Cách xử lý khi huyết áp tăng cao đột ngột an toàn và đúng cách

Xử lý khi huyết áp tăng cao đột ngột

Huyết áp tăng cao đột ngột là hiện tượng chỉ số huyết áp vượt lên mức báo động so với ngưỡng bình thường một cách nhanh chóng trong thời gian ngắn. Tình trạng này có thể chia thành hai nhóm chính là cơn tăng huyết áp khẩn cấp và cơn tăng huyết áp cấp cứu. Cơn khẩn cấp xảy ra khi huyết áp tăng rất cao nhưng chưa xuất hiện tổn thương thực thể tại các cơ quan đích. Ngược lại, cơn cấp cứu đi kèm với các dấu hiệu tổn thương cấp tính ở não, tim, mắt, động mạch chủ hoặc thận. Việc phân biệt mức độ và có biện pháp xử trí ban đầu kịp thời, chuẩn xác đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ tính mạng người bệnh và ngăn ngừa các di chứng tàn tật vĩnh viễn.

Cho người bệnh nghỉ ngơi ngay lập tức ở tư thế đầu cao

Khi nhận thấy người bệnh có biểu hiện choáng váng, đỏ bừng mặt hoặc máy đo cho kết quả cao bất thường, điều quan trọng nhất là phải ngừng ngay mọi công việc thể lực lẫn trí óc. Hãy giúp người bệnh ngồi tựa lưng vào ghế hoặc nằm ở tư thế nửa nằm nửa ngồi trên giường với đầu kê cao khoảng ba mươi độ. Tư thế này giúp giảm áp lực hồi lưu máu về tim và giảm áp lực nội sọ một cách tự nhiên.

Nới lỏng cúc áo, thắt lưng, cà vạt và các loại trang phục bó sát để lồng ngực được mở rộng tối đa, giúp người bệnh hô hấp dễ dàng hơn. Không gian phòng nghỉ cần được giữ yên tĩnh, thoáng gió nhưng tránh gió lùa trực tiếp hoặc nhiệt độ quá lạnh. Tránh để nhiều người vây quanh hỏi han dồn dập khiến người bệnh thêm căng thẳng, hoảng sợ. Hãy động viên tinh thần để người bệnh an tâm, nhắm mắt thả lỏng cơ thể.

Điều hòa nhịp thở sâu và giải tỏa tâm lý lo lắng

Sự lo lắng và hoảng hốt kích thích hệ thần kinh giao cảm giải phóng nhiều hormone adrenaline, làm tim đập nhanh hơn và mạch máu co thắt mạnh, từ đó đẩy chỉ số huyết áp lên cao hơn nữa. Do đó, việc ổn định tâm lý và điều hòa nhịp thở đóng vai trò thiết yếu trong việc hạ áp tự nhiên.

Hãy hướng dẫn người bệnh tập trung vào hơi thở bằng kỹ thuật hít thở sâu, chậm và đều đặn. Hít vào từ từ bằng mũi trong khoảng ba đến bốn giây để không khí làm căng nhẹ lồng ngực và bụng, sau đó giữ hơi lại trong một đến hai giây rồi thở ra nhẹ nhàng qua miệng trong bốn đến sáu giây. Lặp lại chu kỳ thở này liên tục trong năm đến mười phút sẽ kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm, giúp làm chậm nhịp tim, thư giãn thành mạch và hỗ trợ ổn định chỉ số huyết áp đáng kể.

Đo lại huyết áp đúng kỹ thuật và ghi nhận chỉ số

Sau khi người bệnh đã nghỉ ngơi yên tĩnh khoảng năm đến mười phút, người nhà cần tiến hành đo huyết áp để đánh giá chính xác mức độ tăng áp lực lòng mạch. Khi đo, cần đảm bảo người bệnh ngồi đúng tư thế, bắp tay ngang mức với tim, bàn chân đặt phẳng trên mặt sàn và không nói chuyện trong suốt quá trình máy bơm xả khí.

Nên thực hiện đo hai lần liên tiếp cách nhau khoảng hai phút ở cùng một cánh tay rồi lấy giá trị trung bình để có con số tin cậy nhất. Toàn bộ các chỉ số huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương kèm theo nhịp tim cần được ghi chép cẩn thận vào sổ hoặc điện thoại, ghi rõ mốc thời gian đo. Những thông tin số liệu cụ thể này sẽ là căn cứ y khoa vô cùng quý giá giúp bác sĩ cấp cứu hoặc bác sĩ chuyên khoa tim mạch chẩn đoán mức độ nghiêm trọng và đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp.

Nhận biết các triệu chứng báo động cần gọi cấp cứu khẩn cấp

Cần quan sát kỹ người bệnh để phát hiện các dấu hiệu tổn thương cơ quan đích như não, tim, mắt và thận. Nếu chỉ số huyết áp tâm thu vượt quá 180 mmHg hoặc huyết áp tâm trương vượt quá 120 mmHg đi kèm với bất kỳ triệu chứng nào dưới đây, cần gọi ngay xe cấp cứu 115 hoặc khẩn trương chuyển người bệnh tới cơ sở y tế gần nhất:

Người bệnh xuất hiện cơn đau thắt ngực dữ dội, cảm giác đè nặng hoặc bóp nghẹt sau xương ức lan lên cổ, hàm hoặc cánh tay trái; khó thở tăng dần, thở dốc ngay cả khi nằm nghỉ; đau đầu dữ dội không thuyên giảm kèm theo buồn nôn, nôn vọt; nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột; tê bì, yếu liệt nửa người, méo miệng, nói ngọng hoặc mất ý thức. Trong suốt quá trình chờ đợi nhân viên y tế hoặc trên đường vận chuyển, phải giữ người bệnh ở tư thế nằm đầu cao, tuyệt đối không để người bệnh tự lái xe hay đi bộ một mình.

Những sai lầm nghiêm trọng cần tuyệt đối tránh khi xử trí

Sai lầm nguy hiểm thường gặp nhất là cho người bệnh uống thêm các loại thuốc hạ áp tác dụng nhanh mà không có chỉ định từ bác sĩ phụ trách. Việc hạ huyết áp quá nhanh và đột ngột có thể làm giảm mạnh lưu lượng máu tưới đến các cơ quan trọng yếu, gây thiếu máu não cục bộ, nhồi máu cơ tim hoặc sốc tuần hoàn.

Bên cạnh đó, tuyệt đối không áp dụng các phương pháp truyền miệng thiếu căn cứ khoa học như dùng kim chích máu mười đầu ngón tay, chích dái tai, cạo gió mạnh vùng cổ hay xoa bóp ngực quá mức. Những thao tác này gây đau đớn, kích thích phản xạ đau khiến huyết áp càng tăng vọt. Cũng không nên cho người bệnh uống nước gừng nóng, trà sâm hay các loại thuốc tễ không rõ nguồn gốc vì nhiều dược liệu có thể gây co mạch và tương tác tiêu cực với thuốc điều trị tim mạch.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán, điều trị chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý thay đổi đơn thuốc, ngừng thuốc hoặc tăng liều thuốc hạ huyết áp khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Người bệnh tim mạch cần thăm khám định kỳ và tuân thủ chặt chẽ chỉ định điều trị.

Tóm tắt

Huyết áp tăng cao đột ngột là tình huống tim mạch tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường. Nắm vững các bước sơ cứu ban đầu, giữ tinh thần bình tĩnh và nhận biết sớm dấu hiệu báo động giúp bảo vệ tính mạng người bệnh. Người có tiền sử bệnh tim mạch cần đo huyết áp thường xuyên và tuân thủ chặt chẽ chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa.