoặc biến mất khối này. Mục tiêu phẫu thuật bao gồm loại bỏ sạch tổn thương, tạo tai khô an toàn và tái tạo lại hệ thống xương nghe nếu điều kiện cho phép.

Theo dõi sau phẫu thuật và kiểm soát nguy cơ tái phát

Tỷ lệ tái phát hoặc còn sót của cholesteatoma sau phẫu thuật là tương đối đáng kể do khối này có thể bám vào các ngóc ngách nhỏ của xương thái dương. Do đó, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ nghiêm ngặt theo hướng dẫn của bác sĩ phẫu thuật. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật thì hai hoặc chụp cộng hưởng từ chuỗi xung khuếch tán để kiểm tra sự xuất hiện lại của khối.

Bên cạnh đó, việc giữ vệ sinh tai khô ráo, tránh để nước bẩn vào tai và điều trị dứt điểm các bệnh lý đường hô hấp trên như viêm mũi dị ứng hay viêm xoang giúp bảo vệ chức năng vòi nhĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng dụng cụ sắc nhọn ngoáy tai để tránh gây trầy xước và nhiễm trùng.

Lưu ý an toàn

Người bệnh khi phát hiện các dấu hiệu như chảy dịch tai có mùi hôi dai dẳng, nghe kém hoặc ù tai cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ tai chứa kháng sinh hay corticosteroid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Tránh áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như nhỏ nước lá, thổi bột thuốc vào tai vì có thể đẩy nhiễm trùng vào sâu hơn, gây biến chứng nguy hiểm.

Tóm tắt

Cholesteatoma tai giữa tuy là tổn thương lành tính nhưng có thể gây ra nhiều biến chứng tiêu xương nghiêm trọng nếu không được can thiệp kịp thời. Việc nhận biết sớm các triệu chứng chảy dịch tai dai dẳng, thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng định kỳ và tuân thủ phác đồ điều trị phẫu thuật đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ thính lực và sức khỏe người bệnh.