Chỉ số bilirubin bao nhiêu thì phải chiếu đèn và quy trình thực hiện

Chỉ số bilirubin chiếu đèn là gì?

Bilirubin là sản phẩm chuyển hóa tự nhiên được tạo ra khi các tế bào hồng cầu già bị phân hủy trong cơ thể. Ở trẻ sơ sinh, gan chưa phát triển hoàn thiện nên khả năng xử lý và đào thải bilirubin còn hạn chế, dẫn đến việc chất này tích tụ trong máu gây ra hiện tượng vàng da. Phần lớn các trường hợp vàng da sinh lý tự khỏi sau một đến hai tuần mà không gây ra biến chứng.

Tuy nhiên, nếu nồng độ bilirubin tăng quá cao, chất này có thể vượt qua hàng rào máu não và gây tổn thương tế bào thần kinh, dẫn đến tình trạng vàng da nhân rất nguy hiểm. Chiếu đèn vàng da là liệu pháp ánh sáng y khoa hiệu quả và an toàn nhất hiện nay nhằm làm giảm nồng độ bilirubin gián tiếp trong máu, ngăn ngừa các biến chứng thần kinh lâu dài cho trẻ.

Các yếu tố quyết định ngưỡng chỉ số bilirubin cần chiếu đèn

Ngưỡng chỉ số bilirubin cần tiến hành chiếu đèn không phải là một con số cố định áp dụng chung cho tất cả trẻ sơ sinh. Các bác sĩ nhi khoa dựa vào biểu đồ chuẩn của Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ hoặc hướng dẫn của Bộ Y tế để đánh giá. Chỉ số bilirubin toàn phần trong máu được xem xét cùng với tuổi sau sinh tính theo giờ, tuổi thai khi sinh và sự có mặt của các yếu tố nguy cơ như bất đồng nhóm máu mẹ con, nhiễm trùng hoặc thiếu men G6PD.

Ví dụ, ở trẻ đủ tháng khỏe mạnh không có yếu tố nguy cơ, chỉ số bilirubin toàn phần ở mốc 24 giờ tuổi vượt quá 12 mg/dL có thể cần cân nhắc chiếu đèn. Mức ngưỡng này tăng dần theo từng ngày tuổi, có thể đạt 15 mg/dL ở mốc 48 giờ hoặc 18 mg/dL ở mốc 72 giờ. Ngược lại, đối với trẻ sinh thiếu tháng hoặc có yếu tố nguy cơ đi kèm, ngưỡng chỉ số bilirubin bắt đầu chiếu đèn sẽ thấp hơn đáng kể để bảo vệ hệ thần kinh non nớt của trẻ.

Quy trình chuẩn bị và thực hiện chiếu đèn vàng da cho trẻ

Quy trình chiếu đèn điều trị vàng da được thực hiện nghiêm ngặt tại khoa Nhi hoặc khoa Sơ sinh của các cơ sở y tế. Trước khi tiến hành, trẻ được bộc lộ toàn thân để tối đa hóa diện tích da tiếp xúc với ánh sáng. Vùng mắt của em bé bắt buộc phải được che kín bằng băng bảo vệ mắt chuyên dụng nhằm tránh nguy cơ tổn thương võng mạc do ánh sáng cường độ cao. Bộ phận sinh dục của trẻ cũng được che chắn bằng tã nhẹ.

Trẻ được đặt trong lồng ấp hoặc giường sưởi ấm, hệ thống đèn chiếu đặt ở khoảng cách an toàn được tính toán chính xác từ bóng đèn đến bề mặt da của bé. Trong suốt quá trình chiếu đèn, nhân viên y tế theo dõi liên tục các dấu hiệu sinh tồn, nhiệt độ cơ thể và màu sắc da của trẻ. Đèn có thể chiếu liên tục hoặc ngắt quãng theo từng đợt để hỗ trợ bé bú mẹ và vệ sinh cá nhân, đảm bảo quá trình điều trị diễn ra thuận lợi.

Những phản ứng phụ có thể gặp và cách theo dõi trẻ khi chiếu đèn

Chiếu đèn là phương pháp điều trị tương đối an toàn nhưng trẻ vẫn có thể gặp một số phản ứng phụ nhẹ và tạm thời. Phổ biến nhất là tình trạng mất nước qua da và hô hấp do hơi nóng từ đèn, đòi hỏi em bé phải được tăng cường bú mẹ hoặc truyền dịch bổ sung theo chỉ định y khoa. Trẻ cũng có thể xuất hiện phân lỏng, phân có màu xanh đen do lượng bilirubin được đào thải nhanh qua đường tiêu hóa.

Một số trẻ có hiện tượng phát ban nhẹ trên da hoặc hiện tượng da màu đồng khi có kèm tăng bilirubin trực tiếp. Cha mẹ không nên quá lo lắng vì các hiện tượng này thường hết sau khi ngừng chiếu đèn. Trong quá trình điều trị, bác sĩ sẽ xét nghiệm bilirubin máu định kỳ mỗi 12 đến 24 giờ để đánh giá tốc độ giảm bilirubin và quyết định thời điểm ngừng chiếu đèn an toàn khi chỉ số đã xuống dưới ngưỡng nguy hiểm.

Chăm sóc dinh dưỡng và theo dõi cho trẻ trong giai đoạn chiếu đèn

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hỗ trợ đào thải bilirubin trong thời gian trẻ chiếu đèn điều trị. Việc cho trẻ bú mẹ thường xuyên từ 8 đến 12 lần mỗi ngày giúp kích thích nhu động ruột, từ đó đẩy nhanh quá trình đi ngoài và đào thải bilirubin qua phân. Nước sữa mẹ cũng giúp cung cấp đủ dịch, ngăn ngừa tình trạng mất nước và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh.

Cha mẹ phối hợp với nhân viên y tế để theo dõi số lần đi tiểu, màu sắc phân và các biểu hiện lâm sàng của trẻ. Nếu thấy em bé có các dấu hiệu bất thường như lừ đừ, bỏ bú, tiếng khóc thé cao hoặc phản xạ kém, cần báo ngay cho bác sĩ trực. Không tự ý tháo băng che mắt hay thay đổi vị trí đèn chiếu khi chưa có sự hướng dẫn của cán bộ y tế điều trị.

Lưu ý an toàn

Liệu pháp chiếu đèn vàng da cần được chỉ định và thực hiện trực tiếp tại cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị và nhân lực chuyên môn. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua đèn chiếu tại nhà hoặc dùng ánh sáng mặt trời để điều trị thay thế khi chỉ số bilirubin tăng cao. Ánh sáng mặt trời không đủ cường độ bước sóng cần thiết và có thể gây nguy cơ bỏng da, hạ nhiệt độ hoặc chậm trễ thời gian điều trị vàng da nhân. Việc ngưng chiếu đèn phải do bác sĩ quyết định dựa trên kết quả xét nghiệm máu.

Tóm tắt

Chiếu đèn là giải pháp y khoa an toàn và hiệu quả giúp đưa chỉ số bilirubin về mức an toàn ở trẻ sơ sinh bị vàng da. Quyết định điều trị dựa trên sự đánh giá toàn diện của bác sĩ về chỉ số bilirubin, ngày tuổi và thể trạng riêng của từng em bé. Việc phát hiện sớm và tuân thủ đúng quy trình chiếu đèn tại bệnh viện sẽ giúp trẻ phục hồi tốt và tránh được những biến chứng thần kinh nguy hiểm.