Chỉ số ALT là gì và các lưu ý trước khi xét nghiệm nồng độ ALT

Chỉ số ALT là gì?

Chỉ số ALT, viết tắt từ Alanine aminotransferase và từng được gọi là SGPT, là nồng độ của một loại enzym đóng vai trò thiết yếu trong quá trình chuyển hóa acid amin của cơ thể. Về mặt phân bố giải phẫu, enzym ALT hiện diện với mật độ dày đặc nhất bên trong tế bào gan, trong khi ở tim, cơ vân và thận chỉ tồn tại một lượng rất nhỏ. Ở trạng thái sinh lý bình thường, tế bào gan duy trì cấu trúc màng vững chắc nên chỉ giải phóng một lượng tối thiểu ALT vào dòng tuần hoàn.

Khi gan chịu tác động từ các yếu tố gây hại như virus, độc chất, rượu bia hoặc phản ứng viêm, màng tế bào gan suy yếu và bị phá vỡ, khiến enzym ALT thoát ra ngoài và hòa vào máu. Vì vậy, nồng độ ALT trong huyết thanh tăng cao chính là bằng chứng phản ánh tình trạng tổn thương mô gan đang diễn ra. Xét nghiệm ALT được xem là phương pháp sàng lọc hàng đầu, có độ nhạy cao để phát hiện sớm các bệnh lý gan mật cấp tính và mạn tính.

Ý nghĩa sinh học của men gan ALT đối với cơ thể

Alanine aminotransferase, thường viết tắt là ALT hoặc SGPT, là một loại enzym tập trung chủ yếu trong bào tương của tế bào gan. Ngoài gan, một lượng nhỏ men ALT cũng xuất hiện tại thận, cơ tim và cơ vân, nhưng nồng độ ở các cơ quan này thấp hơn rất nhiều. Vai trò sinh học chính của ALT là xúc tác quá trình chuyển hóa acid amin, giúp chuyển đổi protein thành nguồn năng lượng nuôi dưỡng cơ thể.

Ở người khỏe mạnh bình thường, tế bào gan có chu trình tái tạo tự nhiên, do đó chỉ có một lượng rất nhỏ enzym ALT được phóng thích vào hệ tuần hoàn. Khi nhu mô gan bị tổn thương, viêm nhiễm hoặc hoại tử do bất kỳ tác nhân nào, tính thấm màng tế bào gan sẽ tăng lên. Hậu quả là một lượng lớn enzym ALT từ nội bào tràn vào máu, làm nồng độ ALT huyết thanh tăng vọt. Vì vậy, xét nghiệm nồng độ ALT được xem là chỉ dấu sinh học đặc hiệu và nhạy bén để nhận diện sớm các tổn thương tế bào gan cấp tính hoặc mạn tính.

Khoảng tham chiếu bình thường và nguyên nhân khiến chỉ số ALT tăng cao

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, khoảng tham chiếu bình thường của chỉ số ALT thường nằm trong khoảng từ 20 đến 40 U/L đối với nam giới và khoảng 15 đến 35 U/L đối với nữ giới. Tuy nhiên, giới hạn này có thể thay đổi nhẹ tùy thuộc vào hệ thống máy móc, hóa chất xét nghiệm và quy chuẩn riêng của từng bệnh viện hoặc phòng xét nghiệm.

Khi nồng độ ALT vượt ngưỡng bình thường, người bệnh có thể đang gặp phải tình trạng tổn thương tế bào gan. Các nguyên nhân phổ biến làm tăng men gan ALT bao gồm viêm gan do nhiễm virus viêm gan B hoặc virus viêm gan C, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa hoặc do lạm dụng rượu bia. Ngoài ra, việc sử dụng dài ngày hoặc quá liều một số loại thuốc giảm đau hạ sốt, thuốc kháng sinh, thuốc hạ mỡ máu hay thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc cũng có thể gây độc cho gan. Ở một số trường hợp, bệnh lý đường mật như sỏi mật, viêm đường mật hay tình trạng sốc giảm thể tích tuần hoàn cũng khiến chỉ số ALT gia tăng đáng kể.

Những chuẩn bị cần thiết trước khi thực hiện xét nghiệm ALT

Để kết quả xét nghiệm nồng độ ALT phản ánh trung thực nhất tình trạng sinh lý của lá gan, người bệnh cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước thời điểm lấy máu. Trước hết, bạn nên nhịn ăn trong khoảng từ 6 đến 8 tiếng trước khi làm xét nghiệm. Dù thức ăn không làm thay đổi trực tiếp lượng enzym ALT nhiều như đường máu hay mỡ máu, việc nhịn ăn giúp huyết thanh trong suốt, hỗ trợ máy phân tích sinh hóa hoạt động chính xác nhất và thuận tiện nếu bác sĩ chỉ định thêm các xét nghiệm chức năng gan khác.

Bên cạnh việc nhịn ăn, người bệnh cần tuyệt đối tránh xa rượu, bia và các đồ uống có cồn ít nhất 24 đến 48 giờ trước ngày xét nghiệm. Cồn là chất chuyển hóa trực tiếp qua gan và có thể kích thích tế bào gan giải phóng men tức thời, dẫn đến kết quả tăng giả tạo. Đồng thời, bạn nên thông báo đầy đủ với bác sĩ về tất cả các loại thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và các loại thảo dược Đông y. Tránh tập luyện thể dục thể thao quá sức vào đêm hôm trước vì tổn thương cơ vân nặng nề cũng có thể làm giải phóng một lượng nhỏ ALT vào máu.

Quy trình lấy mẫu và thời điểm thích hợp để kiểm tra chỉ số ALT

Quy trình xét nghiệm chỉ số ALT diễn ra tương đối đơn giản và nhanh chóng thông qua việc lấy mẫu máu tĩnh mạch. Kỹ thuật viên xét nghiệm sẽ sát khuẩn vùng da ở nếp gấp khuỷu tay, dùng dây garo để cố định tĩnh mạch và dùng kim tiêm chuyên dụng lấy một lượng máu nhỏ cho vào ống nghiệm chứa chất chống đông phù hợp. Mẫu máu sau đó được chuyển đến phòng phân tích sinh hóa tự động để xác định nồng độ enzym. Toàn bộ quá trình lấy mẫu chỉ mất khoảng vài phút và không gây đau đớn nhiều cho người bệnh.

Thời điểm nên thực hiện kiểm tra nồng độ men gan ALT bao gồm các đợt khám sức khỏe định kỳ hàng năm hoặc khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ tổn thương gan như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu hoặc vàng da vàng mắt. Những người thuộc nhóm nguy cơ cao như người có tiền sử viêm gan virus, người thừa cân béo phì, bệnh nhân đái tháo đường, người thường xuyên uống bia rượu hoặc người đang điều trị bằng các loại thuốc có độc tính trên gan cũng cần kiểm tra men gan định kỳ theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Chỉ số ALT tăng cao là dấu hiệu cho thấy tế bào gan đang bị tổn thương nhưng không phải là một căn bệnh cụ thể và không thể dùng đơn độc để đưa ra kết luận chẩn đoán. Mức độ tăng của men gan không phải lúc nào cũng tương quan tuyến tính với mức độ nghiêm trọng của bệnh. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc hạ men gan hoặc dùng các bài thuốc truyền miệng khi chưa có chẩn đoán từ bác sĩ. Mọi can thiệp điều trị cần dựa trên nguyên nhân gốc rễ sau khi được thăm khám y khoa toàn diện.

Tóm tắt

Xét nghiệm chỉ số ALT là công cụ hữu ích giúp đánh giá sơ bộ tình trạng tế bào gan và hỗ trợ phát hiện sớm nhiều bệnh lý liên quan. Việc chuẩn bị chu đáo trước khi lấy máu giúp kết quả phản ánh chính xác nhất sức khỏe lá gan. Hãy luôn chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để nhận được tư vấn y khoa phù hợp cho từng trường hợp.