Chạy thận nhân tạo là gì và khi nào cần thực hiện
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chạy thận nhân tạo là một liệu pháp thay thế chức năng thận quan trọng, được chỉ định cho các trường hợp suy thận cấp tính hoặc suy thận mạn tính giai đoạn cuối. Khi hai quả thận không còn khả năng lọc sạch các chất độc hại và cân bằng điện giải trong máu, phương pháp lọc máu này sẽ giúp duy trì sự sống và ổn định sức khỏe cho người bệnh.
Quá trình này sử dụng một máy lọc máu chuyên dụng kết hợp với màng lọc nhân tạo để làm sạch máu, sau đó đưa máu đã lọc trở lại cơ thể. Việc chỉ định chạy thận nhân tạo được bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu quyết định dựa trên các chỉ số xét nghiệm chức năng thận và tình trạng lâm sàng cụ thể của từng bệnh nhân.
Chạy thận nhân tạo là gì?
Thận đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng nội môi, lọc các sản phẩm chuyển hóa đạm như ure, creatinine, điều hòa huyết áp và sản xuất một số hormone cần thiết cho cơ thể. Khi tổn thương thận tiến triển nặng, độc tố tích tụ gây ra hội chứng ure huyết cao, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Chạy thận nhân tạo hoạt động dựa trên nguyên lý thẩm tách và khuếch tán qua màng lọc bán thấm. Máu của người bệnh được đưa ra ngoài qua hệ thống dây dẫn đến quả lọc nhân tạo. Tại đây, chất thải và dịch thừa di chuyển từ máu sang dung dịch lọc, đồng thời các chất điện giải được điều chỉnh về mức cân bằng trước khi máu được trả về cơ thể. Đây không phải là phương pháp chữa khỏi bệnh thận mạn tính, nhưng là giải pháp duy trì sự sống hiệu quả và hỗ trợ kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.
Nguyên nhân dẫn đến chỉ định chạy thận nhân tạo
Chạy thận nhân tạo trở nên cần thiết khi chức năng thận suy giảm xuống dưới 10 đến 15 phần trăm so với mức bình thường. Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng này là bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối do biến chứng kéo dài của bệnh đái tháo đường và tăng huyết áp không được kiểm soát tốt. Các bệnh lý cầu thận như viêm cầu thận mạn, bệnh thận IgA, hoặc bệnh thận đa nang cũng làm tổn thương màng lọc của thận theo thời gian.
Bên cạnh tổn thương mạn tính, chạy thận nhân tạo cấp tính cũng được chỉ định trong suy thận cấp do ngộ độc hóa chất, tác dụng phụ của thuốc, nhiễm trùng huyết nặng, hoặc tổn thương thận sau chấn thương lớn. Tùy thuộc vào khả năng phục hồi của mô thận, chạy thận nhân tạo cấp tính có thể dừng lại khi thận hồi phục chức năng lọc tự nhiên.
Các trường hợp bắt buộc và thời điểm cần chạy thận
Bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu sẽ chỉ định chạy thận nhân tạo dựa trên sự kết hợp giữa các chỉ số xét nghiệm cận lâm sàng và biểu hiện lâm sàng của người bệnh. Về mặt xét nghiệm, mức lọc cầu thận giảm nghiêm trọng và nồng độ creatinine, ure máu tăng quá cao là những dấu hiệu cảnh báo cần can thiệp lọc máu.
Về mặt lâm sàng, người bệnh xuất hiện các triệu chứng của hội chứng ure huyết như nôn ói kéo dài, chán ăn nghiêm trọng, mệt mỏi suy nhược, suy giảm nhận thức hoặc viêm màng ngoài tim. Ngoài ra, các tình trạng cấp cứu y khoa như tăng kali máu nặng không đáp ứng với điều trị nội khoa, toan chuyển hóa nặng, hoặc phù phổi cấp do ứ trệ tuần hoàn cũng là những chỉ định bắt buộc phải tiến hành chạy thận nhân tạo khẩn cấp để bảo vệ tính mạng.
Quy trình thực hiện chạy thận nhân tạo tiêu chuẩn
Để chuẩn bị cho chạy thận nhân tạo dài hạn, người bệnh thường cần thực hiện phẫu thuật tạo cầu nối động tĩnh mạch ở cẳng tay trước đó vài tuần đến vài tháng. Cầu nối này giúp mạch máu lớn hơn và vách mạch dày hơn, thuận tiện cho việc cắm kim lọc máu định kỳ. Trong trường hợp chạy thận cấp cứu, bác sĩ sẽ đặt một catheter tĩnh mạch trung tâm ở vùng cổ hoặc bẹn.
Trong mỗi buổi chạy thận, hai mũi kim được đâm vào cầu nối mạch máu, một kim đưa máu đến máy lọc và kim kia đưa máu đã sạch trở lại cơ thể. Mỗi chu kỳ chạy thận thường kéo dài từ 3 đến 4 giờ và được thực hiện trung bình 3 lần một tuần tại cơ sở y tế. Trong suốt quá trình này, các chỉ số sinh tồn như huyết áp, nhịp tim và tốc độ dòng máu được theo dõi chặt chẽ bởi nhân viên y tế.
Chế độ dinh dưỡng và chăm sóc người bệnh chạy thận nhân tạo
Chế độ ăn uống đóng vai trò quyết định trong việc nâng cao hiệu quả lọc máu và hạn chế các biến chứng nguy hiểm giữa các chu kỳ chạy thận nhân tạo. Người bệnh cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng nước nạp vào hàng ngày để tránh tình trạng quá tải tuần hoàn gây phù và khó thở. Lượng muối natri tiêu thụ cần giảm tối đa nhằm hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
Đồng thời, người bệnh phải hạn chế thực phẩm giàu kali như chuối, cam, dừa, khoai tây và thực phẩm giàu phốt pho như sữa, hạt khô, nước uống có gas để tránh nguy cơ rối loạn nhịp tim và loạn dưỡng xương. Ngược lại, nhu cầu protein của người chạy thận nhân tạo lại cao hơn bình thường để bù đắp lượng đạm thất thoát trong quá trình lọc máu. Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn hàng ngày phù hợp.
Lưu ý an toàn
Người bệnh chạy thận nhân tạo có thể gặp một số tác dụng phụ như tụt huyết áp, chuột rút, nôn nao, ngứa da hoặc mệt mỏi sau lọc máu. Cần bảo vệ cầu nối mạch máu cẳng tay cẩn thận, tránh đo huyết áp, xách vật nặng hoặc đè nén lên tay có cầu nối. Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên môn. Người bệnh không tự ý ngưng chu kỳ lọc máu hay tự dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ Thận – Tiết niệu.
Tóm tắt
Chạy thận nhân tạo là giải pháp y khoa thiết yếu giúp duy trì sự sống cho người suy thận giai đoạn cuối. Việc tuân thủ lịch lọc máu định kỳ, kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng hợp lý và theo dõi sát sao từ bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt tình trạng sức khỏe, hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Chạy thận nhân tạo có đau không?
Quá trình chạy thận thường không gây đau đớn. Người bệnh chỉ cảm thấy hơi nhói nhẹ lúc bác sĩ chèn kim vào cầu nối mạch máu ở đầu buổi lọc. Trong suốt quá trình lọc máu, nếu xuất hiện cảm giác chuột rút, chóng mặt hay buồn nôn, hãy báo ngay cho nhân viên y tế để điều chỉnh kịp thời.
Người chạy thận nhân tạo có thể sống được bao lâu?
Thời gian sống của người chạy thận phụ thuộc vào tuổi tác, bệnh lý đi kèm và mức độ tuân thủ điều trị. Với kỹ thuật y khoa hiện đại cùng chế độ ăn uống, sinh hoạt nghiêm ngặt, nhiều bệnh nhân suy thận mạn vẫn duy trì sự sống ổn định từ 10 đến 20 năm hoặc lâu hơn.
Chạy thận nhân tạo khác gì với thẩm phân phúc mạc?
Chạy thận nhân tạo sử dụng máy và màng lọc bên ngoài cơ thể để làm sạch máu tại cơ sở y tế. Trong khi đó, thẩm phân phúc mạc sử dụng chính màng bụng của người bệnh làm màng lọc và có thể tự thực hiện tại nhà sau khi được hướng dẫn chuyên môn.
Người chạy thận nhân tạo có cần uống ít nước không?
Có, người chạy thận nhân tạo bắt buộc phải hạn chế lượng nước nạp vào cơ thể. Do thận mất khả năng tạo nước tiểu, việc uống quá nhiều nước giữa các chu kỳ lọc sẽ gây tích tụ dịch, dẫn đến phù nề, tăng huyết áp và nguy cơ suy tim cấp.
Chạy thận nhân tạo có phải thực hiện suốt đời không?
Đối với suy thận mạn giai đoạn cuối, chạy thận nhân tạo là biện pháp duy trì suốt đời trừ khi người bệnh thực hiện ghép thận thành công. Tuy nhiên, đối với suy thận cấp tính, việc chạy thận chỉ là tạm thời cho đến khi chức năng thận hồi phục hoàn toàn.
