Chỉ số huyết áp thấp là bao nhiêu và cách chăm sóc phù hợp

Chỉ số huyết áp thấp là gì?

Huyết áp được biểu thị thông qua hai chỉ số đo lường bằng mi-li-mét thủy ngân (mmHg). Chỉ số thứ nhất là huyết áp tâm thu, phản ánh áp lực tối đa trong lòng động mạch khi tâm thất co bóp tống máu đi. Chỉ số thứ hai là huyết áp tâm trương, phản ánh áp lực tối thiểu trong lòng động mạch khi tim thư giãn giữa hai nhịp đập.

Ở người trưởng thành khỏe mạnh bình thường, huyết áp lý tưởng dao động quanh mức một trăm hai mươi trên tám mươi mmHg. Khi huyết áp tâm thu giảm xuống dưới chín mươi mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm xuống dưới sáu mươi mmHg, tình trạng này được gọi là huyết áp thấp hay hạ huyết áp.

Huyết áp thấp không phải lúc nào cũng là bệnh lý nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu áp lực máu suy giảm kéo dài khiến các cơ quan không nhận đủ lượng oxy cần thiết, người bệnh sẽ thường xuyên đối mặt với các cơn choáng váng, suy giảm khả năng tập trung, thậm chí có nguy cơ ngã chấn thương nghiêm trọng.

Chỉ số huyết áp bao nhiêu được coi là thấp

Theo phân loại y học phổ biến, một người được xác định là có huyết áp thấp khi chỉ số huyết áp tâm thu đo được dưới 90 mmHg, hoặc chỉ số huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg, hoặc cả hai chỉ số đều thấp hơn ngưỡng này.

Ở nhiều người trẻ tuổi, vận động viên thể thao hoặc người có thể trạng mảnh khảnh, huyết áp đo được thường xuyên ở mức thấp nhưng cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh, không hề có triệu chứng khó chịu. Trường hợp này được coi là huyết áp thấp sinh lý và không đáng lo ngại.

Ngược lại, nếu huyết áp giảm xuống dưới ngưỡng tiêu chuẩn kèm theo các biểu hiện như hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, choáng váng khi thay đổi tư thế, mệt mỏi kiệt sức hoặc ngất xỉu, đó là hạ huyết áp bệnh lý cần được chú ý theo dõi và can thiệp y tế.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến tụt huyết áp

Huyết áp thấp có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tình trạng phổ biến nhất là hạ huyết áp tư thế đứng, xảy ra khi người bệnh chuyển từ tư thế nằm hoặc ngồi sang đứng dậy quá nhanh, khiến máu dồn xuống chi dưới và chưa kịp lưu thông lên não.

Mất nước do sốt cao, tiêu chảy kéo dài, nôn mửa hoặc đổ mồ hôi nhiều khi làm việc nặng cũng làm giảm đáng kể thể tích tuần hoàn, dẫn đến huyết áp tụt nhanh. Bên cạnh đó, thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài, đặc biệt là thiếu vitamin B12, folate và sắt, có thể gây thiếu máu khiến cơ thể không sản xuất đủ hồng cầu vận chuyển oxy.

Ngoài ra, một số bệnh lý nội tiết như suy tuyến giáp, suy tuyến thượng thận, bệnh lý cơ tim, rối loạn nhịp tim hoặc tác dụng phụ của các nhóm thuốc điều trị cao huyết áp, thuốc lợi tiểu, thuốc chống trầm cảm cũng có thể gây hạ huyết áp kéo dài.

Cách xử trí ban đầu khi bị hạ huyết áp đột ngột

Khi nhận thấy bản thân hoặc người xung quanh có dấu hiệu tụt huyết áp như hoa mắt, chân tay run rẩy, choáng váng, việc xử trí đúng cách trong những phút đầu tiên là rất quan trọng để phòng ngừa chấn thương do té ngã.

Người bệnh cần được đưa ngay về tư thế nghỉ ngơi an toàn, tốt nhất là nằm ngửa trên mặt phẳng thoáng khí, kê chân cao hơn mức đầu khoảng hai mươi đến ba mươi centimet để hỗ trợ máu lưu thông về tim và não nhanh hơn. Nếu không gian hẹp không thể nằm, hãy để người bệnh ngồi cúi đầu xuống giữa hai đầu gối.

Nới lỏng cúc áo, cà vạt hoặc thắt lưng để hỗ trợ đường thở thông thoáng. Cho người bệnh uống một cốc nước ấm, nước gừng ấm hoặc nước đường nhạt nếu họ còn tỉnh táo hoàn toàn. Tuyệt đối không cho người đang lơ mơ hoặc bất tỉnh uống nước vì dễ gây sặc vào đường hô hấp. Sau khi nghỉ ngơi mười lăm đến hai mươi phút, cần đo lại huyết áp để kiểm tra mức độ phục hồi.

Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa huyết áp thấp lâu dài

Để phòng ngừa tình trạng tụt huyết áp tái diễn, việc xây dựng lối sống điều độ đóng vai trò chủ chốt. Người có cơ địa huyết áp thấp cần chú ý uống đủ từ một lít rưỡi đến hai lít nước mỗi ngày, giúp duy trì thể tích tuần hoàn ổn định.

Về chế độ ăn uống, nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày thành bốn đến năm bữa để tránh tình trạng dồn máu quá mức về hệ tiêu hóa sau bữa ăn no, vốn là nguyên nhân gây hạ huyết áp sau ăn. Bổ sung đầy đủ các thực phẩm giàu đạm, sắt, vitamin nhóm B từ thịt nạc, trứng, các loại đậu và rau lá xanh sẫm.

Thực hiện nguyên tắc vận động thận trọng, đặc biệt khi thức dậy vào buổi sáng cần ngồi dậy từ từ tại mép giường vài phút trước khi đứng lên. Tập luyện thể dục đều đặn các môn như đi bộ, yoga hoặc bơi lội với cường độ vừa phải nhằm tăng cường sức co bóp cơ tim và nâng cao trương lực thành mạch. Với người hay bị hạ huyết áp tư thế, có thể tham khảo ý kiến nhân viên y tế về việc mang tất áp lực y khoa để hạn chế máu ứ đọng ở chi dưới.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nâng huyết áp, không tự ý thay đổi liều lượng thuốc đang dùng khi chưa có chỉ định chuyên môn. Khi xuất hiện các dấu hiệu ngất xỉu, khó thở, đau ngực hoặc huyết áp tụt sâu không hồi phục sau khi nghỉ ngơi, cần nhanh chóng liên hệ trợ giúp y tế khẩn cấp.

Tóm tắt

Huyết áp thấp có thể chỉ là đặc điểm sinh lý lành tính nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn khi gây ra các triệu chứng mệt mỏi, choáng váng thường xuyên. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, uống đủ nước, vận động hợp lý và theo dõi huyết áp định kỳ sẽ giúp kiểm soát tình trạng này hiệu quả. Nếu biểu hiện hạ huyết áp diễn ra liên tục, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn giải pháp phù hợp.