Cảm cúm lây qua đường nào là chủ yếu và cách phòng ngừa lây lan

Cảm cúm lây qua đường nào là gì?

Cảm cúm là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp do các chủng virus cúm tấn công vào mũi, họng và đôi khi ảnh hưởng đến phổi. Bệnh có đặc tính lây lan mạnh mẽ qua đường thở và tiếp xúc gần gũi. Khác với cảm lạnh thông thường thường diễn tiến nhẹ, cảm cúm có thể khởi phát đột ngột với các biểu hiện như sốt cao, ớn lạnh, đau nhức cơ bắp toàn thân, mệt mỏi, ho khan, nghẹt mũi và đau rát cổ họng.

Cơ chế lây truyền của virus cúm diễn ra vô cùng nhanh chóng trong môi trường sinh hoạt tập thể đông đúc. Khi một người mang virus thở, nói hoặc ho, mầm bệnh sẽ phát tán vào không khí hoặc bám vào các vật dụng xung quanh. Việc nắm bắt chính xác cách thức virus lây từ người sang người đóng vai trò then chốt trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền, bảo vệ sức khỏe cho các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người lớn tuổi.

Lây truyền trực tiếp qua giọt bắn đường hô hấp

Con đường lây truyền phổ biến và nguy hiểm nhất của virus cúm là qua các giọt bắn hô hấp. Khi người bệnh ho, hắt hơi, khạc nhổ hoặc thậm chí chỉ nói chuyện lớn tiếng, hàng triệu giọt bắn li ti chứa đầy phần tử virus sẽ được phóng thích vào không khí xung quanh.

Những người đứng trong phạm vi tiếp xúc gần, thông thường dưới hai mét, rất dễ hít phải các giọt bắn này. Khi virus cúm xâm nhập vào niêm mạc mũi, họng hoặc kết mạc mắt của người khỏe mạnh, chúng sẽ nhanh chóng bám dính vào các tế bào biểu mô đường hô hấp, bắt đầu quá trình nhân lên và gây bệnh. Do kích thước giọt bắn hô hấp thay đổi từ lớn đến rất nhỏ, nguy cơ lây truyền càng tăng cao trong các không gian khép kín, thông khí kém như phòng làm việc, lớp học hoặc phương tiện giao thông công cộng.

Lây truyền gián tiếp qua bề mặt và bàn tay vấy nhiễm

Bên cạnh giọt bắn trực tiếp, virus cúm còn có khả năng lây truyền gián tiếp qua cơ chế tiếp xúc bề mặt. Khi dịch tiết hô hấp của người bệnh rơi xuống các vật dụng sinh hoạt hằng ngày như tay nắm cửa, lan can cầu thang, nút bấm thang máy, bàn phím máy tính hoặc đồ chơi, virus có thể bám trụ và duy trì khả năng lây nhiễm trong nhiều giờ.

Người khỏe mạnh khi vô tình chạm tay vào các bề mặt bị vấy nhiễm mầm bệnh rồi đưa tay lên dụi mắt, ngoáy mũi hoặc chạm vào miệng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho virus xâm nhập qua niêm mạc. Bàn tay chính là vật trung gian truyền bệnh nguy hiểm nhưng thường bị lơ là, đặc biệt ở trẻ nhỏ vốn có thói quen cho tay hoặc ngậm đồ chơi vào miệng. Do đó, thói quen chạm tay lên mặt là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc cúm trong sinh hoạt thường nhật.

Thời điểm phát tán virus và khả năng lây nhiễm của người bệnh

Khả năng lây lan của cảm cúm diễn ra rất nhanh một phần là do thời gian phát tán virus bắt đầu từ rất sớm. Người nhiễm virus cúm đã có thể bắt đầu đào thải mầm bệnh ra môi trường xung quanh khoảng một ngày trước khi các triệu chứng điển hình như sốt, ho hay đau nhức cơ thể thực sự xuất hiện.

Giai đoạn phát tán virus mạnh nhất và có nguy cơ lây lan cao nhất thường rơi vào khoảng ba đến năm ngày đầu tiên sau khi xuất hiện triệu chứng. Ở những đối tượng có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện như trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi, người mắc bệnh lý mạn tính, thời gian phát tán virus cúm có thể kéo dài hơn một tuần. Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả khi người tiếp xúc trông hoàn toàn khỏe mạnh, họ vẫn có thể đang mang virus và vô tình làm lây bệnh cho những người xung quanh.

Biện pháp hạn chế sự lây lan của virus cúm trong cộng đồng

Để ngăn chặn sự phát tán của virus cúm, việc chủ động áp dụng các thói quen phòng bệnh hằng ngày là yếu tố then chốt. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch trong tối thiểu ba mươi giây hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn là biện pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả bảo vệ vượt trội.

Khi ho hoặc hắt hơi, cần che miệng và mũi bằng khăn giấy dùng một lần hoặc bằng mặt trong khuỷu tay để tránh làm văng bắn dịch tiết. Đeo khẩu trang y tế đúng cách khi đến nơi đông người, hạn chế đưa tay chạm vào mắt, mũi, miệng và giữ khoảng cách an toàn với người có biểu hiện viêm đường hô hấp. Bên cạnh đó, việc thường xuyên lau dọn, khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc chung và giữ cho không gian sống thông thoáng cũng giúp giảm đáng kể lượng virus tồn lưu trong môi trường. Tiêm vắc xin cúm hằng năm cũng là giải pháp y tế quan trọng giúp củng cố miễn dịch chủ động cho cơ thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Khi bản thân hoặc người nhà xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như khó thở, đau tức ngực liên tục, sốt cao kéo dài không hạ hoặc lơ mơ li bì, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn xử trí kịp thời. Không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định từ nhân viên y tế.

Tóm tắt

Cảm cúm là bệnh truyền nhiễm phổ biến với đường lây chủ yếu qua giọt bắn hô hấp và tiếp xúc bề mặt. Việc hiểu rõ các con đường phát tán của virus cúm giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ bản thân và gia đình. Duy trì vệ sinh cá nhân, đeo khẩu trang khi cần thiết và tiêm ngừa định kỳ là những biện pháp thiết thực để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và lây lan trong cộng đồng.