Cấu tạo và giải phẫu vùng cổ ở cơ thể người

Giải phẫu vùng cổ là gì?

Giải phẫu vùng cổ được định giới hạn từ bờ dưới xương hàm dưới và nền sọ ở phía trên cho đến rãnh trên xương ức và xương đòn ở phía dưới. Cấu trúc cổ bao gồm một ống cơ xương và mạc bao bọc, bên trong chứa tạng tiêu hóa, đường thở, hệ thống nội tiết, các bó mạch máu lớn và thân thần kinh chi phối toàn cơ thể. Vùng cổ được bao bọc bởi nhiều lớp mạc cổ sâu, phân chia khu vực này thành các khoang giải phẫu riêng biệt giúp cố định các tạng và ngăn chặn sự lan rộng tự do của quá trình nhiễm trùng. Xương móng nằm lơ lửng ở phần trước cổ đóng vai trò là mốc giải phẫu quan trọng ngăn cách các cấu trúc trên móng và dưới móng.

Phân chia các tam giác giải phẫu vùng cổ

Vùng cổ được chia thành các tam giác giải phẫu nhờ các mốc xương và cơ để định vị cấu trúc bên trong. Cơ ức đòn chũm chạy chéo hai bên chia cổ thành tam giác cổ trước và tam giác cổ sau.

Tam giác cổ trước có ranh giới là bờ dưới xương hàm dưới, đường giữa trước cổ và bờ trước cơ ức đòn chũm. Khu vực này bao gồm tam giác dưới hàm, tam giác dưới cằm, tam giác cảnh và tam giác cơ. Tam giác cổ sau giới hạn bởi bờ sau cơ ức đòn chũm, xương đòn và bờ trước cơ thang. Phân chia này giúp bác sĩ phẫu thuật và thăm khám xác định đường đi của mạch máu, dây thần kinh và vị trí tổn thương.

Hệ thống khung xương và cơ vùng cổ

Khung xương vùng cổ được nâng đỡ bởi bảy đốt sống cổ ký hiệu từ C1 đến C7. Đốt đội C1 và đốt trục C2 có cấu trúc đặc biệt giúp đầu thực hiện động tác xoay, gập và ngửa linh hoạt. Cột sống cổ tạo thành ống sống che chở tủy sống và rễ thần kinh cổ.

Hệ thống cơ vùng cổ rất phong phú, xếp thành lớp nông và lớp sâu. Lớp nông có cơ bám da cổ và cơ ức đòn chũm. Lớp cơ dưới móng và trên móng hỗ trợ vận động nuốt, cử động xương móng và thanh quản. Các khối cơ sâu như cơ bậc thang và cơ dựng sống cổ đóng vai trò giữ vững tư thế thẳng đứng của đầu và hỗ trợ cơ chế hô hấp phụ.

Các tạng nội tiết và cơ quan tiêu hóa hô hấp ở cổ

Cổ là đường dẫn truyền của nhiều tạng nội tiết, hô hấp và tiêu hóa thiết yếu. Phía trước có thanh quản nối tiếp xuống khí quản làm nhiệm vụ dẫn khí và phát âm. Ngay sau đường thở là hầu họng chuyển tiếp thành thực quản, đóng vai trò đưa thức ăn từ khoang miệng xuống dạ dày.

Tuyến giáp là tuyến nội tiết lớn nằm trước khí quản, tiết hormone giáp điều hòa chuyển hóa cơ thể. Áp sát mặt sau thùy tuyến giáp là bốn tuyến cận giáp nhỏ phụ trách chuyển hóa canxi. Nhờ vị trí liền kề, bất kỳ thay đổi kích thước nào của tuyến giáp hay thanh quản đều có thể gây triệu chứng khàn tiếng, khó thở hoặc nghẹn khi nuốt.

Mạch máu thần kinh và hệ bạch huyết vùng cổ

Vùng cổ sở hữu mạng lưới tuần hoàn và thần kinh dày đặc. Hai bên cổ có bao cảnh chứa động mạch cảnh chung, tĩnh mạch cảnh trong và dây thần kinh phế vị. Động mạch cảnh phân chia thành động mạch cảnh trong nuôi não bộ và động mạch cảnh ngoài cấp máu cho mặt, da đầu và cổ.

Về thần kinh, đám rối thần kinh cổ và đám rối thần kinh cánh tay xuất phát từ các rễ sống cổ đi qua nền cổ xuống chi trên. Dây thần kinh thanh quản quặt ngược chạy sát rãnh khí thực quản chi phối các cơ thanh âm. Ngoài ra, chuỗi hạch bạch huyết vùng cổ phân bố dọc theo các mạch máu lớn, giữ vai trò miễn dịch quan trọng nhưng cũng là nơi dễ di căn của các bệnh lý ác tính vùng đầu mặt cổ.

Lưu ý an toàn

Vùng cổ tập trung nhiều mạch máu lớn và dây thần kinh nhạy cảm, do đó cần tránh các động tác bẻ cổ đột ngột hoặc xoa bóp ấn huyệt quá mạnh quanh xoang cảnh ở hai bên góc hàm. Mọi trường hợp xuất hiện khối sưng, u cứng không đau, hạch cổ to kéo dài hoặc khàn tiếng không rõ nguyên nhân cần được thăm khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp.

Tóm tắt

Hiểu rõ giải phẫu vùng cổ giúp mỗi người nhận biết cấu trúc giải phẫu bình thường và chú ý hơn đến những bất thường như khối u cục hay sưng hạch. Khi nhận thấy bất kỳ thay đổi bất thường nào ở vùng cổ, bạn nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng hoặc ung bướu để được bác sĩ đánh giá chính xác.