Chẩn đoán cường giáp và các cách điều trị

Chẩn đoán cường giáp là gì?

Tuyến giáp là tuyến nội tiết hình cánh bướm nằm ở vùng trước cổ, giữ vai trò sản xuất hai loại hormone chính là thyroxine và triiodothyronine nhằm điều hòa nhịp tim, nhiệt độ, huyết áp và quá trình trao đổi chất của mọi cơ quan. Hội chứng cường giáp xảy ra khi nồng độ các hormone này tăng cao bất thường trong hệ tuần hoàn, khiến cơ thể luôn rơi vào trạng thái hoạt động quá tải.

Người bệnh thường phải đối mặt với các biểu hiện điển hình như sụt cân nhanh dù ăn uống bình thường, nhịp tim nhanh hoặc đánh trống ngực, run rẩy đầu ngón tay, không chịu được thời tiết nóng, đổ mồ hôi nhiều, mệt mỏi và rối loạn giấc ngủ. Bệnh lý tự miễn Basedow là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra cường giáp, bên cạnh các nguyên nhân khác như bướu giáp đa nhân độc hoặc viêm tuyến giáp bán cấp. Việc xác định đúng căn nguyên là bước quyết định để thiết lập chiến lược điều trị an toàn và triệt để.

Xét nghiệm máu đánh giá chức năng và kháng thể tuyến giáp

Bước đầu tiên trong quy trình chẩn đoán cường giáp luôn là đánh giá nồng độ các hormone liên quan trong huyết thanh. Xét nghiệm định lượng hormone kích thích tuyến giáp TSH do tuyến yên tiết ra đóng vai trò sàng lọc nhạy bén nhất, bởi vì khi nồng độ hormone tuyến giáp tăng cao, TSH thường bị ức chế xuống mức rất thấp.

Đi kèm với TSH, bác sĩ sẽ chỉ định định lượng nồng độ thyroxine tự do FT4 và triiodothyronine tự do FT3 để đánh giá mức độ nhiễm độc giáp trên thực tế. Trong trường hợp nghi ngờ bệnh Basedow, xét nghiệm định lượng kháng thể thụ thể TSH viết tắt là TRAb hoặc kháng thể kháng peroxidase tuyến giáp Anti-TPO sẽ được thực hiện nhằm xác định cơ chế tự miễn gây bệnh, giúp phân biệt rõ ràng với tình trạng viêm tuyến giáp thoáng qua.

Thăm dò hình ảnh và xạ hình hỗ trợ phân loại nguyên nhân

Bên cạnh các chỉ số sinh hóa, chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ quan sát chi tiết cấu trúc giải phẫu và mức độ hoạt động chức năng của tuyến giáp. Siêu âm tuyến giáp vùng cổ bằng đầu dò tần số cao kết hợp Doppler màu giúp đo đạc kích thước thùy giáp, phát hiện các nhân giáp, đánh giá tình trạng tăng sinh mạch máu điển hình trong bệnh Basedow hoặc hình ảnh giảm âm lan tỏa trong viêm tuyến giáp.

Khi cần xác định bản chất tăng tiết của các nhân giáp hoặc phân biệt các nhóm nguyên nhân gây cường giáp khác nhau, kỹ thuật xạ hình tuyến giáp với đồng vị phóng xạ iod hoặc technetium có thể được chỉ định. Kết quả xạ hình thể hiện mức độ bắt giữ phóng xạ đồng đều lan tỏa hay tập trung khu trú tại các nhân giáp tự chủ hoạt động, tạo căn cứ vững chắc để lựa chọn hướng điều trị tối ưu.

Điều trị nội khoa bằng thuốc kháng giáp và kiểm soát triệu chứng

Điều trị nội khoa bằng thuốc kháng giáp tổng hợp là lựa chọn ưu tiên hàng đầu cho phần lớn trường hợp cường giáp mới phát hiện, đặc biệt là bệnh Basedow. Hai hoạt chất kháng giáp phổ biến là thiamazole hoặc methimazole và propylthiouracil. Các thuốc này hoạt động theo cơ chế ức chế enzyme tổng hợp hormone tại tuyến giáp, giúp đưa nồng độ hormone tuần hoàn về mức bình thường sau một vài tuần điều trị.

Bên cạnh thuốc kháng giáp, nhóm thuốc chẹn thụ thể beta giao cảm như propranolol thường được phối hợp trong giai đoạn đầu nhằm kiểm soát nhanh chóng các triệu chứng khó chịu do tăng trương lực giao cảm như tim đập nhanh, run tay, hồi hộp và vã mồ hôi. Thuốc chẹn beta không tác động trực tiếp lên chức năng tổng hợp hormone của tuyến giáp nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng sống và phòng ngừa biến chứng tim mạch cấp tính cho người bệnh.

Liệu pháp iod phóng xạ và phẫu thuật tuyến giáp

Liệu pháp iod phóng xạ I-131 là phương pháp điều trị không phẫu thuật nhắm vào mục tiêu phá hủy có chọn lọc các tế bào nang tuyến giáp đang tăng hoạt. Nang giáp sẽ hấp thu iod phóng xạ và bị teo dần sau vài tuần đến vài tháng, từ đó làm giảm thể tích tuyến và chấm dứt tình trạng quá tải hormone. Phương pháp này có hiệu quả cao, thường áp dụng cho bệnh nhân Basedow tái phát sau dùng thuốc, người lớn tuổi hoặc có bướu nhân độc tuyến giáp.

Phẫu thuật cắt bỏ gần toàn bộ hoặc toàn bộ tuyến giáp được cân nhắc khi tuyến giáp quá lớn gây chèn ép khí quản gây khó thở, nghẹn khi nuốt, có nhân giáp nghi ngờ ác tính hoặc người bệnh không đáp ứng với thuốc nhưng có chống chỉ định với iod phóng xạ. Trước khi mổ, người bệnh bắt buộc phải được điều trị nội khoa để đưa chức năng tuyến giáp về trạng thái bình giáp nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối trong và sau cuộc phẫu thuật.

Lưu ý an toàn

Thuốc kháng giáp tổng hợp cần được uống đúng liều lượng và thời gian theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa nội tiết, tuyệt đối không tự ý tăng giảm liều hoặc bỏ thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Người bệnh cần đi khám ngay nếu xuất hiện sốt cao, đau họng dữ dội, vàng da hoặc phát ban rầm rộ, vì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tác dụng phụ giảm bạch cầu hạt hoặc tổn thương gan hiếm gặp nhưng nguy hiểm. Phụ nữ mang thai hoặc dự định có thai cần thông báo ngay để bác sĩ lựa chọn nhóm thuốc an toàn cho thai nhi.

Tóm tắt

Chẩn đoán chính xác nguyên nhân cường giáp là cơ sở để bác sĩ chuyên khoa nội tiết đưa ra phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh. Việc tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc, tái khám định kỳ và chủ động thông báo các thay đổi bất thường trên cơ thể giúp kiểm soát nồng độ hormone tuyến giáp ổn định, bảo vệ sức khỏe tim mạch và hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng lâu dài.