Những điều cần biết về chọc dịch màng bụng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chọc dịch màng bụng là một can thiệp y khoa phổ biến được thực hiện nhằm hút một lượng dịch tích tụ bất thường bên trong khoang phúc mạc của người bệnh. Thủ thuật này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây bệnh lý nội khoa, đồng thời giúp giải áp và cải thiện tình trạng căng tức, khó thở khi ổ bụng chứa quá nhiều dịch.
Để quy trình diễn ra an toàn và đạt kết quả tốt nhất, người bệnh cùng gia đình cần nắm rõ các thông tin cơ bản về mục đích thực hiện, các bước chuẩn bị cũng như cách theo dõi các phản ứng sau can thiệp.
Chọc dịch màng bụng là gì?
Khoang màng bụng hay khoang phúc mạc ở người khỏe mạnh bình thường chỉ chứa một lượng rất nhỏ dịch sinh lý có nhiệm vụ bôi trơn, giúp các tạng trong ổ bụng trượt lên nhau dễ dàng khi di chuyển hoặc co bóp tiêu hóa. Khi có tình trạng bệnh lý làm tăng sinh hoặc giảm hấp thu dịch, chất lỏng sẽ tích tụ ngày càng nhiều trong khoang này, tạo thành hiện tượng cổ trướng hay tràn dịch màng bụng. Nguyên nhân dẫn đến tích tụ dịch rất đa dạng, hay gặp nhất trong bệnh lý xơ gan mất bù, suy tim sung huyết, suy thận mạn tiến triển, hội chứng thận hư hoặc các bệnh lý ác tính di căn phúc mạc. Thủ thuật chọc dịch màng bụng là phương pháp can thiệp sử dụng một kim rỗng nhỏ đưa qua thành bụng vào khoang phúc mạc để lấy mẫu dịch phục vụ xét nghiệm chuyên sâu hoặc giải phóng bớt thể tích dịch dư thừa đang chèn ép các tạng lân cận.
Mục đích chẩn đoán và điều trị của thủ thuật chọc dịch màng bụng
Trong thực hành lâm sàng, thủ thuật này phục vụ hai nhóm mục đích chính là chẩn đoán căn nguyên và điều trị triệu chứng. Về mặt chẩn đoán, bác sĩ lấy một lượng nhỏ dịch màng bụng gửi xét nghiệm tế bào học, sinh hóa, cấy vi sinh và đo lường nồng độ protein hoặc albumin. Kết quả phân tích giúp xác định chính xác dịch thấm hay dịch tiết, từ đó định hướng nguyên nhân do xơ gan, nhiễm trùng màng bụng nguyên phát, suy tim, hội chứng thận hư hoặc ung thư di căn ổ bụng. Về mặt điều trị, việc chọc tháo dịch lượng lớn được chỉ định cho những trường hợp cổ trướng nặng, gây căng tức dữ dội, chèn ép cơ hoành dẫn đến khó thở hoặc giảm tưới máu thận. Dẫn lưu bớt lượng dịch thừa giúp giải phóng áp lực ổ bụng, tạo cảm giác dễ chịu tức thì và cải thiện chức năng hô hấp cũng như tiêu hóa cho người bệnh.
Quy trình chuẩn bị và các bước tiến hành chọc hút dịch màng bụng
Trước khi tiến hành, bác sĩ sẽ kiểm tra các chỉ số đông máu, công thức máu và thực hiện siêu âm ổ bụng để xác định chính xác vị trí tích tụ dịch an toàn nhất, hạn chế tối đa nguy cơ chạm vào các quai ruột hay mạch máu lớn. Người bệnh được yêu cầu đi tiểu hết để làm xẹp bàng quang, nằm ngửa hoặc nghiêng nhẹ về phía chọc kim. Vị trí thường chọn là vùng hố chậu trái hoặc đường giữa dưới rốn. Nhân viên y tế tiến hành sát khuẩn rộng vùng bụng, trải săng vô khuẩn và tiêm thuốc tê tại chỗ từng lớp từ da vào đến lá phúc mạc. Sau khi thuốc tê phát huy tác dụng, bác sĩ sử dụng kim chọc chuyên dụng đưa vào khoang phúc mạc và rút dịch ra bằng bơm tiêm hoặc nối với hệ thống dây dẫn lưu kín vô trùng. Trong suốt quá trình, các chỉ số mạch, huyết áp và nhịp thở của người bệnh luôn được theo dõi sát sao.
Chế độ chăm sóc và theo dõi người bệnh sau khi kết thúc thủ thuật
Sau khi hoàn tất thủ thuật, bác sĩ rút kim nhẹ nhàng, sát khuẩn lại bề mặt da và băng ép vô khuẩn tại vị trí chọc để ngăn chặn tình trạng rỉ dịch phúc mạc. Người bệnh được hướng dẫn nằm nghỉ ngơi tại giường bệnh tối thiểu từ hai đến bốn giờ, có thể nằm nghiêng về phía đối diện vị trí chọc để giảm áp lực dịch lên vết thương. Nhân viên y tế sẽ theo dõi định kỳ huyết áp, mạch, nhiệt độ và quan sát vết băng xem có hiện tượng rỉ máu hay rò dịch ra ngoài hay không. Đối với những trường hợp tháo dịch lượng lớn trên vài lít, bác sĩ thường chỉ định truyền bù dung dịch albumin đường tĩnh mạch nhằm duy trì áp lực keo nội mạch, phòng ngừa biến chứng tụt huyết áp và suy chức năng thận cấp sau can thiệp. Người bệnh nên ăn nhẹ, tránh vận động gắng sức trong ngày đầu tiên.
Các rủi ro và biến chứng tiềm ẩn người bệnh cần lưu ý
Dù là một thủ thuật tương đối an toàn khi được thực hiện dưới sự hướng dẫn của siêu âm và điều kiện vô trùng, chọc dịch màng bụng vẫn tiềm ẩn một số nguy cơ nhất định. Biến chứng thường gặp nhất là rò rỉ dịch màng bụng kéo dài qua lỗ chọc trên thành bụng, gây ẩm ướt và tăng nguy cơ nhiễm trùng tại chỗ. Một số trường hợp có thể xuất hiện bầm tím hoặc tụ máu dưới da do tổn thương mạch máu nhỏ thành bụng. Rủi ro nghiêm trọng hơn nhưng hiếm gặp bao gồm thủng tạng rỗng như ruột hoặc bàng quang, xuất huyết nội do rách mạch máu màng treo, hoặc viêm phúc mạc vi khuẩn thứ phát do nhiễm trùng ngược dòng. Ngoài ra, việc rút lượng dịch quá nhiều và quá nhanh mà không bù dịch đầy đủ có thể dẫn đến rối loạn huyết động, tụt huyết áp đột ngột và suy giảm chức năng thận nghiêm trọng.
Lưu ý an toàn
Chọc dịch màng bụng phải được chỉ định và tiến hành trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa tại cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị vô khuẩn và cấp cứu. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý đắp thuốc lá, bôi dầu hoặc chườm ấm lên vị trí chọc kim. Nếu sau khi về nhà xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt cao, rét run, đau bụng dữ dội, vết chọc chảy máu hoặc rỉ dịch liên tục không cầm, hoa mắt, chóng mặt hay tụt huyết áp, người bệnh cần đến bệnh viện ngay lập tức để được kiểm tra và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Chọc dịch màng bụng là thủ thuật can thiệp y khoa quen thuộc nhưng đòi hỏi kỹ thuật vô khuẩn nghiêm ngặt và theo dõi sát sao. Việc hiểu rõ mục đích, quy trình thực hiện và các dấu hiệu cảnh báo sau can thiệp sẽ giúp người bệnh yên tâm phối hợp cùng bác sĩ, đảm bảo quá trình chẩn đoán và giảm nhẹ triệu chứng đạt hiệu quả an toàn cao nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Thủ thuật chọc dịch màng bụng có gây đau nhiều không?
Trước khi thực hiện, người bệnh được gây tê tại chỗ ở vị trí chọc kim trên thành bụng nên cảm giác đau nhói giảm đi đáng kể. Cảm giác căng tức nhẹ hoặc áp lực trong ổ bụng có thể xuất hiện khi kim đi vào và dịch được hút ra ngoài.
Quá trình chọc hút dịch màng bụng diễn ra trong bao lâu?
Thời gian lấy mẫu dịch chẩn đoán thường chỉ mất khoảng mười lăm đến ba mươi phút. Trong trường hợp chọc tháo dịch lượng lớn để giảm áp lực ổ bụng, quá trình dẫn lưu có thể kéo dài từ ba mươi phút đến vài giờ tùy theo thể trạng người bệnh.
Người bệnh cần chuẩn bị gì trước khi tiến hành thủ thuật?
Người bệnh cần đi tiểu sạch trước khi thực hiện để làm xẹp bàng quang, tránh nguy cơ tổn thương bàng quang trong lúc đưa kim vào. Ngoài ra, người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tiền sử dị ứng thuốc tê và các thuốc chống đông đang sử dụng.
Dịch ổ bụng có nguy cơ tái phát trở lại sau khi chọc hút không?
Chọc dịch màng bụng chỉ là phương pháp hỗ trợ giải quyết triệu chứng căng trướng hoặc tìm nguyên nhân gây bệnh. Tình trạng tích tụ dịch màng bụng hoàn toàn có thể tái diễn nếu nguyên nhân bệnh lý gốc như xơ gan, suy tim hoặc ung thư chưa được kiểm soát ổn định.
Sau khi chọc dịch màng bụng bao lâu thì người bệnh được tắm?
Người bệnh có thể tắm rửa nhẹ nhàng sau khoảng hai mươi bốn giờ nếu vị trí chọc kim khô ráo và không có dấu hiệu rỉ dịch. Tuy nhiên, người bệnh không nên ngâm mình trong bồn tắm hoặc để nước bẩn tiếp xúc trực tiếp lên vết thương trong những ngày đầu.
