Chỉ định chạy thận nhân tạo khi nào và những thông tin cần biết

Chỉ định chạy thận nhân tạo khi nào?

Thận giữ vai trò thiết yếu trong việc duy trì cân bằng nội môi, lọc loại chất thải metabolic như urê, creatinin, điều hòa điện giải và kiểm soát huyết áp. Khi chức năng thận bị suy giảm nghiêm trọng do các bệnh lý cấp tính hoặc mạn tính, các độc tố tích tụ trong máu gây tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể. Chạy thận nhân tạo sử dụng máy lọc máu và quả lọc nhân tạo để làm sạch máu, đóng vai trò như một màng lọc thay thế cho thận. Chỉ định chạy thận nhân tạo cần tuân thủ các tiêu chuẩn chuyên môn khắt khe nhằm đảm bảo an toàn và tối ưu hóa hiệu quả điều trị cho từng người bệnh.

Chỉ định chạy thận nhân tạo ở người bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối

Chạy thận nhân tạo thường được chỉ định phổ biến nhất khi suy thận mạn tiến triển đến giai đoạn 5, hay còn gọi là giai đoạn cuối của bệnh thận mạn. Ở giai đoạn này, mức lọc cầu thận (GFR) suy giảm nghiêm trọng xuống dưới 15 ml/phút/1,73 m2, làm cho thận không còn khả năng tự đào thải độc tố và nước thừa ra khỏi cơ thể.

Người bệnh ở giai đoạn cuối thường xuất hiện biểu hiện của hội chứng urê máu cao như buồn nôn, chán ăn, mệt mỏi kéo dài, ngứa da và giảm khả năng tập trung. Ngoài ra, việc giữ nước và tích tụ muối dẫn đến phù nề toàn thân, tăng huyết áp khó kiểm soát và nguy cơ phù phổi cấp. Khi các biện pháp điều trị bảo tồn bằng thuốc và chế độ ăn uống không còn hiệu quả, bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu sẽ chỉ định chạy thận nhân tạo chu kỳ để duy trì sự sống cho người bệnh.

Chỉ định chạy thận nhân tạo cấp cứu trong suy thận cấp tính

Trong suy thận cấp tính, chức năng thận suy giảm đột ngột trong thời gian ngắn do các nguyên nhân như ngộ độc, nhiễm trùng huyết nặng, sốc mất máu hoặc chấn thương. Chạy thận nhân tạo cấp cứu được chỉ định ngay lập tức để hỗ trợ cơ thể vượt qua giai đoạn nguy hiểm.

Các tình huống cần chỉ định lọc máu cấp cứu bao gồm tình trạng tăng kali máu nghiêm trọng vượt ngưỡng an toàn gây nguy cơ ngừng tim, toan chuyển hóa nặng không đáp ứng với điều trị nội khoa, tình trạng quá tải thể tích gây dọa phù phổi cấp và ngộ độc các chất độc hại có khả năng lọc qua màng lọc nhân tạo như methanol hay ethylene glycol. Khi nguyên nhân gây tổn thương thận cấp được giải quyết và thận dần khôi phục chức năng, người bệnh có thể ngưng chạy thận nhân tạo.

Các chỉ số cận lâm sàng quyết định thời điểm chạy thận nhân tạo

Quyết định bắt đầu chạy thận nhân tạo dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa triệu chứng lâm sàng và các chỉ số xét nghiệm cận lâm sàng. Mức lọc cầu thận ước tính là chỉ số hàng đầu phản ánh năng lực hoạt động của thận. Khi chỉ số này giảm sâu kèm theo sự gia tăng cao của nồng độ urê máu và creatinin máu, nguy cơ nhiễm độc cơ thể tăng lên đáng kể.

Bên cạnh đó, bác sĩ theo dõi sát sao nồng độ kali trong máu và chỉ số pH máu. Tình trạng tăng kali máu biến đổi điện tâm đồ hoặc toan máu nặng là các căn cứ y khoa bắt buộc phải can thiệp lọc máu sớm. Việc đánh giá chính xác các chỉ số này giúp xác định thời điểm chạy thận tối ưu, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm lên tim mạch và thần kinh.

Quy trình chuẩn bị và lưu ý khi bắt đầu chạy thận nhân tạo

Để tiến hành chạy thận nhân tạo chu kỳ, người bệnh cần được chuẩn bị đường vào mạch máu từ trước. Phổ biến nhất là phẫu thuật nối động tĩnh mạch ở cạnh tay để tạo cầu nối AVF, giúp dòng máu lưu thông đủ lớn cho quá trình lọc máu. Cầu nối này cần từ vài tuần đến vài tháng để trưởng thành trước khi đưa vào sử dụng.

Đối với các trường hợp cấp cứu cần chạy thận ngay, bác sĩ sẽ luồn catheter tĩnh mạch trung tâm tạm thời ở tĩnh mạch cảnh hoặc tĩnh mạch bẹn. Lịch chạy thận nhân tạo định kỳ thường diễn ra từ hai đến ba lần mỗi tuần, mỗi lần kéo dài khoảng bốn giờ tại bệnh viện hoặc trung tâm lọc máu. Người bệnh cần phối hợp theo dõi chỉ số huyết áp và cân nặng trước và sau mỗi buổi chạy thận.

Lưu ý an toàn

Chạy thận nhân tạo là quy trình kỹ thuật y khoa phức tạp, phải được chỉ định và theo dõi trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu tại các cơ sở y tế đạt chuẩn. Người bệnh tuyệt đối không tự ý hoãn hoặc bỏ lịch chạy thận khi đã có chỉ định chuyên môn vì có thể gây biến chứng đe dọa tính mạng như phù phổi cấp hoặc ngừng tim do tăng kali máu. Trong suốt quá trình điều trị, nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt, đau ngực, hạ huyết áp hoặc chảy máu tại vị trí đường vào mạch máu, người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Chỉ định chạy thận nhân tạo là quyết định y khoa quan trọng dựa trên đánh giá toàn diện về mức lọc cầu thận, triệu chứng lâm sàng và biến chứng đi kèm ở người bệnh. Việc hiểu rõ lý do và thời điểm cần tiến hành lọc máu giúp người bệnh chủ động phối hợp điều trị với bác sĩ chuyên khoa, duy trì chất lượng cuộc sống và hạn chế các rủi ro sức khỏe nghiêm trọng.