Cách xử lý khi trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi an toàn và hiệu quả tại nhà

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi là gì?

Nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh là hiện tượng khoang mũi bị cản trở lưu thông không khí do niêm mạc sưng nề hoặc do ứ đọng dịch nhầy, gỉ mũi khô. Hệ hô hấp của trẻ trong giai đoạn này có đặc điểm là hốc mũi rất ngắn và hẹp, niêm mạc mỏng manh, chứa nhiều mạch máu nhỏ nên cực kỳ nhạy cảm với các biến đổi của môi trường xung quanh như nhiệt độ lạnh, độ ẩm thấp, bụi bẩn hoặc các loại virus gây cảm lạnh thông thường.

Do trẻ sơ sinh chưa có phản xạ tự thở bằng miệng một cách hoàn thiện và chưa biết tự xì mũi, chất nhầy ứ đọng sẽ khiến trẻ thở phát ra tiếng khụt khịt, bú ngắt quãng để lấy hơi và dễ giật mình khi ngủ. Phần lớn các trường hợp nghẹt mũi thông thường có thể được cải thiện nhanh chóng thông qua việc vệ sinh khoang mũi nhẹ nhàng và điều chỉnh không gian sinh hoạt tại nhà. Việc hiểu đúng nguyên tắc chăm sóc không chỉ giúp bé thoải mái hơn mà còn hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương niêm mạc mũi và biến chứng viêm đường hô hấp dưới.

Nhỏ nước muối sinh lý đẳng trương làm loãng dịch nhầy

Nhỏ dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9% loại đơn liều hoặc lọ nhỏ giọt chuyên dụng là bước can thiệp an toàn và quan trọng nhất khi trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi. Nước muối sinh lý đẳng trương có tác dụng làm mềm gỉ mũi khô cứng, làm loãng chất nhầy đặc quánh và hỗ trợ làm sạch các tác nhân kích ứng bám trên niêm mạc mũi.

Khi thực hiện, cha mẹ đặt trẻ nằm nghiêng hoặc bế trẻ ở tư thế đầu hơi nâng cao, nhẹ nhàng nhỏ từ 1 đến 2 giọt nước muối vào từng bên lỗ mũi. Giữ đầu trẻ ổn định trong khoảng 1 đến 2 phút để dung dịch thẩm thấu và làm mềm dịch tiết trước khi bế trẻ ngồi dậy cho dịch tự chảy ra hoặc lau sạch bằng khăn xô mềm. Phụ huynh nên ủ ấm lọ nước muối bằng lòng bàn tay trước khi nhỏ để tránh làm trẻ giật mình vì lạnh, đồng thời tuyệt đối không tự pha nước muối tại nhà vì sai lệch nồng độ có thể làm bỏng rát niêm mạc mũi non nớt của trẻ.

Hút mũi đúng cách bằng dụng cụ chuyên dụng dành cho trẻ sơ sinh

Khi khoang mũi của trẻ ứ đọng quá nhiều chất nhầy đặc mà việc nhỏ nước muối chưa thể đào thải tự nhiên, phụ huynh có thể sử dụng bóng hút mũi cao su hoặc dụng cụ hút mũi dây có màng lọc một chiều để hỗ trợ. Trước khi đưa đầu hút vào mũi trẻ, hãy bóp xẹp bóng hút để đẩy hết không khí ra ngoài nhằm kiểm soát lực hút chân không ở mức vừa phải.

Nhẹ nhàng đặt đầu hút áp sát vào cửa lỗ mũi của trẻ, tuyệt đối không chọc sâu vào trong khoang mũi, sau đó từ từ thả lỏng tay cầm để hút chất nhầy ra ngoài. Sau mỗi lần thao tác, cần xịt dịch nhầy ra khăn giấy sạch, lau khô đầu hút rồi mới tiếp tục thực hiện với bên mũi còn lại. Thao tác cần diễn ra dứt khoát nhưng nhẹ nhàng, chỉ nên thực hiện trước cữ bú hoặc trước giờ ngủ khoảng 15 đến 30 phút và không quá 2 đến 3 lần mỗi ngày để tránh làm niêm mạc mũi của bé bị tổn thương hay sưng viêm thêm.

Tạo độ ẩm không khí và điều chỉnh tư thế chăm sóc cho trẻ

Độ ẩm không khí thấp và nhiệt độ phòng điều hòa quá lạnh là những yếu tố khiến niêm mạc mũi trẻ sơ sinh nhanh chóng bị khô ráp và dịch mũi quánh đặc lại. Cha mẹ nên duy trì độ ẩm phòng ngủ của trẻ ở mức lý tưởng từ 50% đến 60% bằng máy tạo ẩm phun sương mát hoặc đặt một chậu nước sạch trong phòng để không khí luôn có độ ẩm dễ chịu. Cần lưu ý vệ sinh bình chứa máy tạo ẩm định kỳ để ngăn chặn nấm mốc và vi khuẩn phát tán.

Bên cạnh độ ẩm, việc điều chỉnh tư thế chăm sóc cũng mang lại sự thông thoáng đáng kể cho đường thở của bé. Khi cho trẻ bú, người mẹ nên bế trẻ ở tư thế đầu cao hơn thân mình để hạn chế sữa trào ngược lên khoang mũi. Sau khi bú, nên bế thẳng đứng người và vỗ ợ hơi nhẹ nhàng cho trẻ trước khi đặt nằm. Khi trẻ ngủ, cha mẹ vẫn cần tuân thủ tuyệt đối nguyên tắc ngủ an toàn là đặt bé nằm ngửa trên mặt đệm phẳng, chắc chắn; không tự ý chêm gối cao hay nâng đệm dốc vì dễ khiến cổ trẻ sơ sinh bị gập, gây cản trở hô hấp và tiềm ẩn nguy cơ ngạt thở.

Những sai lầm nguy hại cần tránh khi xử lý nghẹt mũi cho trẻ sơ sinh

Nhiều phụ huynh vì sốt ruột khi thấy con khó thở đã áp dụng những biện pháp truyền miệng nguy hiểm có thể để lại di chứng nặng nề cho trẻ. Tuyệt đối không dùng miệng của người lớn để hút mũi cho trẻ sơ sinh vì khoang miệng người lớn chứa rất nhiều vi khuẩn và virus gây bệnh, dễ lây truyền sang đường hô hấp non nớt của trẻ và gây nhiễm trùng nặng.

Cha mẹ cũng không được tự ý nhỏ nước ép tỏi, tinh dầu tràm hoặc các loại dung dịch thảo dược dân gian vào khoang mũi bé vì hoạt chất cay nóng sẽ làm bỏng rát, hoại tử niêm mạc mũi. Đặc biệt, việc tự mua và dùng các loại thuốc nhỏ mũi co mạch hay thuốc xịt chứa corticoid mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi có thể dẫn tới hiện tượng nghẹt mũi hồi ứng nghiêm trọng, gây co thắt mạch máu toàn thân hoặc ngộ độc thuốc nguy hiểm ở trẻ sơ sinh.

Theo dõi các dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đi khám y tế ngay

Nghẹt mũi do kích ứng thời tiết hoặc cảm lạnh thông thường thường sẽ thuyên giảm rõ rệt sau vài ngày chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, sức đề kháng của trẻ sơ sinh còn rất non nớt nên các bệnh lý viêm đường hô hấp có thể diễn tiến xấu rất nhanh chóng nếu không được theo dõi chặt chẽ.

Gia đình cần lập tức đưa trẻ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế có chuyên khoa nhi khi nhận thấy các dấu hiệu nguy hiểm như trẻ thở nhanh bất thường, lồng ngực rút lõm sâu, phập phồng cánh mũi hoặc da môi và đầu ngón tay tím tái. Những biểu hiện khác như trẻ sốt cao, bỏ bú liên tục từ hai cữ trở lên, quấy khóc dai dẳng không dỗ được, ngủ li bì khó đánh thức hoặc tình trạng nghẹt mũi kéo dài quá một tuần mà không thuyên giảm đều đòi hỏi sự thăm khám trực tiếp từ bác sĩ để điều trị kịp thời.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mũi co mạch, thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng histamin cho trẻ sơ sinh khi chưa có đơn của bác sĩ. Khi vệ sinh mũi cho trẻ, luôn đảm bảo dụng cụ đã được tiệt trùng sạch sẽ và ngừng thao tác ngay nếu trẻ quấy khóc dữ dội hoặc xuất hiện vết máu trong dịch mũi.

Tóm tắt

Nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh tuy gây nhiều khó chịu cho bé và khiến cha mẹ lo lắng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được can thiệp đúng phương pháp. Việc kiên trì nhỏ nước muối sinh lý đẳng trương, hút mũi nhẹ nhàng khi cần thiết và giữ không gian sống đủ độ ẩm sẽ giúp đường thở của bé sớm thông thoáng. Cha mẹ hãy luôn theo dõi sát sao biểu hiện hô hấp của trẻ và chủ động đưa bé đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.