Cắt bỏ tuyến thượng thận gây hậu quả gì và những lưu ý cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận là phương pháp can thiệp ngoại khoa nhằm loại bỏ một hoặc cả hai tuyến thượng thận khi xuất hiện khối u lành tính, u ác tính hoặc tình trạng tăng tiết hormone không kiểm soát. Rất nhiều người bệnh lo lắng về những biến đổi sinh lý và hậu quả sức khỏe lâu dài sau khi trải qua phẫu thuật này.
Hậu quả thực tế sau mổ phụ thuộc chủ yếu vào việc phẫu thuật được tiến hành ở một bên hay cả hai bên tuyến thượng thận. Hiểu rõ những thay đổi nội tiết và rủi ro chu phẫu sẽ giúp người bệnh cùng gia đình chuẩn bị tâm lý vững vàng, phối hợp tốt với nhân viên y tế trong quá trình điều trị và phục hồi.
Cắt bỏ tuyến thượng thận là gì?
Tuyến thượng thận là hai tuyến nội tiết nhỏ hình tam giác nằm ngay phía trên hai quả thận, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc điều hòa huyết áp, cân bằng nước điện giải, chuyển hóa năng lượng và kiểm soát phản ứng của cơ thể trước căng thẳng. Mỗi tuyến gồm phần vỏ tiết ra cortisol, aldosterone, androgen và phần tủy tiết ra adrenaline, noradrenaline. Can thiệp cắt bỏ tuyến thượng thận thường được chỉ định trong các trường hợp như u tủy thượng thận, hội chứng Cushing do u thượng thận, hội chứng Conn hoặc ung thư tuyến thượng thận. Tùy thuộc vào bản chất bệnh lý, bác sĩ phẫu thuật có thể thực hiện bằng phương pháp nội soi hoặc mổ mở. Mặc dù là giải pháp điều trị triệt để cho nhiều bệnh lý nguy hiểm, việc loại bỏ cơ quan nội tiết này đòi hỏi sự thấu hiểu kỹ lưỡng về chức năng chuyển hóa để có kế hoạch quản lý sức khỏe hậu phẫu phù hợp.
Hậu quả sau phẫu thuật cắt bỏ một bên tuyến thượng thận
Khi chỉ phẫu thuật cắt bỏ một bên tuyến thượng thận, tuyến thượng thận đối bên còn lại thường có khả năng phì đại bù trừ để sản xuất đủ lượng hormone cần thiết cho cơ thể, bao gồm cortisol và aldosterone. Trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật, tuyến còn lại có thể tạm thời chưa đáp ứng kịp nhu cầu hoạt động, dẫn đến tình trạng suy thượng thận thoáng qua với các biểu hiện như mệt mỏi, chán ăn hoặc hạ huyết áp nhẹ. Tình trạng này đa phần cải thiện dần sau vài tuần đến vài tháng khi mô tuyến phục hồi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu tuyến còn lại từng bị ức chế kéo dài do khối u tăng tiết trước đó, người bệnh có thể cần được bác sĩ chỉ định dùng hormone hỗ trợ tạm thời và giảm liều dần theo phác đồ y khoa chặt chẽ.
Hậu quả khi cắt bỏ hoàn toàn cả hai bên tuyến thượng thận
Trường hợp người bệnh phải cắt bỏ toàn bộ cả hai tuyến thượng thận, cơ thể sẽ mất hoàn toàn nguồn sản xuất tự nhiên các hormone sinh tồn thiết yếu như glucocorticoid và mineralocorticoid. Hậu quả trực tiếp là tình trạng suy tuyến thượng thận tiên phát vĩnh viễn. Nếu không được bù đắp hormone kịp thời, người bệnh sẽ đối mặt với nguy cơ tụt huyết áp nghiêm trọng, rối loạn cân bằng điện giải natri và kali, kiệt sức và đe dọa trực tiếp tính mạng do cơn suy thượng thận cấp. Do đó, người bệnh bắt buộc phải tuân thủ liệu pháp thay thế hormone suốt đời dưới sự giám sát liên tục của bác sĩ chuyên khoa nội tiết, đồng thời biết cách tăng liều dự phòng khi cơ thể gặp căng thẳng, nhiễm trùng hoặc chấn thương.
Các rủi ro ngoại khoa và biến chứng chu phẫu thường gặp
Tương tự như các phẫu thuật vùng ổ bụng và sau phúc mạc khác, phẫu thuật tuyến thượng thận tiềm ẩn những rủi ro ngoại khoa chu phẫu nhất định. Người bệnh có thể gặp tình trạng chảy máu sau mổ do tuyến thượng thận nằm rất gần các mạch máu lớn như tĩnh mạch chủ dưới hoặc động mạch chủ. Nguy cơ nhiễm trùng vết mổ, tổn thương các cơ quan lân cận như thận, lách, gan, tụy hoặc ruột cũng có thể xảy ra tùy theo độ khó của ca phẫu thuật. Đặc biệt ở bệnh nhân u tủy thượng thận, thao tác chạm vào khối u trong lúc mổ có thể kích thích giải phóng lượng lớn catecholamine vào máu, dẫn đến biến động huyết áp và rối loạn nhịp tim đột ngột, đòi hỏi sự phối hợp gây mê hồi sức chuyên sâu.
Hướng dẫn theo dõi và chăm sóc phục hồi sau phẫu thuật
Quá trình chăm sóc sau mổ đòi hỏi người bệnh phải chú ý theo dõi sát sao tình trạng vết mổ, mức huyết áp và các dấu hiệu toàn thân. Người bệnh cần giữ vết thương sạch sẽ, khô ráo và tái khám định kỳ để làm các xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu nhằm kiểm tra nồng độ cortisol, aldosterone và điện giải đồ. Việc vận động nhẹ nhàng sau mổ giúp phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu, nhưng cần tránh khuân vác vật nặng trong ít nhất một tháng đầu. Bên cạnh đó, người phải dùng hormone thay thế nên mang theo thẻ cảnh báo y tế ghi rõ tình trạng bệnh và hướng dẫn xử trí khẩn cấp để nhân viên y tế nhận biết nhanh chóng khi có tình huống bất trắc xảy ra.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo kiến thức tổng quan, không thay thế cho chẩn đoán y khoa hay chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua, ngừng hoặc thay đổi liều lượng các loại thuốc hormone thay thế. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao, tụt huyết áp, nôn mửa liên tục hoặc vết mổ sưng đau chảy dịch, người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở y tế chuyên khoa để được can thiệp kịp thời.
Tóm tắt
Phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận là can thiệp ngoại khoa phức tạp nhưng mang lại hiệu quả điều trị cao cho các bệnh lý khối u hoặc rối loạn nội tiết. Hậu quả sau mổ phụ thuộc lớn vào việc cắt một bên hay hai bên và khả năng bù trừ nội tiết của cơ thể. Việc phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa nội tiết và ngoại khoa sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt sức khỏe lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Cắt bỏ một bên tuyến thượng thận có phải uống thuốc bù hormone suốt đời không?
Nếu chỉ cắt một bên và tuyến còn lại hoàn toàn khỏe mạnh, cơ thể thường tự điều chỉnh tiết đủ hormone nên đa số trường hợp không cần dùng thuốc thay thế hormone suốt đời. Bác sĩ sẽ làm xét nghiệm kiểm tra chức năng nội tiết định kỳ để đánh giá.
Cắt bỏ cả hai bên tuyến thượng thận ảnh hưởng thế nào đến sinh hoạt hằng ngày?
Người bệnh cắt bỏ tuyến thượng thận hai bên bắt buộc phải dùng liệu pháp thay thế hormone suốt đời theo chỉ dẫn của bác sĩ nội tiết, tuyệt đối không được tự ý ngừng hay thay đổi đơn thuốc để tránh cơn suy thượng thận cấp nguy hiểm.
Dấu hiệu nào cảnh báo cơn suy tuyến thượng thận cấp sau mổ?
Các dấu hiệu cảnh báo suy thượng thận cấp gồm mệt lả đột ngột, chóng mặt, tụt huyết áp nghiêm trọng, buồn nôn, đau bụng dữ dội và sốt cao. Khi gặp các triệu chứng này, người bệnh cần đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.
Sau phẫu thuật tuyến thượng thận bao lâu thì người bệnh có thể trở lại làm việc?
Thời gian hồi phục tùy thuộc vào phương pháp mổ. Với mổ nội soi, người bệnh thường bình phục sau hai đến bốn tuần. Với mổ mở, thời gian hồi phục có thể kéo dài từ sáu đến tám tuần hoặc lâu hơn tùy thể trạng.
Chế độ sinh hoạt sau phẫu thuật cắt tuyến thượng thận cần lưu ý điều gì?
Người bệnh nên duy trì chế độ ăn uống cân bằng, bổ sung đủ nước và điện giải theo tư vấn y tế, đồng thời hạn chế vận động thể lực quá sức hoặc căng thẳng tâm lý quá mức trong những tuần đầu sau mổ.
