Cách xử trí và phòng ngừa sốt tiêu chảy ở trẻ em và người lớn

Sốt tiêu chảy là gì?

Sốt tiêu chảy là sự kết hợp giữa phản ứng viêm toàn thân và tổn thương niêm mạc ruột. Khi tác nhân gây bệnh xâm nhập, cơ thể tăng nhiệt độ, đồng thời niêm mạc ruột bị kích ứng làm gia tăng co bóp và giảm hấp thu nước, gây đi ngoài phân lỏng nhiều lần. Nguyên nhân phổ biến liên quan đến thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, nguồn nước ô nhiễm hoặc lây nhiễm qua tiếp xúc hàng ngày. Mức độ bệnh phụ thuộc vào chủng tác nhân và sức đề kháng của từng người. Việc hiểu rõ hiện tượng này giúp đưa ra giải pháp ứng phó kịp thời.

Nguyên tắc bù nước và điện giải khi bị sốt tiêu chảy

Mất nước và chất điện giải qua phân lỏng cùng mồ hôi là nguy cơ hàng đầu gây suy kiệt cơ thể. Khi xuất hiện triệu chứng, việc bù lại lượng dịch đã mất cần được thực hiện ngay. Dung dịch oresol là giải pháp tối ưu được khuyến cáo. Cần pha dung dịch theo đúng tỷ lệ hướng dẫn trên bao bì, tuyệt đối không tự ý pha quá đặc hoặc quá loãng làm trầm trọng hơn rối loạn điện giải.

Cho người bệnh uống từng lượng nhỏ, chia nhiều lần trong ngày thay vì uống lượng lớn cùng lúc để tránh gây nôn ói. Với trẻ nhỏ, phụ huynh nên cho uống từng thìa nhỏ liên tục. Bên cạnh oresol, có thể bổ sung thêm nước cháo muối hoặc nước dừa tươi. Tránh nước giải khát có ga, nước trái cây quá ngọt hoặc caffeine vì có thể làm tiêu chảy nặng hơn.

Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi niêm mạc ruột

Kiêng khem quá mức khi bị sốt tiêu chảy là quan niệm sai lầm có thể dẫn đến suy dinh dưỡng và làm kéo dài thời gian hồi phục. Người bệnh cần duy trì khẩu phần ăn đủ dưỡng chất nhưng được chế biến dưới dạng mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo nhừ, súp hoặc bột dinh dưỡng. Chia nhỏ bữa ăn thành 5 đến 6 lần trong ngày giúp giảm áp lực co bóp cho đường tiêu hóa đang bị tổn thương.

Ưu tiên các thực phẩm như gạo trắng, khoai tây, cà rốt luộc và chuối chín vì chúng giúp làm đặc phân và cung cấp năng lượng an toàn. Cần hạn chế thực phẩm nhiều xơ thô, đồ ăn chiên xào nhiều mỡ, hải sản sống hoặc sữa tươi chưa qua chế biến. Khi triệu chứng giảm dần, có thể quay lại chế độ ăn bình thường một cách từ từ.

Cách chăm sóc và theo dõi sốt tiêu chảy ở trẻ nhỏ

Trẻ em có tỷ lệ nước trong cơ thể cao nên biến chứng mất nước có thể diễn tiến rất nhanh. Khi trẻ bị sốt kèm tiêu chảy, cha mẹ cần theo dõi sát nhiệt độ cơ thể và cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, lau mát bằng nước ấm ở nách và bẹn khi sốt cao. Việc dùng thuốc hạ sốt cho trẻ cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn y tế theo cân nặng.

Nếu trẻ còn bú mẹ, hãy tiếp tục cho trẻ bú nhiều lần hơn vì sữa mẹ cung cấp kháng thể và nguồn nước an toàn. Luôn quan sát các dấu hiệu mất nước như khóc không nước mắt, mắt hố sâu, môi khô, thóp lõm hoặc tiểu ít trong 6 giờ. Khi nhận thấy các biểu hiện bất thường này, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Xử trí sốt tiêu chảy ở người lớn và những lưu ý

Ở người lớn, sốt tiêu chảy khiến cơ thể mệt mỏi và kiệt sức nhanh chóng. Người bệnh cần dành thời gian nghỉ ngơi tuyệt đối, tránh vận động nặng trong thời gian có triệu chứng cấp tính. Việc theo dõi tần suất đi ngoài và tính chất phân rất cần thiết để cung cấp thông tin cho bác sĩ khi thăm khám.

Tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ là hành vi nguy hiểm. Thuốc cầm tiêu chảy làm giảm nhu động ruột, giữ lại vi khuẩn và độc tố bên trong đường tiêu hóa, khiến tình trạng nặng hơn. Kháng sinh chỉ có tác dụng với nhiễm vi khuẩn cụ thể và tự dùng dễ gây kháng thuốc. Nếu sốt kéo dài trên 48 giờ hoặc tiêu chảy không thuyên giảm, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế.

Biện pháp chủ động phòng ngừa sốt tiêu chảy trong gia đình

Phòng ngừa sốt tiêu chảy đòi hỏi tuân thủ nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm và vệ sinh cá nhân hàng ngày. Thói quen rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn và sau khi đi vệ sinh là biện pháp hiệu quả giúp cắt đứt chuỗi lây nhiễm vi sinh vật gây bệnh.

Thực hiện ăn chín uống sôi, không tiêu thụ thực phẩm ôi thiu hoặc đồ sống không đảm bảo vệ sinh. Nguồn nước dùng cho ăn uống cần được bảo vệ sạch sẽ và đun sôi trước khi sử dụng. Đảm bảo vệ sinh môi trường sống và lau chùi đồ chơi của trẻ bằng dung dịch sát khuẩn nhẹ. Ngoài ra, việc tiêm phòng vắc xin ngừa rotavirus cho trẻ nhỏ theo lịch khuyến cáo của y tế cũng là giải pháp phòng bệnh quan trọng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức chung, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của y bác sĩ. Khi bị sốt tiêu chảy, phản ứng của mỗi cơ thể là khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt, thuốc kháng sinh hay thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Nếu có dấu hiệu sốt cao liên tục, đi ngoài ra máu hoặc lơ mơ, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Sốt tiêu chảy là tình trạng cấp tính cần được xử trí đúng cách bằng việc bù nước điện giải kịp thời và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý. Nắm vững các dấu hiệu mất nước và duy trì thói quen vệ sinh sạch sẽ là chìa khóa bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình. Khi triệu chứng kéo dài hoặc diễn tiến nặng, việc thăm khám y khoa sớm sẽ đảm bảo an toàn cho người bệnh.