Chắp lẹo mắt có nguy hiểm không và cách chăm sóc

Chắp lẹo mắt là gì?

Lẹo mắt là tình trạng nhiễm trùng cấp tính khu trú ở các tuyến bã nhờn của mi mắt, phổ biến nhất là tuyến Zeis, tuyến Moll ở chân lông mi hoặc tuyến Meibomius ở sâu trong sụn mi. Nguyên nhân thường gặp là do vi khuẩn tụ cầu vàng phát triển khi lỗ tuyến bị bít tắc hoặc do vệ sinh mắt kém. Lẹo thường khởi phát nhanh với cảm giác sưng, đỏ, đau rát cục bộ và nhanh chóng gom thành một nốt mủ nhỏ như hạt gạo ở bờ mi.

Ngược lại, chắp mắt là phản ứng viêm u hạt mạn tính không do nhiễm trùng vi khuẩn trực tiếp, hình thành khi ống dẫn của tuyến bã nhờn Meibomius bị bít tắc khiến chất bã ứ đọng lại. Khác với lẹo, khối chắp thường không đỏ rực, ít đau nhức hơn, phát triển chậm và sờ vào thấy như một hạt tròn chắc nằm sâu dưới da mi mắt. Đôi khi, một ổ lẹo trong không thoát lưu hết dịch viêm cũng có thể chuyển thành chắp mắt mạn tính.

Phân biệt bản chất giữa lẹo mắt và chắp mắt

Việc phân biệt đúng giữa chắp và lẹo có ý nghĩa quan trọng trong việc theo dõi và định hướng chăm sóc bờ mi. Lẹo mắt mang tính chất của một ổ nhiễm trùng cấp tính nên người bệnh thường cảm thấy đau nhức rõ rệt, đặc biệt khi chớp mắt hoặc chạm vào mi mắt. Bờ mi phù nề, đỏ cục bộ và sau vài ngày sẽ xuất hiện điểm mủ vàng nhô lên ở chân lông mi hoặc mặt trong sụn mi. Ổ mủ này có xu hướng tự vỡ và giải phóng dịch mủ ra ngoài sau khoảng một tuần.

Trong khi đó, chắp mắt là khối sưng vô khuẩn hình thành từ sự tích tụ chất tiết bã nhờn. Khối chắp thường khu trú sâu trong sụn mi, sờ vào thấy cứng chắc, di động nhẹ dưới da và không gây đau rát dữ dội trừ khi có đợt bội nhiễm kèm theo. Chắp mắt thường tiến triển âm thầm, kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng nếu chất bã không được tái hấp thu. Nắm rõ sự khác biệt này giúp người bệnh tránh nhầm lẫn và không lạm dụng các thuốc nhỏ mắt khi chưa cần thiết.

Mức độ nguy hiểm và nguy cơ biến chứng của chắp lẹo mắt

Nhiều người bệnh băn khoăn liệu chắp lẹo mắt có gây nguy hiểm cho mắt hay không. Nhìn chung, cả hai tổn thương này đều thuộc dạng lành tính tại chỗ và hiếm khi để lại di chứng nặng nề nếu được xử trí cẩn trọng. Quá trình viêm thường chỉ khu trú ở mi mắt mà không xâm lấn vào nhãn cầu hay làm giảm thị lực vĩnh viễn.

Dù vậy, mối nguy hiểm lớn nhất thường xuất phát từ thói quen tự ý dùng tay bóp, nặn mủ hoặc dùng vật nhọn chích rạch nốt sưng tại nhà. Hành động này dễ đẩy vi khuẩn và dịch viêm xâm nhập sâu vào các mô liên kết xung quanh, gây viêm mô tế bào quanh hốc mắt, viêm bờ mi lan tỏa hoặc áp xe mi mắt. Ngoài ra, những khối chắp có kích thước quá lớn nằm ở mi trên có thể đè ép cơ học lên giác mạc, gây loạn thị tạm thời và làm mờ tầm nhìn của người bệnh. Việc tái phát nhiều lần tại cùng một vị trí cũng cần được bác sĩ chuyên khoa Mắt đánh giá kỹ lưỡng để loại trừ các tổn thương sụn mi bất thường.

Biện pháp chăm sóc và hỗ trợ phục hồi chắp lẹo tại nhà

Chăm sóc ban đầu đúng cách là yếu tố then chốt giúp tổn thương mi mắt nhanh chóng hồi phục và hạn chế diễn tiến xấu. Phương pháp an toàn và hiệu quả hàng đầu là chườm ấm vùng mi mắt. Người bệnh có thể dùng khăn sạch nhúng nước ấm hoặc gạc y tế đắp nhẹ lên mắt nhắm trong khoảng mười đến mười lăm phút, lặp lại từ ba đến bốn lần mỗi ngày. Nhiệt độ ấm giúp hóa lỏng chất bã ứ đọng, làm giãn nở lỗ chân lông và các tuyến Meibomius, từ đó tạo điều kiện cho dịch tiết thoát lưu tự nhiên.

Bên cạnh chườm ấm, việc giữ vệ sinh bờ mi sạch sẽ đóng vai trò rất quan trọng. Có thể dùng nước muối sinh lý hoặc dung dịch vệ sinh chuyên biệt dành cho mắt để lau nhẹ nhàng bờ mi và chân lông mi hằng ngày. Trong suốt thời gian mi mắt bị sưng viêm, người bệnh cần ngừng hoàn toàn việc trang điểm mắt, không kẻ viền mi và ngưng đeo kính áp tròng để tránh đưa thêm vi khuẩn vào ổ tổn thương. Giữ tay luôn sạch sẽ trước khi chạm lên vùng mặt cũng là biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng lan rộng cần được tuân thủ nghiêm ngặt.

Những tình huống cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa Mắt

Mặc dù nhiều trường hợp chắp lẹo có thể tự thoái lui, người bệnh vẫn cần chủ động đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo bất thường. Nếu sau bốn mươi tám giờ tình trạng đau nhức và sưng đỏ tăng lên nhanh chóng, hoặc khối tổn thương không có dấu hiệu thuyên giảm sau một đến hai tuần chăm sóc tại nhà, việc thăm khám là cần thiết để nhận diện chính xác nguyên nhân.

Đặc biệt, người bệnh cần đi khám chuyên khoa Mắt ngay lập tức nếu xuất hiện các biểu hiện như sốt, sưng nề lan rộng ra toàn bộ mi mắt và vùng má, mắt đỏ ngầu, tiết nhiều dịch nhầy mủ, đau nhức sâu trong hốc mắt hoặc suy giảm thị lực. Bác sĩ nhãn khoa có thể chỉ định các loại thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ kháng sinh, kháng viêm phù hợp với tình trạng bệnh. Với những khối chắp xơ hóa lâu ngày hoặc ổ lẹo lớn không tự thoát mủ, bác sĩ có thể cân nhắc thực hiện thủ thuật chích rạch dẫn lưu trong điều kiện vô trùng tuyệt đối nhằm giải phóng hoàn toàn dịch viêm và bảo vệ thẩm mỹ bờ mi.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa Mắt. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng kim chích rạch, nặn ép mủ hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng lên mi mắt vì rất dễ gây tổn thương giác mạc và nhiễm trùng nặng. Không tự ý mua và sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay kháng sinh liều cao mà không có đơn thuốc của bác sĩ. Mọi can thiệp xâm lấn bờ mi bắt buộc phải được thực hiện tại cơ sở y tế đạt chuẩn vô khuẩn.

Tóm tắt

Chắp và lẹo mắt tuy gây nhiều khó chịu và ảnh hưởng đến thẩm mỹ nhưng phần lớn đều lành tính và có thể kiểm soát tốt nếu được can thiệp sớm bằng các biện pháp vệ sinh và chườm ấm đúng cách. Người bệnh cần lắng nghe cơ thể, tránh các thói quen tác động cơ học tiêu cực và chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa Mắt khi các triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu lan rộng bất thường.