Cách xử lý các tai biến thường gặp sau phẫu thuật Heller

Tai biến sau phẫu thuật Heller là gì?

Phẫu thuật Heller là phương pháp can thiệp ngoại khoa nhằm cắt dọc lớp cơ của đoạn thực quản dưới và một phần tâm vị dạ dày để làm giảm áp lực cơ thắt, điều trị bệnh co thắt tâm vị khiến người bệnh nuốt nghẹn kéo dài. Đa phần các ca mổ hiện nay được tiến hành bằng kỹ thuật nội soi ổ bụng kết hợp tạo hình van chống trào ngược, giúp rút ngắn thời gian nằm viện và giảm thiểu đau đớn cho bệnh nhân.

Tuy nhiên, tương tự như các can thiệp phẫu thuật đường tiêu hóa khác, người bệnh vẫn có thể đối mặt với một số tai biến trong hoặc sau phẫu thuật. Các vấn đề thường gặp nhất bao gồm thủng niêm mạc thực quản dạ dày, trào ngược dịch vị, nuốt nghẹn dai dẳng do cắt cơ chưa hoàn toàn hoặc hẹp miệng nối, chảy máu và nhiễm trùng. Việc hiểu rõ bản chất từng biến chứng giúp bệnh nhân và gia đình chủ động phối hợp cùng bác sĩ để theo dõi sát sao, kịp thời can thiệp bảo tồn hoặc xử trí ngoại khoa nhằm bảo đảm an toàn tính mạng và phục hồi chức năng tiêu hóa tối ưu.

Xử lý biến chứng thủng hoặc rò niêm mạc thực quản sau mổ

Thủng niêm mạc thực quản hoặc dạ dày là biến chứng ngoại khoa nghiêm trọng có thể xảy ra trong lúc cắt lớp cơ hoặc diễn tiến rò rỉ sau mổ. Khi bị rò dịch tiêu hóa, người bệnh thường có biểu hiện đau tức ngực dữ dội, khó thở, sốt cao và mạch nhanh. Nếu tai biến này được phát hiện ngay trong cuộc phẫu thuật, phẫu thuật viên sẽ tiến hành khâu phục hồi lỗ thủng niêm mạc và gia cố bằng vạt tạo hình đáy vị.

Trong trường hợp rò rỉ xuất hiện muộn ở giai đoạn hậu phẫu, việc xử lý đòi hỏi người bệnh phải nhập viện cấp cứu ngay lập tức. Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sẽ chỉ định chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp thực quản có cản quang tan trong nước để xác định chính xác vị trí rò rỉ. Hướng xử trí y khoa bao gồm ngừng hoàn toàn việc ăn uống qua đường miệng, nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch hoặc ống thông hỗng tràng, sử dụng kháng sinh phổ rộng theo phác đồ và đặt dẫn lưu màng phổi hoặc trung thất. Với các lỗ rò lớn hoặc có tình trạng viêm phúc mạc, phẫu thuật can thiệp lại sẽ được cân nhắc khẩn cấp để làm sạch và khâu bít thương tổn.

Kiểm soát trào ngược dạ dày thực quản xuất hiện hậu phẫu

Cắt cơ vòng thực quản dưới giúp thức ăn lưu thông xuống dạ dày dễ dàng hơn nhưng đồng thời cũng làm giảm sút hàng rào ngăn dịch vị trào ngược lên phía trên. Mặc dù phẫu thuật viên thường kết hợp tạo hình van chống trào ngược kiểu Dor hoặc Toupet, một tỷ lệ bệnh nhân vẫn có thể gặp phải tình trạng ợ chua, nóng rát sau xương ức hoặc viêm loét thực quản do axit dạ dày.

Để xử lý biến chứng này, bác sĩ thường chỉ định phác đồ nội khoa với các thuốc ức chế tiết axit dịch vị như thuốc ức chế bơm proton hoặc thuốc kháng thụ thể H2 trong một khoảng thời gian nhất định. Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn, người bệnh cần thực hiện nghiêm túc các điều chỉnh sinh hoạt: không nằm ngay sau khi ăn tối thiểu hai đến ba giờ, chia nhỏ các cữ ăn trong ngày, hạn chế tối đa các thực phẩm kích thích như cà phê, rượu bia, gia vị cay nóng và nâng cao đầu giường khi ngủ. Trong những trường hợp trào ngược nặng kháng trị hoặc gây hẹp thực quản thứ phát, người bệnh cần được kiểm tra chuyên sâu bằng đo pH thực quản 24 giờ và nội soi để đánh giá lại cấu trúc van chống trào ngược.

Biện pháp can thiệp tình trạng nuốt nghẹn kéo dài hoặc tái phát

Mục tiêu chính của phẫu thuật Heller là giải tỏa tình trạng co thắt tâm vị để người bệnh ăn uống bình thường. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn bị nghẹn dai dẳng ngay sau mổ hoặc tái phát nuốt khó sau một thời gian cải thiện. Hiện tượng này có thể bắt nguồn từ việc đường cắt cơ chưa đủ chiều dài, van chống trào ngược tạo hình quá chật, xuất hiện mô sẹo xơ dính co kéo quanh đoạn thực quản dưới, hoặc do thực quản đã giãn quá mức làm mất hoàn toàn nhu động tống xuất.

Khi phát hiện triệu chứng nuốt nghẹn không thuyên giảm, người bệnh tuyệt đối không tự ý gắng sức nuốt thức ăn đặc. Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành các thăm dò chức năng như chụp X-quang thực quản dạ dày có cản quang, đo áp lực nhu động thực quản độ phân giải cao và nội soi đường tiêu hóa trên để chẩn đoán phân biệt. Tùy vào nguyên nhân cụ thể, phương pháp xử lý có thể là nong thực quản bằng bóng khí lực qua nội soi, can thiệp phẫu thuật nới lỏng nếp gấp tạo hình van, hoặc tiến hành phẫu thuật cắt cơ bổ sung nhằm phục hồi lưu thông thức ăn hiệu quả.

Theo dõi và kiểm soát chảy máu cùng nhiễm trùng sau can thiệp

Chảy máu trong ổ bụng, tụ dịch vết mổ hoặc nhiễm trùng là những rủi ro chung của can thiệp phẫu thuật tiêu hóa có thể xảy ra sau mổ Heller. Chảy máu có thể xuất phát từ các nhánh mạch máu nhỏ quanh vùng tâm vị hoặc nơi bóc tách gan trái. Biểu hiện cảnh báo bao gồm dịch dẫn lưu ổ bụng ra nhiều máu tươi, da xanh xao, tụt huyết áp hoặc chóng mặt khi thay đổi tư thế.

Xử lý biến chứng chảy máu cần dựa trên việc theo dõi sát sao dấu hiệu sinh tồn và lượng dịch qua ống dẫn lưu. Bác sĩ sẽ chỉ định bồi phụ thể tích tuần hoàn, truyền dịch, dùng thuốc cầm máu hoặc truyền máu nếu cần thiết. Nếu máu vẫn tiếp tục chảy không cầm, bệnh nhân cần được phẫu thuật nội soi lại để tìm vị trí và kẹp cầm máu triệt để. Đối với biến chứng nhiễm trùng hoặc áp xe quanh vết mổ, việc điều trị bao gồm thay băng vô khuẩn, mở rộng vết rạch nếu có tụ mủ để dẫn lưu sạch sẽ, kết hợp dùng kháng sinh thích hợp theo kháng sinh đồ dưới sự theo dõi của nhân viên y tế.

Chế độ dinh dưỡng và chăm sóc hỗ trợ phục hồi sau mổ

Quá trình chăm sóc hậu phẫu và dinh dưỡng đóng vai trò rất lớn trong việc ngăn ngừa cũng như giảm thiểu mức độ nghiêm trọng của các tai biến sau phẫu thuật Heller. Trong vài ngày đầu sau mổ, người bệnh thường bắt đầu với chế độ ăn lỏng hoàn toàn như nước cháo loãng, súp trong hoặc sữa nguội, sau đó mới chuyển dần sang thức ăn xay nhuyễn và thức ăn mềm theo từng giai đoạn chỉ dẫn của bác sĩ điều trị.

Người bệnh cần lưu ý nhai thật kỹ, ăn từng miếng nhỏ và uống nước ngụm nhỏ trong bữa ăn để hỗ trợ thức ăn di chuyển xuống dạ dày thuận lợi, tránh gây áp lực đột ngột lên vị trí vừa cắt cơ. Cần kiêng cữ các loại thực phẩm dai cứng, đồ ăn nhiều dầu mỡ khó tiêu, nước uống có ga và chất kích thích. Việc vận động nhẹ nhàng đi lại sớm sau mổ cũng giúp kích thích nhu động ruột, giảm ứ trệ và hạn chế nguy cơ dính ruột sau phẫu thuật. Mọi bất thường trong quá trình dung nạp thức ăn cần được thông báo kịp thời cho bác sĩ điều trị.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định phác đồ điều trị chuyên môn của bác sĩ. Người bệnh sau phẫu thuật Heller tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc chống trào ngược hoặc tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng để xử lý các triệu chứng bất thường khi chưa có sự thăm khám và đồng ý của bác sĩ điều trị.

Tóm tắt

Phẫu thuật Heller là phương pháp can thiệp hiệu quả cho bệnh co thắt tâm vị nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các tai biến hậu phẫu. Việc theo dõi sát các dấu hiệu bất thường, tuân thủ chế độ dinh dưỡng mềm lỏng và tái khám đúng hẹn đóng vai trò quyết định giúp bác sĩ xử lý sớm mọi vấn đề phát sinh, bảo vệ an toàn cho đường tiêu hóa.