7 nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng cho người bệnh suy tim

Chế độ ăn cho người suy tim là gì?

Suy tim là tình trạng cơ tim bị suy yếu hoặc xơ cứng, làm giảm khả năng bơm máu đi nuôi các cơ quan trong cơ thể. Khi tuần hoàn máu suy giảm, các chất lỏng dễ bị ứ trệ tại phổi, gan và chi dưới, gây ra các triệu chứng như khó thở, mệt mỏi và phù nề chân.

Bên cạnh các phương pháp điều trị y khoa chuyên sâu, chế độ dinh dưỡng hàng ngày tác động trực tiếp đến huyết động và khối lượng dịch tuần hoàn. Việc nạp quá nhiều muối hoặc nước có thể làm trầm trọng thêm tình trạng suy tim chỉ sau một thời gian ngắn. Ngược lại, một chế độ ăn cân đối, lành mạnh và kiểm soát tốt lượng natri sẽ giúp giảm áp lực cho tâm thất, ngăn ngừa các đợt suy tim mất bù cấp và hỗ trợ cải thiện tiên lượng sống lâu dài cho người bệnh.

Kiểm soát lượng muối nạp vào cơ thể hằng ngày

Kiểm soát natri là nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong chăm sóc người bệnh suy tim. Khi cơ thể tiếp nhận quá nhiều muối, natri sẽ giữ nước trong lòng mạch, làm tăng thể tích tuần hoàn và buộc cơ tim phải co bóp nhiều hơn, dễ dẫn đến khó thở và phù nề.

Người bệnh nên tập thói quen ăn nhạt tự nhiên bằng cách giảm dần lượng muối khi nấu nướng, không chấm thêm nước mắm hay gia vị đậm đà trên bàn ăn. Cần đặc biệt cẩn trọng với các nguồn muối ẩn trong thực phẩm chế biến sẵn như giò chả, thịt xông khói, xúc xích, mì ăn liền và các loại đồ hộp. Thay vì dùng muối, người nội trợ có thể tạo vị thơm ngon cho món ăn bằng các loại thảo mộc, hành tây, tỏi hoặc gừng.

Cân đối lượng chất lỏng dung nạp phù hợp với thể trạng

Ở người bệnh suy tim, khả năng đào thải dịch của thận có thể bị suy giảm do lưu lượng máu đến thận không đủ. Việc dung nạp quá nhiều chất lỏng sẽ khiến dịch ứ trệ tại phổi và ngoại vi, gây khó thở kịch phát và tăng gánh nặng tuần hoàn.

Lượng nước cần uống mỗi ngày thường được bác sĩ tim mạch cá nhân hóa dựa trên cân nặng, mức độ ứ dịch và liều thuốc lợi tiểu đang sử dụng. Người bệnh cần tính gộp cả lượng nước lọc, nước canh, sữa, súp và nước ép hoa quả. Khi cảm thấy khát, nên nhấp từng ngụm nhỏ hoặc ngậm lát chanh mỏng thay vì uống nhiều nước cùng một lúc. Việc cân đo trọng lượng cơ thể vào mỗi buổi sáng cũng là cách hiệu quả để theo dõi tình trạng ứ dịch.

Tăng cường thực phẩm giàu chất xơ tự nhiên và rau xanh

Tăng cường chất xơ từ rau củ, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây tươi mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch. Chất xơ không chỉ hỗ trợ kiểm soát đường huyết và nồng độ cholesterol máu mà còn ngăn ngừa táo bón. Tình trạng táo bón khiến người bệnh phải rặn mạnh khi đại tiện, làm tăng áp lực đột ngột lên tim và hệ mạch.

Nên chọn các loại rau xanh mềm dễ tiêu hóa như mồng tơi, rau ngót, cải ngọt và các loại ngũ cốc nguyên cám như yến mạch, gạo lứt. Tuy nhiên, người bệnh cần tăng dần lượng chất xơ trong khẩu phần để hệ tiêu hóa thích nghi, tránh gây đầy trướng bụng gây khó chịu cho cơ hoành.

Lựa chọn nguồn chất đạm nạc và chất béo có lợi

Nguồn đạm nạp vào cơ thể cần đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng để phòng ngừa suy mòn cơ tim nhưng không làm tăng thêm gánh nặng xơ vữa mạch máu. Người bệnh suy tim nên ưu tiên các loại thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da, đậu phụ và các loại cá béo giàu axit béo omega-3 như cá hồi, cá thu, cá trích.

Chất béo không bão hòa từ dầu oliu, dầu hạt cải hoặc các loại hạt giúp cải thiện mỡ máu và bảo vệ thành mạch. Cần hạn chế mỡ động vật, nội tạng, bơ động vật và các loại chất béo chuyển hóa thường có trong đồ chiên rán kỹ hoặc thức ăn nhanh. Cách chế biến tối ưu cho tim mạch là hấp, luộc, áp chảo ít dầu thay vì chiên ngập dầu.

Theo dõi cân bằng điện giải và các khoáng chất thiết yếu

Kali và magie là hai khoáng chất tham gia trực tiếp vào việc dẫn truyền xung động thần kinh và điều hòa nhịp co bóp cơ tim. Người bệnh suy tim thường sử dụng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc ức chế hệ renin-angiotensin, dẫn đến nguy cơ làm tăng hoặc hạ kali máu bất thường.

Tình trạng thừa hoặc thiếu kali đều có thể gây loạn nhịp tim nguy hiểm. Do đó, người bệnh không nên tự ý uống các chế phẩm bổ sung vi chất hoặc dùng muối giả chứa kali nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Hãy trao đổi với bác sĩ tim mạch về kết quả xét nghiệm điện giải đồ để biết mình cần tăng cường hay hạn chế các thực phẩm giàu kali như chuối, cam, cà chua và khoai tây.

Hạn chế rượu bia đồ uống chứa cồn và chất kích thích

Rượu, bia và đồ uống có cồn có thể gây nhiễm độc trực tiếp lên cơ tim, làm suy yếu chức năng co bóp và khởi phát các cơn rối loạn nhịp. Ngoài ra, cồn còn tương tác tiêu cực với nhiều loại thuốc điều trị tim mạch, làm giảm hiệu quả kiểm soát bệnh.

Đồ uống chứa hàm lượng caffeine cao như cà phê đặc hay nước tăng lực có thể kích thích tim đập nhanh, làm tăng huyết áp tức thời và gây căng thẳng cho tim. Bên cạnh đó, các loại bánh ngọt, nước ngọt có ga chứa nhiều đường tinh luyện làm gia tăng phản ứng viêm và nguy cơ thừa cân, gián tiếp khiến tim phải làm việc nhiều hơn. Người bệnh nên duy trì thói quen uống nước lọc và sinh hoạt điều độ.

Chia nhỏ bữa ăn hằng ngày và tránh ăn quá no

Thay vì ăn ba bữa lớn với khối lượng thức ăn nhiều, người bệnh suy tim nên chia khẩu phần ăn thành 4 đến 5 bữa nhỏ trong ngày. Ăn quá no sẽ khiến máu dồn nhiều về dạ dày và ruột để tiêu hóa thức ăn, làm tim phải bơm máu vất vả hơn, dễ khởi phát cảm giác mệt mỏi, tức ngực hoặc khó thở sau ăn.

Các món ăn nên được chế biến mềm, nhừ để dễ nhai nuốt và dễ hấp thu. Người bệnh nên ăn chậm, nhai kỹ, không ăn quá muộn vào buổi tối sát giờ đi ngủ để tránh cảm giác trào ngược và nặng ngực khi nằm nghỉ. Khẩu phần ăn cân đối, vừa đủ năng lượng sẽ giúp người bệnh giữ cân nặng ổn định, tránh tình trạng suy mòn cũng như béo phì.

Lưu ý an toàn

Mọi điều chỉnh trong chế độ ăn uống của người bệnh suy tim cần dựa trên giai đoạn bệnh và hướng dẫn cụ thể của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thêm thuốc bổ, thảo dược, viên uống kali hay các chất thay thế muối ăn khi chưa có chỉ định y tế. Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường như tăng cân nhanh từ 1-2 kg trong vài ngày, phù chân tăng dần hoặc khó thở khi nằm, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Chế độ dinh dưỡng khoa học đóng vai trò hỗ trợ đắc lực trong việc kiểm soát tiến triển của bệnh suy tim và duy trì chất lượng sống. Bằng việc chủ động kiểm soát lượng muối, cân bằng nước uống và ưu tiên thực phẩm tươi giàu dưỡng chất, người bệnh có thể giảm bớt gánh nặng cho hệ tuần hoàn. Hãy luôn phối hợp chặt chẽ với bác sĩ điều trị để xây dựng thực đơn phù hợp nhất với thể trạng cá nhân.