Cảm nắng có nên đánh gió? Hướng dẫn xử trí đúng cách và

Cảm nắng có nên đánh gió là gì?

Cảm nắng hay say nắng là tình trạng tổn thương nhiệt cấp tính xảy ra khi cơ thể hấp thụ nhiệt lượng môi trường vượt quá khả năng tự làm mát. Ngược lại, đánh gió là phương pháp dân gian nhằm khu phong tán hàn, làm ấm cơ thể khi bị nhiễm lạnh. Vì cơ chế sinh bệnh và mục đích can thiệp hoàn toàn đối lập nhau, việc áp dụng đánh gió cho người bị cảm nắng là sai lầm phổ biến có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng. Hiểu đúng bản chất của từng tình trạng sức khỏe giúp chúng ta có biện pháp xử trí thích hợp, bảo vệ an toàn cho bản thân và người thân trong mùa nắng nóng.

Lý do không nên đánh gió khi bị cảm nắng

Cảm nắng và say nắng là tình trạng cơ thể bị quá nhiệt do tiếp xúc lâu với nhiệt độ cao hoặc bức xạ mặt trời trực tiếp. Khi đó, trung khu điều hòa thân nhiệt gặp rối loạn, mạch máu ngoại vi giãn rộng, cơ thể toát nhiều mồ hui dẫn đến mất nước và chất điện giải nghiêm trọng. Ở mức độ nặng hơn như sốc nhiệt, nạn nhân mất hoàn toàn khả năng tự hạ nhiệt, thân nhiệt tăng vọt đe dọa tổn thương não và suy đa cơ quan.

Trong khi đó, đánh gió hay cạo gió là kỹ thuật y học cổ truyền chủ yếu dùng cho chứng phong hàn, cảm mạo do nhiễm lạnh. Lực ma sát và tinh dầu cay ấm có tác dụng làm ấm kinh lạc và kích thích tuần hoàn. Nếu áp dụng đánh gió cho người bị cảm nắng, sự ma sát cơ học cùng tinh dầu nóng sẽ khiến nhiệt độ cơ thể càng tăng thêm. Tình trạng vỡ vi mạch dưới da do cạo gió còn gây cản trở quá trình thoát nhiệt tự nhiên, khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái sốc nhiệt nguy kịch. Do đó, các chuyên gia y tế khuyến cáo tuyệt đối không đánh gió khi bị cảm nắng.

Quy trình xử trí ban đầu đúng cách khi bị say nắng

Khi phát hiện người có biểu hiện cảm nắng như hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, tim đập nhanh hoặc đau đầu, việc đầu tiên cần làm là di chuyển ngay nạn nhân vào nơi râm mát, thoáng khí hoặc phòng có quạt và điều hòa. Cần đặt người bệnh nằm nghỉ, nới lỏng quần áo để tạo điều kiện lưu thông không khí và giải tỏa nhiệt tích tụ.

Tiếp theo, hãy thực hiện hạ nhiệt tích cực bằng cách dùng khăn ướt mát lau khắp người, đặc biệt tập trung vào các vị trí có mạch máu lớn đi gần da như vùng trán, hai bên cổ, nách và bẹn. Có thể kết hợp bật quạt phe phẩy nhẹ nhàng để tăng bốc hơi nước. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và không nôn mửa, hãy cho uống từng ngụm nhỏ dung dịch oresol, nước khoáng hoặc nước mát để bù lại lượng dịch đã mất qua mồ hôi. Tuyệt đối không dội ngay nước đá lạnh lên đầu hay toàn thân vì dễ gây co mạch đột ngột, cản trở thoát nhiệt trung tâm.

Trường hợp nào được đánh gió và kỹ thuật thực hiện an toàn

Phương pháp đánh gió chỉ đem lại hiệu quả hỗ trợ trong những trường hợp nhiễm phong hàn nhẹ, cảm lạnh thông thường với các triệu chứng đặc trưng như sợ gió, ớn lạnh, đau mỏi vai gáy hoặc đau đầu âm ỉ sau khi dầm mưa, gặp gió lạnh. Lúc này, việc tác động nhiệt lượng vừa phải và kích thích kinh lạc giúp lưu thông khí huyết, giải tỏa tắc nghẽn và làm ấm cơ thể.

Để đánh gió an toàn, người thực hiện nên chọn nơi kín gió, cho người bệnh nằm sấp thoải mái. Dụng cụ đánh gió có thể là đồng bạc nguyên chất, thìa bạc, muỗng sứ cạnh tròn nhẵn hoặc củ gừng tươi bọc vải mềm thấm một ít dầu tràm, rượu gừng. Thao tác cạo cần nhẹ nhàng, miết đều tay theo một chiều từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài dọc hai bên cột sống lưng và vùng vai gáy, tránh cạo quá mạnh làm rách da hay xuất huyết diện rộng. Sau khi cạo gió xong, người bệnh cần lau sạch dầu, nghỉ ngơi ở nơi ấm áp và uống một cốc trà gừng ấm hoặc nước ấm để hồi phục.

Lưu ý an toàn

Đánh gió không phải là biện pháp chữa bệnh vạn năng và tuyệt đối không dùng cho người bị sốt cao, say nắng, đột quỵ não hoặc co giật. Khi cạo gió cho trường hợp cảm lạnh, không dùng vật sắc nhọn hoặc dùng lực quá mạnh gây tổn thương biểu bì. Nếu người bị cảm nắng xuất hiện các dấu hiệu tri giác lơ mơ, hôn mê, nôn ói liên tục hoặc không thể hạ nhiệt sau 30 phút sơ cứu, cần lập tức chuyển ngay đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu chuyên khoa.

Tóm tắt

Đánh gió là phương pháp dân gian quen thuộc nhưng tuyệt đối không phù hợp với người bị say nắng hay sốc nhiệt. Khi gặp tình trạng kiệt sức do nhiệt, việc hạ thân nhiệt kịp thời, bù đủ dịch và nghỉ ngơi trong môi trường thoáng mát mới là chìa khóa bảo vệ tính mạng. Người dân nên trang bị kiến thức xử trí khoa học để tránh các tai biến đáng tiếc.