Cảnh giác với viêm xoang biến chứng mắt và cách xử trí kịp thời

Viêm xoang biến chứng mắt là gì?

Hốc mắt là khoang xương chứa nhãn cầu, cơ vận nhãn, mạch máu và dây thần kinh thị giác. Hệ thống xoang cạnh mũi bao bọc xung quanh hốc mắt, trong đó xoang sàng chỉ ngăn cách với mắt bằng một mảnh xương giấy rất mỏng. Tình trạng viêm xoang biến chứng mắt xảy ra khi vi khuẩn từ dịch viêm trong xoang lây lan trực tiếp qua xương hoặc theo hệ thống tĩnh mạch đi vào ổ mắt.

Mọi lứa tuổi đều có thể gặp biến chứng này, nhưng trẻ em thường dễ bị ảnh hưởng hơn do cấu trúc xương hốc mắt mỏng và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Mức độ tổn thương dao động từ viêm phù nề mí mắt, viêm mô tế bào trước vách, đến viêm mô tế bào ổ mắt, áp xe ổ mắt và huyết khối xoang hang. Đây là những tình trạng cấp cứu đòi hỏi can thiệp y khoa khẩn trương.

Nguyên nhân khiến ổ nhiễm trùng xoang dễ lây lan sang mắt

Mối liên hệ giải phẫu chặt chẽ giữa hệ thống tai mũi họng và ổ mắt là yếu tố cốt lõi dẫn đến các biến chứng mắt. Vách xương ngăn giữa xoang sàng và hốc mắt rất mỏng, thường có những khe hở tự nhiên hoặc lỗ mạch máu nhỏ. Khi xoang sàng hoặc xoang trán bị viêm ứ mủ kéo dài, áp lực dịch viêm tăng cao có thể làm mủ tự phá hủy vách xương mỏng này để tràn vào ổ mắt.

Bên cạnh con đường tiếp cận trực tiếp qua xương, vi khuẩn còn có thể lây lan qua hệ thống tĩnh mạch thông nối giữa xoang và ổ mắt. Do các tĩnh mạch vùng mặt và hốc mắt không có van một chiều, dòng máu mang theo vi khuẩn và độc tố có thể dễ dàng đảo chiều khi có phản ứng viêm, di chuyển nhanh vào các cấu trúc sâu quanh nhãn cầu.

Ngoài ra, việc điều trị viêm xoang không dứt điểm, tự ý lạm dụng thuốc xịt mũi co mạch hoặc chậm trễ thăm khám khi bệnh tái phát nhiều lần cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn độc lực cao sinh sôi, làm tăng nguy cơ tổn thương lan rộng sang các cơ quan lân cận.

Các dạng biến chứng mắt thường gặp do viêm xoang

Biến chứng mắt do viêm xoang được phân loại theo mức độ xâm lấn của vi khuẩn vào các cấu trúc giải phẫu hốc mắt. Thể nhẹ nhất và hay gặp nhất là viêm mô tế bào trước vách, biểu hiện bằng tình trạng mí mắt sưng đỏ, phù nề nhưng nhãn cầu vẫn chuyển động bình thường và thị lực chưa bị ảnh hưởng. Nếu ổ viêm vượt qua vách ngăn ổ mắt, người bệnh sẽ tiến triển sang viêm mô tế bào ổ mắt với biểu hiện mắt lồi, đau nhức sâu và hạn chế liếc nhìn.

Trường hợp nghiêm trọng hơn bao gồm áp xe dưới cốt mạc và áp xe trong ổ mắt. Khi mủ tích tụ thành ổ lớn, nhãn cầu bị chèn ép mạnh dẫn đến suy giảm thị lực rõ rệt, sụp mi, nhìn đôi hoặc mất thị lực tạm thời.

Biến chứng nguy hiểm nhất là viêm tắc xoang hang, xảy ra khi cục máu đông nhiễm khuẩn hình thành tại xoang tĩnh mạch nền sọ. Tình trạng này gây tổn thương đồng thời cả hai mắt, sốt cao rét run, liệt các dây thần kinh vận nhãn và đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được cấp cứu hồi sức tích cực.

Biểu hiện bất thường ở mắt cần đến bệnh viện ngay

Người mắc bệnh viêm xoang cần hết sức chú ý theo dõi các phản ứng tại vùng mắt để phát hiện sớm dấu hiệu nguy hiểm. Triệu chứng ban đầu thường là sưng nề nhẹ ở mí mắt trên hoặc góc trong khóe mắt, kèm theo cảm giác căng tức quanh hốc mắt, chảy nước mắt nhiều và sợ ánh sáng. Những dấu hiệu này rất dễ bị nhầm lẫn với đau mắt đỏ thông thường khiến người bệnh chủ quan bỏ qua thời điểm vàng can thiệp.

Khi tình trạng nhiễm trùng tiến triển sâu hơn, người bệnh sẽ xuất hiện các dấu hiệu báo động nghiêm trọng. Mắt có biểu hiện lồi dần về phía trước, mí mắt sưng húp tím đỏ, cử động nhãn cầu bị hạn chế hoặc gây đau nhói mỗi khi liếc mắt. Đáng lo ngại nhất là các rối loạn thị giác như nhìn mờ, nhìn một hình thành hai hoặc thị trường bị thu hẹp đột ngột.

Bên cạnh tổn thương tại chỗ, người bệnh thường đi kèm triệu chứng toàn thân như sốt cao, rét run, đau nhức nửa đầu dữ dội, mệt mỏi li bì. Ngay khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kể trên, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng và mắt để được thăm khám.

Biện pháp kiểm soát viêm xoang và ngăn ngừa rủi ro cho mắt

Phòng ngừa biến chứng mắt đòi hỏi người bệnh phải chủ động điều trị dứt điểm các đợt viêm xoang cấp và kiểm soát tốt viêm xoang mạn tính. Khi có các triệu chứng hô hấp như nghẹt mũi, chảy mũi xanh vàng hoặc đau nhức xoang mặt, người bệnh nên đi khám tại cơ sở y tế chuyên khoa để được nội soi mũi xoang và chỉ định phác đồ phù hợp, không tự ý mua kháng sinh hay thuốc giảm đau về uống.

Vệ sinh mũi xoang hằng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý vô khuẩn giúp làm sạch dịch nhầy ứ đọng, giảm tải lượng vi khuẩn và thông thoáng đường dẫn lưu tự nhiên của các xoang. Cần giữ ấm đường thở trong mùa lạnh, đeo khẩu trang khi ra ngoài để tránh khói bụi, hóa chất và các dị nguyên kích ứng niêm mạc mũi xoang.

Đối với những người có bất thường cấu trúc giải phẫu mũi xoang như vẹo vách ngăn mũi, polyp mũi hoặc phì đại cuốn mũi, cần trao đổi kỹ với bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để xem xét phẫu thuật chỉnh hình hoặc can thiệp thông xoang khi có chỉ định, từ đó ngăn ngừa nguy cơ viêm tái phát dai dẳng.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên nghiệp. Khi có biểu hiện sưng đỏ mắt, đau nhức hốc mắt kèm sốt trong đợt viêm xoang, tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt, kháng sinh hoặc tự đắp các loại lá, thuốc nam lên vùng mắt vì có thể làm nhiễm trùng lan nhanh và hoại tử giác mạc. Mọi can thiệp bằng thuốc hoặc phẫu thuật dẫn lưu mủ ổ mắt đều phải do bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng và chuyên khoa mắt trực tiếp thăm khám, chỉ định.

Tóm tắt

Viêm xoang biến chứng mắt là tình trạng cấp cứu nguy hiểm có thể để lại di chứng mất thị lực vĩnh viễn nếu phát hiện muộn. Việc nắm rõ mối liên hệ giữa tai mũi họng và hốc mắt cùng các dấu hiệu cảnh báo sớm giúp người bệnh chủ động đi khám kịp thời. Thăm khám định kỳ và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe thị giác và hệ hô hấp.