Cảm cúm có nên uống thuốc kháng sinh không và cách chăm sóc đúng chuẩn

Cảm cúm có nên uống kháng sinh là gì?

Cảm cúm là tình trạng viêm nhiễm đường hô hấp cấp tính do các chủng virus cúm, phổ biến nhất là virus cúm A và cúm B gây nên. Bệnh lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc khi tiếp xúc với các bề mặt có dính dịch tiết chứa mầm bệnh. Sau thời gian ủ bệnh ngắn, các triệu chứng thường khởi phát đột ngột với cảm giác ớn lạnh, sốt, đau nhức cơ bắp dữ dội, mệt mỏi kiệt sức, kèm theo rát họng, ho và tắc nghẽn mũi xoang.

Hiểu rõ bản chất bệnh học của cảm cúm là bước đầu tiên để lựa chọn giải pháp chăm sóc phù hợp. Do mầm bệnh thuộc nhóm virus chứ không phải vi khuẩn, cơ chế đáp ứng miễn dịch của cơ thể cùng các biện pháp hỗ trợ triệu chứng đóng vai trò chủ đạo trong quá trình phục hồi. Việc phân biệt rõ giữa nhiễm virus đường hô hấp thông thường và nhiễm khuẩn đường hô hấp giúp người bệnh tránh được các sai lầm trong việc lựa chọn thuốc điều trị.

Cơ chế tác dụng của thuốc kháng sinh đối với mầm bệnh vi khuẩn và virus

Để hiểu rõ vì sao thuốc kháng sinh không có tác dụng với bệnh cảm cúm, cần phân biệt cơ chế bệnh sinh của virus và vi khuẩn. Thuốc kháng sinh được điều chế để tác động vào cấu trúc đặc thù của tế bào vi khuẩn, chẳng hạn như phá hủy thành tế bào, ức chế quá trình tổng hợp protein hoặc cản trở sự nhân lên của vật chất di truyền vi khuẩn. Trong khi đó, virus có cấu trúc hoàn toàn khác biệt, không có thành tế bào độc lập mà sống ký sinh và nhân bản bên trong các tế bào chủ của cơ thể người.

Do không sở hữu các điểm đích phân tử mà kháng sinh nhắm tới, virus cúm hoàn toàn miễn nhiễm trước hoạt lực của các loại thuốc kháng sinh thông thường. Do đó, việc sử dụng các hoạt chất kháng khuẩn khi mắc cảm cúm không làm giảm nồng độ virus trong cơ thể, không giúp thuyên giảm triệu chứng đường hô hấp và không rút ngắn được thời gian hồi phục của bệnh.

Hệ lụy của việc lạm dụng thuốc kháng sinh khi mắc bệnh cảm cúm

Thói quen tự ý mua thuốc kháng sinh tại các quầy thuốc khi vừa chớm cảm cúm tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe bản thân và cộng đồng. Tác hại trực tiếp đầu tiên là tình trạng lãng phí tiền bạc và gánh chịu các tác dụng không mong muốn của thuốc. Kháng sinh thường tiêu diệt cả hệ vi sinh vật có lợi trong đường ruột, dẫn tới tình trạng rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy kéo dài, đầy hơi khó tiêu hoặc tăng nguy cơ dị ứng thuốc, nổi mề đay, sốc phản vệ.

Nguy hiểm hơn, việc sử dụng thuốc kháng sinh sai mục đích là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh. Khi vi khuẩn tiếp xúc với kháng sinh ở nồng độ không đủ hoặc không cần thiết, chúng sẽ tiến hóa các cơ chế đề kháng. Hậu quả là khi cơ thể thực sự mắc các bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm trong tương lai, các loại kháng sinh thông thường sẽ không còn phát huy tác dụng, khiến việc điều trị trở nên phức tạp, tốn kém và nguy cơ biến chứng tử vong cao hơn.

Các phương pháp chăm sóc và giảm nhẹ triệu chứng cảm cúm tại nhà

Phần lớn các trường hợp cảm cúm thông thường do virus có thể tự giới hạn và khỏi sau khoảng bảy đến mười ngày nếu người bệnh được chăm sóc và nghỉ ngơi hợp lý. Mục tiêu chăm sóc chính là nâng đỡ thể trạng và làm dịu các triệu chứng khó chịu tạm thời. Người bệnh nên dành nhiều thời gian nghỉ ngơi tại phòng thoáng khí, ngủ đủ giấc để hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả nhất.

Bổ sung đủ nước là yếu tố quan trọng, có thể dùng nước lọc ấm, nước canh rau, súp dinh dưỡng hoặc các loại nước trái cây giàu vitamin. Nước ấm giúp làm loãng dịch nhầy ở mũi xoang, giữ ẩm niêm mạc đường hô hấp và ngăn ngừa tình trạng mất nước khi có sốt. Bên cạnh đó, việc súc họng bằng dung dịch nước muối sinh lý hàng ngày và vệ sinh mũi bằng nước muối chuyên dụng giúp làm sạch chất tiết, giảm đau rát họng và hạn chế nguy cơ phát triển mầm bệnh tại chỗ. Nếu sốt gây khó chịu nhiều, có thể trao đổi với dược sĩ hoặc bác sĩ để sử dụng các loại thuốc hạ sốt giảm đau thông thường với liều lượng phù hợp theo lứa tuổi và cân nặng.

Trường hợp nào người bệnh cảm cúm được bác sĩ chỉ định dùng kháng sinh

Mặc dù thuốc kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus cúm nguyên phát, nhưng trong một số trường hợp, bệnh nhân cảm cúm có thể gặp phải tình trạng bội nhiễm vi khuẩn ở đường hô hấp. Tình trạng này xảy ra khi lớp niêm mạc đường thở bị tổn thương do virus, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn cơ hội xâm nhập sâu và phát triển mạnh mẽ tại các cơ quan như xoang, tai giữa, phế quản hoặc nhu mô phổi.

Kháng sinh chỉ được chỉ định khi bác sĩ chuyên khoa xác định rõ có tình trạng nhiễm trùng thứ phát do vi khuẩn thông qua các dấu hiệu lâm sàng và xét nghiệm chuyên biệt. Người bệnh không được tự suy đoán hoặc tự dùng lại đơn thuốc cũ. Việc chẩn đoán bội nhiễm đòi hỏi kinh nghiệm chuyên môn để phân biệt giữa phản ứng viêm tự nhiên do virus và đợt nhiễm khuẩn mới phát sinh. Khi có chỉ định dùng kháng sinh từ bác sĩ, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt về liều lượng, khoảng cách giữa các lần uống và đủ liệu trình, không được tự ý ngừng thuốc sớm ngay cả khi các triệu chứng đã thuyên giảm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức và giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng bất kỳ loại thuốc kháng sinh nào khi chưa có đơn thuốc của nhân viên y tế có thẩm quyền. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, tức ngực, sốt cao không hạ hoặc tình trạng ho khạc đờm đặc kéo dài, cần nhanh chóng đến bệnh viện để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Cảm cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus nên thuốc kháng sinh hoàn toàn không mang lại hiệu quả điều trị. Việc chăm sóc đúng cách, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi sát các diễn biến bất thường là biện pháp an toàn nhất để hồi phục thể trạng. Khi các triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ bội nhiễm, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn xử trí thích hợp.