Chết não có chữa được không và tiêu chuẩn chẩn đoán chết não

Chết não có chữa được không là gì?

Chết não là khái niệm y học mô tả sự chấm dứt hoàn toàn, không thể đảo ngược của tất cả các hoạt động chức năng của não bộ, bao gồm bán cầu đại não và thân não. Thân não là trung tâm điều hòa các phản xạ sinh tồn cơ bản như nhịp tim, huyết áp và đặc biệt là phản xạ tự thở tự nhiên của cơ thể.

Khi thân não và vỏ não ngừng hoạt động vĩnh viễn, người bệnh hoàn toàn mất ý thức, mất toàn bộ các phản xạ tự nhiên và mất khả năng tự hô hấp. Dù tim có thể tiếp tục co bóp thêm một khoảng thời gian ngắn nhờ máy thở nhân tạo cung cấp oxy liên tục và thuốc trợ tim, nhưng về mặt sinh học thần kinh và pháp lý, người bệnh đã thực sự qua đời. Do đó, chết não được công nhận là một định nghĩa của cái chết trong y học hiện đại.

Khả năng hồi phục của người bệnh chết não

Về mặt y học và pháp lý, câu trả lời khẳng định là không thể chữa khỏi. Não bộ một khi đã ngừng tưới máu kéo dài và hoại tử tế bào thần kinh trên diện rộng thì các mô não không thể tái tạo hay phục hồi trở lại. Khi toàn bộ vỏ não và thân não đã mất chức năng không thể đảo ngược, người bệnh được xem là đã qua đời về mặt sinh học.

Sự duy trì nhịp tim hay tuần hoàn trong một thời gian ngắn sau đó hoàn toàn phụ thuộc vào can thiệp y tế cơ học như máy thở oxy áp lực dương và các dịch truyền vận mạch hỗ trợ tuần hoàn tại khoa hồi sức tích cực. Nếu ngừng các thiết bị hỗ trợ này, các cơ quan khác sẽ nhanh chóng ngừng hoạt động theo. Do đó, việc đặt câu hỏi điều trị phục hồi cho người chết não là điều không khả thi trong thực hành y khoa hiện đại.

Điều kiện tiên quyết trước khi tiến hành chẩn đoán chết não

Để bắt đầu quy trình đánh giá chết não, bác sĩ hồi sức cấp cứu và bác sĩ chuyên khoa thần kinh cần xác định tổn thương cấu trúc não nghiêm trọng, rõ ràng và không thể cứu vãn, chẳng hạn như chấn thương sọ não nặng hoặc xuất huyết não diện rộng.

Đồng thời, nhân viên y tế phải loại trừ hoàn toàn các yếu tố gây ức chế thần kinh tạm thời có thể đảo ngược. Các yếu tố này bao gồm hạ thân nhiệt sâu, rối loạn chuyển hóa nặng, rối loạn điện giải nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng từ thuốc an thần, thuốc giãn cơ và các chất độc ức chế hệ thần kinh trung ương. Khi chưa loại trừ hết các nguyên nhân gây ngủ sâu tạm thời này, chẩn đoán chết não tuyệt đối không được tiến hành.

Tiêu chuẩn lâm sàng và kiểm tra phản xạ thân não

Tiêu chuẩn lâm sàng là bước nền tảng, đòi hỏi người bệnh phải ở trạng thái hôn mê sâu hoàn toàn, mất tri giác và không có bất kỳ đáp ứng nào với các kích thích bên ngoài. Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ kiểm tra toàn diện các phản xạ thân não để xác định sự mất chức năng hoàn toàn.

Các kiểm tra phản xạ thân não bao gồm phản xạ đồng tử với ánh sáng, phản xạ giác mạc, phản xạ mắt búp bê, phản xạ tiền đình ốc tai khi bơm nước lạnh vào tai, phản xạ ho hoặc nôn khi hút đờm sâu trong khí quản. Khi tất cả các phản xạ này đều biến mất hoàn toàn, bác sĩ sẽ tiến hành nghiệm pháp ngừng thở để kiểm tra trung tâm hô hấp tự động ở thân não trong điều kiện kiểm soát nồng độ oxy và khí máu nghiêm ngặt.

Các phương pháp cận lâm sàng xác định chết não

Bên cạnh thăm khám lâm sàng nhiều lần cách nhau theo khoảng thời gian quy định, hội đồng y khoa thường chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng khẳng định để đảm bảo tính chuẩn xác tuyệt đối.

Các kỹ thuật hỗ trợ chẩn đoán bao gồm ghi điện não đồ cho thấy đường đẳng điện không còn hoạt động sóng não, chụp mạch máu não hoặc chụp cắt lớp vi tính mạch máu não chứng minh tình trạng ngừng hoàn toàn dòng máu nuôi dưỡng nội sọ, và siêu âm Doppler xuyên sọ đánh giá lưu lượng dòng chảy nội sọ. Những bằng chứng khách quan này giúp củng cố kết luận chuyên môn vững chắc, loại bỏ mọi sai số trước khi đưa ra văn bản pháp lý.

Phân biệt chết não với hôn mê và trạng thái sống thực vật

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa chết não với hôn mê sâu hoặc trạng thái sống thực vật. Trong hôn mê sâu, tế bào não vẫn còn sống và thân não có thể vẫn duy trì được các phản xạ cơ bản cũng như khả năng tự thở tự nhiên. Trạng thái sống thực vật là tình trạng người bệnh mất ý thức nhận thức nhưng thân não vẫn hoạt động, tim vẫn tự đập và phổi vẫn tự thở mà không cần máy hỗ trợ.

Ngược lại, chết não là trạng thái toàn bộ não bao gồm cả thân não đã chết vĩnh viễn, người bệnh hoàn toàn không thể tự thở. Việc phân biệt chính xác bản chất y học này giúp thân nhân tiếp nhận thực tế một cách thấu đáo, tránh những hy vọng sai lệch và có định hướng trao đổi đúng đắn với đội ngũ y tế.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ quy trình chẩn đoán chết não được thực hiện độc lập bởi hội đồng chuyên môn y tế theo đúng quy chuẩn pháp luật hiện hành và không phụ thuộc vào bất kỳ yếu tố ngoại cảnh nào. Người nhà bệnh nhân cần giữ bình tĩnh, trao đổi trực tiếp và liên tục với bác sĩ chuyên khoa hồi sức cấp cứu để được giải thích chi tiết về tình trạng lâm sàng của người bệnh.

Tóm tắt

Chết não là tình trạng mất hoàn toàn và vĩnh viễn mọi chức năng của toàn bộ não bộ, đồng nghĩa với việc người bệnh đã tử vong về mặt sinh học và pháp lý mà không thể hồi phục. Việc chẩn đoán luôn đòi hỏi sự thận trọng tối đa qua quy trình y khoa nghiêm ngặt, giúp gia đình hiểu rõ thực tế chuyên môn và đưa ra các quyết định nhân đạo phù hợp.