Cách xử trí ngay khi có triệu chứng ngộ độc thực phẩm

Xử trí ngộ độc thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm hay còn gọi là trúng thực, xảy ra khi các tác nhân gây bệnh như vi sinh vật hoặc hóa chất độc hại xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống. Thời gian khởi phát triệu chứng có thể rất nhanh chỉ sau vài chục phút, hoặc kéo dài từ vài giờ đến vài ngày tùy thuộc vào loại tác nhân và lượng độc tố dung nạp. Các triệu chứng phổ biến bao gồm đau bụng quặn, đầy chướng, buồn nôn, nôn mửa liên tục và tiêu chảy phân lỏng nhiều lần trong ngày. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể kèm theo sốt nhẹ, đau đầu hoặc mệt mỏi toàn thân. Nhận biết sớm tình trạng này giúp người bệnh chủ động áp dụng các giải pháp tự chăm sóc an toàn, tránh để cơ thể rơi vào trạng thái sốc giảm thể tích do mất dịch tiêu hóa trầm trọng.

Ngừng ngay thức ăn nghi ngờ và ổn định cơ thể ban đầu

Khi bắt đầu xuất hiện các cảm giác cồn cào, buồn nôn hoặc quặn bụng sau ăn, việc đầu tiên cần làm là ngừng ngay món ăn nghi ngờ và cách ly phần thức ăn thừa còn lại để hỗ trợ cơ quan chuyên môn xác định nguyên nhân nếu cần thiết. Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi ở nơi thoáng khí, giữ ấm cơ thể và hạn chế vận động mạnh để tránh kích thích dạ dày co bóp thêm.

Nếu người bệnh còn tỉnh táo hoàn toàn và thức ăn mới được nạp vào cơ thể trong khoảng một đến hai giờ, có thể hỗ trợ tống bớt chất độc ra ngoài bằng cách gây nôn nhẹ nhàng. Tuy nhiên, chỉ thực hiện khi người bệnh còn ý thức tốt, tư thế đầu nghiêng sang một bên để phòng tránh chất nôn trào ngược vào đường thở. Tuyệt đối không kích thích gây nôn nếu người bệnh đang hôn mê, ngủ gà hoặc có dấu hiệu co giật vì nguy cơ viêm phổi hít là rất cao.

Tập trung bù nước và cân bằng điện giải đường uống

Nôn ói liên tục và đi ngoài phân lỏng nhiều lần khiến cơ thể mất đi lượng lớn nước cùng các ion thiết yếu như natri, kali và clorid. Tình trạng mất nước cấp tính có thể dẫn đến mệt lả, tụt huyết áp và suy thận cấp nếu không được can thiệp kịp thời. Do đó, việc bù dịch đóng vai trò then chốt trong chăm sóc ban đầu cho người bị ngộ độc thực phẩm.

Biện pháp bù dịch an toàn và hiệu quả nhất là sử dụng dung dịch oresol. Khi sử dụng oresol, cần chú ý pha đúng thể tích nước đun sôi để nguội theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không được ước lượng đại khái hoặc chia nhỏ gói thuốc. Người bệnh cần uống từng ngụm nhỏ, uống chậm rãi nhiều lần trong ngày, tránh uống dồn một lượng lớn nước cùng lúc vì có thể gây phản xạ buồn nôn trở lại. Nếu chưa kịp chuẩn bị oresol, có thể tạm thời thay thế bằng nước cháo loãng nấu với một ít muối hoặc nước dừa tươi.

Chăm sóc dinh dưỡng nhẹ nhàng cho đường ruột hồi phục

Sau khi cơn nôn đã thuyên giảm phần nào, hệ tiêu hóa vẫn còn rất nhạy cảm và niêm mạc đường ruột đang trong tình trạng tổn thương. Người bệnh không nên nhịn đói hoàn toàn nhưng cũng không được ăn uống bình thường ngay lập tức. Hãy bắt đầu lại với những thức ăn mềm, lỏng, ít gia vị và có tính chất thanh đạm.

Các món ăn phù hợp trong giai đoạn này bao gồm cháo hoa, súp gà loãng, bánh mì khô hoặc khoai tây luộc nghiền. Những thực phẩm này cung cấp năng lượng vừa đủ mà không bắt dạ dày phải làm việc quá tải. Cần tuyệt đối kiêng các loại đồ uống có chứa cồn, caffeine, sữa tươi, các món ăn nhiều dầu mỡ, gia vị cay nóng hoặc đồ ngọt công nghiệp vì chúng dễ làm tăng nhu động ruột, khiến tình trạng tiêu chảy kéo dài và khó kiểm soát. Khi sức khỏe hồi phục dần, người bệnh có thể từ từ chuyển sang chế độ ăn uống thường ngày.

Theo dõi sát các dấu hiệu nguy hiểm cần đến cơ sở y tế

Mặc dù phần lớn các trường hợp ngộ độc thực phẩm nhẹ có thể tự hồi phục sau một đến hai ngày nếu được bù dịch đầy đủ, người chăm sóc cần theo dõi sát sao diễn biến sức khỏe để phát hiện sớm các biến chứng nguy kịch. Cần chuyển ngay người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất khi nhận thấy các dấu hiệu mất nước nặng như môi khô nứt nẻ, mắt trũng sâu, khát nước dữ dội, tiểu rất ít hoặc không đi tiểu trong nhiều giờ liền.

Ngoài ra, các biểu hiện như sốt cao liên tục không hạ, đi ngoài phân có lẫn máu, nôn mửa dữ dội không thể giữ lại bất kỳ ngụm nước nào, đau bụng quặn thắt từng cơn dữ dội, hoặc xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như nhìn mờ, sụp mí mắt, tê bì chân tay, khó thở, co giật đều là tình trạng cấp cứu khẩn cấp. Việc đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời sẽ giúp bác sĩ truyền dịch tĩnh mạch, giải độc và điều trị chuyên khoa ngăn ngừa nguy cơ nguy hiểm đến tính mạng.

Lưu ý an toàn

Không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc cầm tiêu chảy như loperamid hoặc thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, bởi việc ức chế nhu động ruột quá sớm có thể khiến độc tố tích tụ lâu hơn trong lòng ruột. Không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như uống nước vôi trong, đắp lá cây hoặc nhai lá ổi để chữa ngộ độc cấp. Đối với các đối tượng đặc biệt nhạy cảm như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người cao tuổi có bệnh nền mạn tính, cần đưa ngay đến bệnh viện thăm khám khi vừa có triệu chứng ngộ độc mà không nên trì hoãn tự theo dõi tại nhà.

Tóm tắt

Xử trí đúng cách ngay từ những giờ đầu khi xuất hiện triệu chứng ngộ độc thực phẩm giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm do mất nước và rối loạn điện giải. Người bệnh không nên chủ quan tự điều trị tại nhà khi cơ thể có các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng, mà cần chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và chăm sóc kịp thời.