Mẹo chăm sóc khi bị cảm cúm mất tiếng an toàn và mau hồi phục giọng nói

Cảm cúm mất tiếng là gì?

Cảm cúm là bệnh lý truyền nhiễm cấp tính do virus cúm gây ra, tấn công chủ yếu vào niêm mạc đường hô hấp trên bao gồm mũi, họng và thanh quản. Mất tiếng hoặc khàn giọng là hệ quả trực tiếp của tình trạng viêm thanh quản cấp tính xảy ra trong hoặc ngay sau đợt cảm cúm. Khi bị viêm, hai dây thanh âm vốn thanh mảnh trở nên dày cộm và sưng nề, làm mất khả năng khép kín hoàn toàn và cản trở dao động tạo âm thanh. Hiện tượng này thường đi kèm với các biểu hiện điển hình của cảm cúm như sốt nhẹ, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, đau rát vòm họng và ho khan. Hầu hết các trường hợp mất tiếng do cảm cúm thông thường đều mang tính chất tạm thời, có thể tự phục hồi sau vài ngày đến một tuần nếu dây thanh âm được chăm sóc và bảo vệ đúng mức.

Nguyên nhân gây mất tiếng khi bị cảm cúm

Khi cơ thể nhiễm virus cảm cúm, đường hô hấp trên dễ rơi vào trạng thái viêm sưng lan tỏa từ vùng mũi họng xuống đến thanh quản. Dây thanh âm là hai nếp gấp mô cơ mỏng nằm trong thanh quản, có nhiệm vụ khép mở nhịp nhàng và rung động để tạo ra âm thanh khi luồng khí từ phổi đi lên. Dưới sự tấn công của tác nhân gây bệnh, niêm mạc bao quanh dây thanh âm bị sung huyết, tích tụ dịch phù nề và mất đi độ đàn hồi vốn có.

Sự dày lên bất thường của dây thanh âm làm giảm khả năng khép kín và cản trở dao động tự nhiên, khiến giọng nói trở nên khàn đục, phát âm hụt hơi hoặc thậm chí mất giọng hoàn toàn. Bên cạnh đó, các phản ứng kèm theo như ho kéo dài, xì mũi liên tục hoặc dịch đờm chảy từ xoang xuống thành sau họng cũng liên tục gây kích thích tại chỗ, làm tình trạng khàn tiếng diễn tiến rõ rệt hơn trong những ngày đầu mắc bệnh.

Dành thời gian nghỉ ngơi giọng nói và hạn chế phát âm

Nguyên tắc quan trọng nhất trong việc khôi phục giọng nói là để thanh quản được nghỉ ngơi hoàn toàn. Khi bị cảm cúm mất tiếng, người bệnh nên hạn chế tối đa việc trò chuyện, không nói to, không la hét và tuyệt đối không nói thì thầm. Hành động nói thì thầm thực chất đòi hỏi các cơ nội tại của thanh quản phải co siết chặt hơn, tạo thêm ma sát và áp lực tiêu cực lên bề mặt niêm mạc đang bị tổn thương.

Trong những ngày giọng khàn đặc, bạn có thể chuyển sang giao tiếp bằng văn bản, cử chỉ hoặc sử dụng các ứng dụng ghi chú trên điện thoại. Hạn chế sử dụng điện thoại để đàm thoại liên tục, đồng thời tránh hắng giọng mạnh khi cảm thấy vướng ở cổ họng. Động tác hắng giọng tạo ra sự va đập đột ngột giữa hai dây thanh âm, dễ khiến lớp niêm mạc mỏng manh bị trầy xước và sưng nề nghiêm trọng hơn. Khi cảm thấy vướng đờm, bạn chỉ nên nhấp một ngụm nước ấm nhỏ hoặc nuốt khan nhẹ nhàng.

Tăng cường bù nước và duy trì độ ẩm cho niêm mạc thanh quản

Độ ẩm đầy đủ là điều kiện tiên quyết để niêm mạc thanh quản duy trì lớp chất nhầy bảo vệ tự nhiên, giúp giảm ma sát khi các mô hô hấp hoạt động. Người bị cảm cúm nên uống đều đặn từ một lít rưỡi đến hai lít nước mỗi ngày, ưu tiên nước ấm hoặc nước lọc tinh khiết. Nước ấm giúp làm dịu cảm giác đau rát tại họng, làm loãng dịch nhầy và hỗ trợ cơ thể đào thải độc tố do phản ứng viêm sinh ra một cách thuận lợi.

Bên cạnh nước lọc, bạn có thể bổ sung các loại nước súp thanh đạm, nước canh rau củ ấm hoặc trà thảo mộc nhẹ như trà hoa cúc, trà gừng ấm pha chút mật ong nguyên chất. Thói quen xông hơi nhẹ nhàng vùng mũi họng bằng tô nước nóng hoặc sử dụng máy tạo độ ẩm không khí trong phòng ngủ cũng mang lại hiệu quả rất tích cực. Hơi ẩm ấm thâm nhập sâu vào đường thở sẽ làm mềm vảy khô, xoa dịu niêm mạc thanh quản bị kích ứng và tạo cảm giác dễ chịu rõ rệt cho người bệnh.

Điều chỉnh dinh dưỡng và thói quen ăn uống lành mạnh

Chế độ ăn uống có tác động trực tiếp đến tốc độ hồi phục của niêm mạc họng và sức đề kháng tổng thể của cơ thể trong giai đoạn mắc cảm cúm. Thực đơn hàng ngày nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo gà xé nhỏ, súp nấm, canh hầm củ quả nhằm hạn chế tối đa cảm giác cọ xát gây đau khi thức ăn đi qua vòm họng. Bổ sung thêm rau xanh luộc mềm và trái cây tươi giàu vitamin C tự nhiên như cam, quýt, bưởi, ổi giúp củng cố hệ miễn dịch.

Ngược lại, người bệnh cần kiêng cữ các loại thực phẩm cứng, giòn, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và gia vị cay nóng như ớt, tiêu vì chúng dễ làm niêm mạc họng bị rát buốt, kích thích cơn ho bùng phát. Cần tránh xa đồ uống lạnh, nước ngọt có ga, cà phê và tuyệt đối không sử dụng rượu bia. Các chất kích thích này vừa có xu hướng hút nước làm khô niêm mạc đường thở, vừa làm suy yếu phản ứng bảo vệ của cơ thể trước virus cúm.

Tối ưu hóa không gian sống và bảo vệ đường thở

Không gian sinh hoạt thoáng mát, sạch sẽ đóng vai trò rất lớn trong việc bảo vệ hệ hô hấp và ngăn ngừa các đợt kích ứng thanh quản kéo dài. Người bệnh cần giữ cho phòng ngủ thông thoáng, tránh để gió quạt thốc thẳng vào mặt hoặc chỉnh nhiệt độ máy điều hòa quá lạnh, mức nhiệt độ phòng phù hợp nên duy trì quanh ngưỡng hai mươi lăm đến hai mươi bảy độ C kèm theo máy làm ẩm.

Đặc biệt, khói thuốc lá là tác nhân gây hại hàng đầu đối với thanh quản, kể cả việc hút thuốc chủ động hay hít phải khói thuốc thụ động từ môi trường. Hóa chất độc hại trong khói thuốc làm tê liệt các biểu mô lông chuyển, khiến niêm mạc thanh quản bị phù nề dai dẳng và cản trở quá trình tự chữa lành của cơ thể. Bạn cũng nên vệ sinh vòm họng hằng ngày bằng cách súc miệng với nước muối sinh lý nồng độ không phẩy chín phần trăm sau các bữa ăn và trước khi đi ngủ để giảm tải lượng vi sinh vật bám dính.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ mang tính chất hỗ trợ làm dịu triệu chứng cho những trường hợp viêm thanh quản nhẹ do cảm cúm thông thường. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay thuốc xịt họng chứa corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu tình trạng mất tiếng kéo dài trên hai tuần không thuyên giảm, hoặc xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, thở rít, nuốt vướng dữ dội, sốt cao liên tục hoặc khạc ra đờm có lẫn máu, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám và nội soi thanh quản kịp thời.

Tóm tắt

Hiện tượng mất tiếng do cảm cúm thường là phản ứng viêm thanh quản tạm thời và có thể thuyên giảm nếu chăm sóc đúng cách. Nghỉ ngơi giọng nói, uống đủ nước ấm cùng chế độ dinh dưỡng lành mạnh là biện pháp nền tảng giúp dây thanh âm mau phục hồi. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc hay gắng sức nói khi họng còn sưng rát. Khi triệu chứng kéo dài hoặc kèm khó thở, hãy thăm khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để được đánh giá cẩn thận.