Chế độ ăn cho người cắt 1 quả thận giúp bảo tồn chức năng thận còn lại

Chế độ ăn cho người cắt 1 quả thận là gì?

Sau phẫu thuật cắt thận, quả thận duy nhất sẽ trải qua quá trình thích nghi sinh lý bằng cách tăng dần kích thước và nâng cao công suất lọc cầu thận để bù đắp sự thiếu hụt. Cơ chế phì đại bù trừ này giúp duy trì nồng độ ổn định các chất trong huyết tương cũng như điều hòa áp suất thẩm thấu của cơ thể. Dẫu vậy, do không còn quả thận đối bên cùng san sẻ áp lực, bất kỳ tổn thương nào ảnh hưởng lên quả thận còn lại cũng có thể gây suy giảm chức năng thận nghiêm trọng hơn nhiều so với người bình thường. Mục tiêu cốt lõi của chế độ ăn cho người cắt một quả thận là cung cấp đầy đủ dinh dưỡng nhưng không làm tăng gánh nặng lọc qua cầu thận, kiểm soát huyết áp ổn định, ngăn ngừa đái tháo đường và duy trì cân bằng nước, điện giải. Yêu cầu dinh dưỡng cụ thể sẽ được bác sĩ điều chỉnh dựa trên độ lọc cầu thận và tình trạng sức khỏe tổng thể của từng bệnh nhân.

Kiểm soát lượng muối và natri để ổn định huyết áp

Tăng huyết áp là một trong những mối nguy hàng đầu đối với người chỉ còn một quả thận, bởi áp lực mạch máu cao kéo dài sẽ gây tổn thương các vi mạch tại cầu thận và thúc đẩy quá trình suy giảm chức năng thận. Lượng natri nạp vào cơ thể có liên quan trực tiếp đến việc giữ nước và làm tăng huyết áp. Vì vậy, người sau khi phẫu thuật cắt thận cần chủ động giảm lượng muối trong khẩu phần ăn hàng ngày, hạn chế nêm nhiều nước mắm, bột canh, hạt nêm hoặc bột ngọt khi chế biến món ăn.

Bên cạnh việc ăn nhạt hơn trong bữa ăn gia đình, người bệnh cần đặc biệt thận trọng với nguồn natri tiềm ẩn trong các thực phẩm chế biến sẵn như giò chả, xúc xích, đồ hộp, mì ăn liền, dưa cà muối và cá khô. Để món ăn không bị đơn điệu, người nội trợ có thể sử dụng các loại gia vị thảo mộc tự nhiên như tỏi, gừng, hành, tiêu hoặc nước cốt chanh nhằm kích thích vị giác mà không gây quá tải cho thận.

Cân đối lượng protein phù hợp với nhu cầu cơ thể

Chất đạm rất cần thiết để duy trì khối cơ, hồi phục thể trạng sau phẫu thuật và tăng cường miễn dịch cho cơ thể. Tuy nhiên, khi cơ thể chuyển hóa đạm sẽ tạo ra urê cùng nhiều sản phẩm cặn bã khác, buộc thận phải làm việc liên tục để lọc và bài tiết qua nước tiểu. Tiêu thụ lượng protein vượt quá nhu cầu có thể gây ra hiện tượng tăng áp lực lọc tại cầu thận, lâu dài sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến quả thận duy nhất còn lại.

Người có một quả thận hoạt động bình thường không cần ăn kiêng đạm quá mức dẫn đến suy dinh dưỡng, mà nên duy trì lượng protein ở mức hợp lý. Khẩu phần đạm nên được phân bố cân đối giữa đạm động vật ít béo như cá béo, thịt nạc lợn, ức gà, trứng và đạm thực vật từ các loại đậu đỗ, hạt dinh dưỡng. Trường hợp có dấu hiệu suy giảm mức lọc cầu thận, người bệnh cần tuân thủ thực đơn giảm đạm nghiêm ngặt theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa nội thận.

Uống đủ nước và duy trì thể tích dịch ổn định

Nước đóng vai trò dung môi thiết yếu giúp thận thanh lọc các chất thải hòa tan và hỗ trợ phòng ngừa sỏi thận tái phát. Đối với người chỉ còn một quả thận có chức năng bài tiết tốt, lượng nước uống mỗi ngày thường dao động từ 1,5 đến 2 lít, thay đổi tùy theo mức độ hoạt động thể lực, tình trạng tiết mồ hôi và thời tiết.

Nước lọc đun sôi để nguội là thức uống tốt nhất cho cơ thể. Người bệnh nên hình thành thói quen uống từng ngụm nhỏ và chia đều lượng nước trong ngày, tránh nhịn uống quá lâu rồi lại uống ồ ạt một lượng lớn trong thời gian ngắn. Cần hạn chế các loại nước ngọt đóng chai, nước tăng lực và trà sữa chứa nhiều đường tinh luyện cùng acid phosphoric vì chúng làm tăng nguy cơ sỏi thận và đái tháo đường. Những bệnh nhân có phù hoặc bệnh tim mạch kèm theo phải tuân theo hướng dẫn giới hạn dịch từ bác sĩ điều trị.

Tăng cường rau xanh, trái cây tươi và chất xơ hòa tan

Rau củ quả tươi và các loại hạt, ngũ cốc nguyên cám là nguồn cung cấp dồi dào chất xơ, vitamin cùng các chất chống oxy hóa tự nhiên. Chế độ ăn giàu chất xơ giúp cải thiện hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ điều hòa nồng độ đường huyết và giảm cholesterol trong máu, từ đó gián tiếp bảo vệ sức khỏe hệ tim mạch và giảm tải áp lực chuyển hóa cho thận.

Người sau cắt thận nên ưu tiên bổ sung bông cải xanh, súp lơ trắng, bí đao, mướp, táo tây, quả mọng, dâu tây và lê vào thực đơn thường nhật. Khi chức năng của quả thận còn lại hoàn toàn khỏe mạnh, người bệnh có thể ăn đa dạng hoa quả mà không cần quá lo lắng về lượng kali. Tuy nhiên, nếu xét nghiệm định kỳ cho thấy nồng độ kali máu có xu hướng tăng cao, người bệnh cần hạn chế các loại quả giàu kali như chuối già, sầu riêng, cam, đu đủ và tuân theo hướng dẫn điều chỉnh từ chuyên gia dinh dưỡng.

Hạn chế rượu bia, thuốc lá và thực phẩm nhiều đường

Rượu bia và các chất kích thích có thể làm rối loạn khả năng tự điều hòa dịch thể của cơ thể, gây biến động huyết áp và làm tăng acid uric trong máu, tạo thêm gánh nặng bài tiết cho thận. Bên cạnh đó, khói thuốc lá chứa hàng loạt chất độc hại gây tổn thương lớp lót lòng mạch máu, làm co thắt mạch máu nuôi thận và làm suy giảm nhanh chóng chức năng lọc máu của quả thận duy nhất.

Ngoài ra, việc tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu đường tinh luyện như bánh kẹo, kem, nước ngọt có ga rất dễ gây tăng cân, béo phì và đái tháo đường týp hai. Biến chứng thận do đái tháo đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận mạn giai đoạn cuối. Do đó, việc từ bỏ hoàn toàn thuốc lá, hạn chế tối đa đồ uống có cồn và kiểm soát lượng đường nạp vào là biện pháp sống còn giúp bảo tồn tối đa chức năng của quả thận còn lại.

Lưu ý an toàn

Người chỉ còn một quả thận tuyệt đối không được tự ý sử dụng các thuốc giảm đau kháng viêm không steroid như ibuprofen hay naproxen trong thời gian dài vì có nguy cơ gây độc cho thận. Tránh xa các loại thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc và thực phẩm chức năng chưa được kiểm chứng y khoa. Không tự ý thực hiện các chế độ ăn kiêng hà khắc mà không có sự đồng ý của bác sĩ. Mọi can thiệp dinh dưỡng cần dựa trên kết quả kiểm tra định kỳ chức năng thận ít nhất 6 đến 12 tháng một lần.

Tóm tắt

Người chỉ còn một quả thận hoàn toàn có thể duy trì sức khỏe tốt và tuổi thọ bình thường nếu biết cách gìn giữ cơ quan quý giá này. Một chế độ ăn giảm muối, cân bằng lượng protein, uống đủ nước và tăng cường thực phẩm tươi sạch chính là nền tảng vững chắc để quả thận duy nhất hoạt động bền bỉ. Hãy chủ động trao đổi với bác sĩ để có kế hoạch dinh dưỡng phù hợp nhất.