Cách xử trí và làm dịu cơn đau mắt hàn tại nhà
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đau mắt hàn (viêm giác mạc do tia cực tím) là tình trạng bỏng bề mặt nhãn cầu thường gặp khi tiếp xúc với hồ quang hàn mà không mang kính bảo hộ. Cơn đau thường xuất hiện sau 4 – 12 giờ với cảm giác cộm xót như có cát trong mắt, chảy nước mắt, đỏ mắt và sợ ánh sáng.
Các biện pháp xử trí tại nhà gồm cho mắt nghỉ ngơi trong phòng tối, chườm lạnh mí mắt và nhỏ nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản nhằm làm dịu triệu chứng trong lúc biểu mô giác mạc tự phục hồi. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nhỏ thuốc chứa kháng sinh, corticoid, thuốc tê hay đắp các loại lá cây để tránh nguy cơ nhiễm trùng và loét giác mạc.
Đau mắt hàn là gì?
Đau mắt hàn là hiện tượng viêm giác mạc nông do bức xạ tia cực tím phát ra từ ngọn lửa hồ quang hàn xâm nhập vào mắt. Giác mạc là lớp màng trong suốt phía trước nhãn cầu, có mạng lưới đầu mút dây thần kinh cảm giác vô cùng phong phú, do đó chỉ một tổn thương nhỏ trên lớp biểu mô cũng có thể gây ra phản xạ đau đớn dữ dội. Khi mắt tiếp xúc với tia cực tím cường độ cao mà không được che chắn bởi kính bảo hộ chuyên dụng, lớp tế bào biểu mô bề mặt giác mạc sẽ bị bong tróc tạm thời. Triệu chứng thường khởi phát âm thầm sau bốn đến mười hai giờ tiếp xúc, khiến người bệnh thức giấc giữa đêm vì mắt cay rát, chảy nước mắt giàn giụa, chói mắt và rất khó mở mắt. Phần lớn các trường hợp bỏng giác mạc nhẹ có thể tự lành sau một đến hai ngày nếu được chăm sóc và bảo vệ đúng cách, nhưng sự can thiệp sai lầm có thể biến một tổn thương nhẹ thành viêm loét giác mạc kéo dài.
Để mắt nghỉ ngơi trong không gian tối và hạn chế điều tiết
Ngay khi xuất hiện cảm giác đau nhức và sợ ánh sáng sau khi hàn kim loại, người bệnh cần dừng mọi công việc hiện tại và tìm một căn phòng yên tĩnh, giảm tối đa ánh sáng. Việc kéo rèm cửa, tắt bớt đèn điện chiếu sáng hoặc đeo kính râm có khả năng chống tia cực tím sẽ giúp nhãn cầu giảm bớt kích thích thị giác, từ đó làm dịu phản xạ co thắt đồng tử gây đau buốt. Trong giai đoạn này, đôi mắt đang chịu tổn thương biểu mô nên rất nhạy cảm với mọi nguồn sáng nhân tạo. Người bệnh cần tuyệt đối tránh xa các thiết bị điện tử như điện thoại di động, máy vi tính và màn hình tivi, bởi ánh sáng xanh và việc tập trung nhìn gần liên tục sẽ làm mắt bị khô, tăng tần suất chớp mắt cọ xát vào vùng giác mạc đang trầy xước. Nhắm mắt nghỉ ngơi nhẹ nhàng kết hợp hít thở sâu là biện pháp hỗ trợ đầu tiên giúp mắt bước vào trạng thái thư giãn và kích hoạt quá trình tự tái tạo mô tổn thương.
Chườm lạnh bên ngoài mí mắt giúp giảm sưng và xoa dịu cơn đau
Chườm lạnh là một trong những phương pháp vật lý an toàn và đem lại cảm giác dễ chịu rõ rệt cho người bị đau mắt hàn. Nhiệt độ thấp có tác dụng làm co các mạch máu nhỏ đang giãn nở ở kết mạc, từ đó làm giảm phản ứng viêm tại chỗ, giảm phù nề mí mắt và ức chế tạm thời sự dẫn truyền của các sợi thần kinh cảm giác đau. Để thực hiện đúng cách, bạn nên dùng một chiếc khăn bông sạch bọc vài viên đá lạnh hoặc ngâm khăn vào nước đá lạnh sạch, vắt ráo rồi nhẹ nhàng đặt lên vùng mắt đang nhắm kín. Thời gian chườm chỉ nên kéo dài từ mười đến mười lăm phút mỗi lần và có thể lặp lại sau mỗi một đến hai giờ tùy theo mức độ khó chịu. Cần đặc biệt lưu ý không áp trực tiếp đá lạnh chưa qua bao bọc lên da mí mắt để tránh gây bỏng lạnh mô mềm, đồng thời không dùng lực ấn mạnh vào nhãn cầu để tránh gây thêm chấn thương cơ học cho mắt.
Dưỡng ẩm giác mạc bằng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản
Bỏng tia cực tím từ hồ quang hàn thường làm xáo trộn màng phim nước mắt tự nhiên, khiến bề mặt giác mạc trở nên khô ráp và dễ bị tổn thương hơn mỗi khi mi mắt chớp. Việc sử dụng các dung dịch nhỏ mắt làm ẩm như nước mắt nhân tạo dạng tép đơn liều không chứa chất bảo quản hoặc nước muối sinh lý natri clorid 0.9% vô trùng là giải pháp hỗ trợ rất cần thiết. Các dung dịch này có vai trò cung cấp độ ẩm tức thì, bôi trơn bề mặt nhãn cầu, giúp làm dịu cảm giác cộm xót như có dị vật và hỗ trợ đào thải các hạt bụi kim loại nhỏ li ti nếu có. Người bệnh nên nhỏ từ một đến hai giọt vào khóe mắt mỗi khi cảm thấy khô rát, nhưng cần lưu ý không để đầu lọ thuốc chạm trực tiếp vào lông mi hoặc kết mạc nhằm ngăn ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn chéo. Tránh sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt cũ đã mở nắp quá lâu hoặc các sản phẩm có chứa chất co mạch kéo dài.
Những sai lầm nguy hại cần tránh khi tự chăm sóc mắt hàn
Nhiều người bệnh vì muốn hết đau nhanh đã áp dụng những mẹo dân gian truyền miệng thiếu căn cứ khoa học, dẫn tới những biến chứng đe dọa trực tiếp đến thị lực. Sai lầm phổ biến nhất là đưa tay lên dụi mắt liên tục khi thấy cộm, hành động này có thể làm vết trầy xước biểu mô giác mạc lan rộng hơn hoặc khiến mạt sắt cắm sâu vào tổ chức nội nhãn. Một sai lầm nghiêm trọng khác là đắp các loại lá trầu không, đắp nha đam, nhỏ sữa mẹ hoặc nhỏ nước chanh vào mắt; các chất này không những không làm lành vết thương mà còn mang theo vô số vi khuẩn và nấm gây viêm loét giác mạc hoại tử. Ngoài ra, việc tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa hoạt chất kháng sinh liều cao, thuốc gây tê bề mặt hay corticoid tại hiệu thuốc mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt là điều hết sức nguy hiểm, vì chúng có thể gây ức chế quá trình biểu mô hóa, làm mỏng giác mạc và tăng nhãn áp thứ phát.
Nhận diện dấu hiệu nguy hiểm cần đến khám chuyên khoa mắt
Dù phần lớn các trường hợp bỏng giác mạc do hàn kim loại có thể thuyên giảm sau hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ, người bệnh vẫn cần cảnh giác trước các biểu hiện tổn thương sâu. Nếu sau một ngày chăm sóc tại nhà mà cơn đau nhức không có dấu hiệu thuyên giảm, thậm chí tăng nặng dữ dội, người bệnh cần đến ngay bệnh viện mắt hoặc cơ sở y tế có chuyên khoa nhãn khoa. Đặc biệt, các dấu hiệu cảnh báo nguy cơ cao bao gồm thị lực suy giảm đột ngột, nhìn mờ như có màn sương che phủ, mắt tiết nhiều dịch mủ màu vàng hoặc xanh, chảy máu kết mạc hoặc có cảm giác dị vật kim loại găm chặt trong mắt không trôi đi. Bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ sử dụng máy sinh hiển vi và thuốc nhuộm huỳnh quang để đánh giá chính xác diện tích tổn thương giác mạc, gắp dị vật nếu có và kê đơn phác đồ điều trị chuyên sâu an toàn nhằm ngăn ngừa sẹo giác mạc vĩnh viễn.
Lưu ý an toàn
Thông tin hướng dẫn chăm sóc đau mắt hàn trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và hỗ trợ làm dịu triệu chứng ban đầu tại nhà, hoàn toàn không thay thế cho việc thăm khám và điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự chẩn đoán mức độ bỏng mắt, không tự ý dùng thuốc nhỏ chứa corticoid hoặc thuốc tê nhãn cầu. Nếu có dị vật kim loại bắn vào mắt hoặc triệu chứng kéo dài quá hai mươi bốn giờ, việc đến cơ sở chuyên khoa mắt để được bác sĩ xử trí kịp thời là điều bắt buộc nhằm phòng ngừa nguy cơ suy giảm thị lực vĩnh viễn.
Tóm tắt
Đau mắt hàn tuy gây ra cảm giác đau nhức và cộm rát dữ dội nhưng có thể hồi phục thuận lợi nếu được xử trí đúng cách ngay từ đầu. Việc để mắt nghỉ ngơi trong bóng tối, chườm lạnh nhẹ nhàng và bổ sung nước mắt nhân tạo sẽ giúp bảo vệ nhãn cầu an toàn. Hãy luôn chủ động đeo kính bảo hộ đạt tiêu chuẩn khi làm việc để phòng tránh triệt để tổn thương mắt trong tương lai.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Đau mắt hàn thường kéo dài trong bao lâu thì khỏi?
Thông thường, lớp tế bào biểu mô bề mặt giác mạc có khả năng tự tái tạo rất nhanh. Các triệu chứng đau rát, cộm mắt do tia hàn thường thuyên giảm rõ rệt sau mười hai đến hai mươi bốn giờ và có thể khỏi hoàn toàn trong vòng một đến hai ngày nếu được chăm sóc và bảo vệ đúng cách.
Có nên dùng thuốc nhỏ mắt gây tê để giảm đau mắt hàn nhanh không?
Tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt gây tê tại nhà. Dù thuốc gây tê làm mất cảm giác đau tức thì, việc lạm dụng sẽ ức chế quá trình tự lành của biểu mô giác mạc, làm mất phản xạ bảo vệ của mắt và tăng nguy cơ loét giác mạc nghiêm trọng.
Chườm đá lạnh trực tiếp lên mắt bị đau hàn có an toàn không?
Không nên đặt trực tiếp đá lạnh lên mí mắt vì nhiệt độ quá thấp có thể gây bỏng lạnh và tổn thương vùng da mỏng quanh mắt. Bạn nên bọc đá trong khăn sạch mềm hoặc dùng khăn mát để chườm nhẹ nhàng trong mười đến mười lăm phút mỗi lần.
Đắp nha đam hoặc lá trầu không có giúp chữa đau mắt hàn không?
Các phương pháp dân gian như đắp nha đam hay lá trầu không không được y học khuyến cáo. Những loại lá này không có tác dụng phục hồi giác mạc mà còn tiềm ẩn nguy cơ đưa nấm và vi khuẩn vào mắt, dễ dẫn đến viêm loét giác mạc nguy hiểm.
Làm thế nào để phòng tránh hiệu quả tình trạng đau mắt hàn?
Cách phòng ngừa tốt nhất là luôn đeo mặt nạ hàn hoặc kính bảo hộ chuyên dụng có mắt kính chống tia cực tím đạt chuẩn khi hàn cắt kim loại. Người làm việc xung quanh cũng cần che chắn vùng làm việc bằng vách ngăn để tránh nhìn trực diện vào hồ quang hàn.
