Cách xử trí bong gân mắt cá chân tại nhà an toàn và
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bong gân mắt cá chân là một trong những chấn thương cơ xương khớp thường gặp nhất trong sinh hoạt hàng ngày, lao động và hoạt động thể thao. Tình trạng này xảy ra khi bàn chân bị lật vặn đột ngột vào trong hoặc ra ngoài khiến hệ thống dây chằng hỗ trợ quanh khớp cổ chân bị kéo căng quá mức, rách một phần hoặc đứt hoàn toàn. Khi gặp phải chấn thương, việc nắm vững các bước sơ cứu và chăm sóc tại nhà đúng phương pháp y khoa là yếu tố then chốt giúp kiểm soát cơn đau, giảm bớt sưng phù và hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương khớp kéo dài.
Bong gân mắt cá chân là gì?
Khớp cổ chân được giữ vững nhờ mạng lưới dây chằng liên kết các xương cẳng chân với xương sên và xương gót. Bong gân mắt cá chân phát sinh khi khớp bị xoắn vặn vượt quá biên độ vận động tự nhiên, gây tổn thương mô liên kết từ mức độ vi rách sợi cơ nhẹ đến rách toàn phần phức tạp. Người bị thương thường cảm thấy đau nhói tức thì tại vùng mắt cá, tiếp theo là hiện tượng sưng nề mô mềm xung quanh khớp, xuất hiện mảng bầm tím dưới da do vỡ các vi mạch máu và gặp khó khăn khi cử động bàn chân. Mặc dù các trường hợp giãn dây chằng nhẹ có thể tự thuyên giảm nếu được bảo tồn tốt, việc hiểu đúng bản chất chấn thương giúp người bệnh tránh nhầm lẫn với các tổn thương nặng hơn như gãy xương mắt cá hoặc trật khớp.
Nguyên tắc RICE trong sơ cứu bong gân mắt cá chân ban đầu
Ngay sau chấn thương, việc áp dụng đúng nguyên tắc RICE trong 48 đến 72 giờ đầu giữ vai trò quyết định để kiểm soát sưng nề và bảo vệ dây chằng. Chữ cái R đại diện cho việc nghỉ ngơi, người bệnh cần ngừng vận động cổ chân và hạn chế tối đa việc dồn trọng lượng cơ thể lên bàn chân bị thương. Chữ cái I là chườm lạnh, dùng túi đá bọc qua khăn vải đặt lên mắt cá chân khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần, thực hiện nhiều lần trong ngày để co mạch và làm dịu đau nhức. Chữ cái C là băng ép vừa phải bằng băng thun y tế từ bàn chân lên đến cẳng chân nhằm hạn chế ứ dịch phù nề mà vẫn đảm bảo lưu thông máu. Chữ cái E là kê cao chân bị tổn thương cao hơn mức tim khi nằm nghỉ để thúc đẩy tuần hoàn máu tĩnh mạch trở về tim.
Những sai lầm cần tránh khi tự chăm sóc mắt cá chân tại nhà
Rất nhiều người gặp phải sai lầm khiến chấn thương dây chằng cổ chân trở nên trầm trọng hơn do thói quen dân gian chưa đúng. Tuyệt đối không được xoa bóp rượu thuốc, dầu nóng, cao dán sinh nhiệt hoặc ngâm chân nước ấm trong giai đoạn viêm cấp vì nhiệt độ kích thích mạch máu giãn nở làm khớp sưng to và bầm tím nặng hơn. Người bị chấn thương cũng không nên cố gắng đi lại, chạy nhảy hoặc nắn bóp bẻ khớp mắt cá chân khi chưa có chẩn đoán hình ảnh từ bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Ngoài ra, việc quấn băng thun quá chặt làm tê bì đầu ngón chân, tím tái bàn chân cũng là điều cần tránh để không gây cản trở dòng máu nuôi dưỡng các mô mềm xung quanh.
Phục hồi vận động và tăng cường sức mạnh khớp cổ chân
Khi tình trạng sưng tấy và đau nhức cấp tính bắt đầu thoái lui sau vài ngày nghỉ ngơi, người bệnh cần thực hiện các động tác vận động nhẹ nhàng để chống cứng khớp và teo cơ. Bắt đầu bằng những động tác co duỗi bàn chân chậm rãi, xoay nhẹ cổ chân theo vòng tròn trong phạm vi không gây đau buốt. Khi dây chằng dần hồi phục, các bài tập thăng bằng như đứng bằng một chân có điểm tựa hoặc tập với dây kháng lực y tế sẽ giúp tăng cường sức mạnh nhóm cơ quanh mắt cá chân. Quá trình tập luyện phục hồi chức năng cần tiến hành từ từ, không nóng vội và nên tham khảo ý kiến hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu để ngăn ngừa nguy cơ lỏng khớp tái phát sau này.
Lưu ý an toàn
Thông tin hướng dẫn chỉ áp dụng cho các trường hợp chấn thương phần mềm mức độ nhẹ đã được đánh giá sơ bộ. Người bệnh không tự ý mua các loại thuốc giảm đau chống viêm liều cao hoặc đắp các loại lá cây lạ lên da mắt cá chân khi có vết xước hở. Nếu sau ba ngày chăm sóc các triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện cảm giác mất vững khớp, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được chụp X-quang hoặc cộng hưởng từ kiểm tra.
Tóm tắt
Chăm sóc đúng cách trong những ngày đầu giúp mắt cá chân nhanh chóng hồi phục và hạn chế di chứng lỏng khớp. Người bị chấn thương nên kiên trì nghỉ ngơi, theo dõi sát tiến triển triệu chứng và chủ động đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bị bong gân mắt cá chân có nên xoa dầu nóng không?
Người bị thương không nên chườm nóng hay xoa bóp dầu nóng trong 48 đến 72 giờ đầu vì nhiệt độ cao làm giãn mạch máu khiến khớp sưng to và tụ máu nhiều hơn.
Bong gân mắt cá chân bao lâu thì khỏi hoàn toàn?
Thời gian hồi phục phụ thuộc vào mức độ tổn thương dây chằng, các trường hợp nhẹ thường mất khoảng hai đến bốn tuần nếu được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách.
Bị bong gân mắt cá chân có nên cố gắng đi bộ không?
Người bệnh nên hạn chế đi lại trong vài ngày đầu, chỉ bắt đầu dồn trọng lượng nhẹ nhàng khi cảm giác đau buốt và sưng nề đã thuyên giảm rõ rệt.
Quấn băng thun quanh mắt cá chân có tác dụng gì?
Băng thun có tác dụng cố định tạm thời và giảm phù nề, tuy nhiên cần quấn với lực vừa phải để tránh chèn ép mạch máu nuôi dưỡng bàn chân.
Khi nào bong gân mắt cá chân cần phải đi khám bác sĩ?
Bạn cần đi khám ngay nếu khớp biến dạng, chân mất hoàn toàn khả năng chịu lực, tê bì bàn chân hoặc vùng bầm tím lan rộng kèm đau dữ dội.
