Cắt tuyến giáp có ảnh hưởng đến sinh lý không và các biến chứng cần lưu ý

Cắt tuyến giáp có ảnh hưởng đến sinh lý không là gì?

Phẫu thuật cắt tuyến giáp bao gồm cắt thùy tuyến giáp, cắt bán phần hoặc cắt toàn bộ tuyến giáp tùy theo mức độ tổn thương của bệnh lý tuyến giáp. Tuyến giáp có vai trò chế tiết hormone thyroxine và triiodothyronine giúp kiểm soát năng lượng, nhịp tim, nhiệt độ cơ thể và tham gia điều hòa cân bằng các nội tiết tố sinh dục như testosterone và estrogen.

Sau khi phẫu thuật, đặc biệt là trường hợp cắt toàn bộ tuyến giáp, cơ thể không còn khả năng tự tổng hợp hormone giáp tự nhiên và sẽ nhanh chóng bước vào giai đoạn suy giáp nếu không có sự bù đắp từ bên ngoài. Trạng thái thiếu hụt hormone làm chậm toàn bộ hoạt động chuyển hóa, gây suy giảm năng lượng, uể oải thể chất và làm giảm mức độ nhạy cảm của các phản xạ tình dục. Do vậy, những biến đổi về chức năng sinh lý sau phẫu thuật tuyến giáp chủ yếu bắt nguồn từ sự rối loạn hormone gián tiếp chứ không phải biến chứng thực thể tại cơ quan sinh sản.

Tác động của phẫu thuật cắt tuyến giáp lên chức năng sinh lý nam và nữ

Tuyến giáp không sản xuất hormone sinh dục nhưng hormone tuyến giáp chi phối nồng độ protein gắn kết hormone sinh dục trong máu, gián tiếp điều tiết lượng testosterone và estrogen tự do hoạt động trong cơ thể.

Ở phụ nữ, nếu sau phẫu thuật rơi vào trạng thái suy giáp chưa được bù đủ hormone, nồng độ prolactin máu có thể gia tăng khiến chu kỳ kinh nguyệt bị rối loạn, kinh nguyệt thưa hoặc rong kinh kéo dài. Tình trạng chuyển hóa chậm cũng làm giảm tưới máu niêm mạc vùng chậu gây khô hạn âm đạo, đau rát khi quan hệ và suy giảm ham muốn rõ rệt.

Ở nam giới, sự thiếu hụt hormone tuyến giáp có thể làm sụt giảm ham muốn tình dục, giảm thể tích tinh dịch và gia tăng nguy cơ rối loạn cương dương hoặc xuất tinh sớm. Khi nồng độ hormone giáp được đưa về ngưỡng cân bằng sinh lý bằng thuốc thay thế, các rối loạn chức năng tình dục này thường thuyên giảm và hồi phục tích cực.

Các yếu tố thể chất và tâm lý gián tiếp làm suy giảm ham muốn sau mổ

Bên cạnh cơ chế nội tiết tố, chức năng sinh lý sau phẫu thuật tuyến giáp còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ yếu tố thể chất và tâm lý hồi phục của người bệnh.

Về mặt thể chất, can thiệp ngoại khoa vùng cổ gây đau nhức, căng tức cơ bả vai, khó nuốt và mệt mỏi toàn thân trong những tuần đầu sau mổ. Khi cơ thể đang tập trung năng lượng để làm lành mô tổn thương, nhu cầu sinh lý tự nhiên sẽ tạm thời suy giảm nhằm bảo toàn thể lực.

Về mặt tâm lý, tâm trạng lo âu về căn bệnh nền, đặc biệt là nỗi sợ hãi ung thư tái phát hoặc các biến chứng sau mổ tạo nên áp lực tinh thần nặng nề. Căng thẳng kéo dài kích thích cơ thể tiết nhiều cortisol, gây ức chế trục nội tiết hạ đồi, tuyến yên và tuyến sinh dục. Hơn nữa, vết sẹo mổ ở cổ đôi khi khiến nhiều người bệnh tự ti về ngoại hình, ngần ngại tiếp xúc thân mật với bạn đời nếu không nhận được sự thấu hiểu và động viên kịp thời.

Các biến chứng thường gặp sau phẫu thuật cắt tuyến giáp

Phẫu thuật cắt tuyến giáp là can thiệp tương đối an toàn nhưng vẫn tiềm ẩn một số biến chứng nhất định do cấu trúc giải phẫu phức tạp tại vùng cổ trước.

Biến chứng phổ biến hàng đầu là suy tuyến cận giáp dẫn đến hạ canxi máu. Tuyến cận giáp nằm áp sát mặt sau tuyến giáp nên rất dễ bị chấn động hoặc vô tình tổn thương trong khi phẫu thuật, gây tê bì môi, ngứa ran đầu chi hoặc co cứng cơ bắp.

Biến chứng tổn thương dây thần kinh thanh quản quặt ngược có thể gây khàn giọng, giọng nói yếu, hụt hơi khi giao tiếp hoặc khó thở nếu ảnh hưởng cả hai bên. Tình trạng khàn tiếng đa số là tạm thời và tự hồi phục sau vài tuần đến vài tháng nhưng cần được bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng theo dõi.

Ngoài ra, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ chảy máu sau mổ, tụ máu vùng cổ chèn ép đường thở cần cấp cứu ngoại khoa, nhiễm trùng vết mổ và tình trạng suy giáp vĩnh viễn sau phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến giáp.

Phương pháp chăm sóc và phục hồi chức năng sinh lý sau can thiệp

Để nhanh chóng hồi phục sức khỏe toàn thân và ổn định đời sống tình dục, người bệnh cần thực hiện đồng bộ các biện pháp chăm sóc y khoa và điều chỉnh lối sống.

Việc quan trọng nhất là tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ uống hormone thay thế levothyroxine theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Thuốc cần được uống mỗi ngày một lần vào buổi sáng khi dạ dày rỗng, cách bữa ăn sáng tối thiểu ba mươi phút và cách các thuốc bổ sung canxi hoặc sắt ít nhất bốn giờ. Người bệnh cần tái khám định kỳ để xét nghiệm nồng độ TSH và FT4 nhằm tinh chỉnh liều lượng thuốc chính xác.

Song song với việc dùng thuốc, chế độ dinh dưỡng cần cung cấp đầy đủ chất đạm nạc, vitamin nhóm B, kẽm, magie và bổ sung canxi kèm vitamin D nếu có hạ canxi máu. Người bệnh nên duy trì các bài tập vận động nhẹ nhàng như đi bộ, kéo giãn cơ cổ và chỉ nên sinh hoạt vợ chồng trở lại khi cơ thể đã bớt mệt mỏi, vết sẹo lành tốt và tinh thần thật sự sẵn sàng.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc, tăng liều hoặc giảm liều hormone tuyến giáp khi cảm thấy mệt mỏi hoặc giảm ham muốn tình dục, vì sự thay đổi tùy tiện có thể dẫn tới suy giáp nặng hoặc nhiễm độc giáp. Không tự ý sử dụng các loại thực phẩm chức năng kích dục, thảo dược trôi nổi chưa qua tham vấn của bác sĩ điều trị. Nếu xuất hiện các triệu chứng hạ canxi máu nặng như tê bì môi lan rộng, co cứng bàn tay bàn chân, khó thở hoặc vết mổ ở cổ sưng nề, tụ máu, cần đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Tóm lại, phẫu thuật cắt tuyến giáp không trực tiếp gây vô sinh hay triệt tiêu chức năng sinh lý của nam và nữ. Hầu hết các biến đổi tiêu cực về sinh hoạt tình dục bắt nguồn từ tình trạng thiếu hụt hormone giáp hoặc rào cản tâm lý sau phẫu thuật. Khi người bệnh tuân thủ dùng thuốc bù hormone đầy đủ, duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh và trao đổi cởi mở với bác sĩ cùng bạn đời, đời sống sinh lý hoàn toàn có thể phục hồi ổn định và trọn vẹn.