Các cách tính tuổi thai chính xác và thời điểm dự sinh cho mẹ bầu

Cách tính tuổi thai là gì?

Tuổi thai là thước đo thời gian tính từ thời điểm thụ thai ước tính cho đến hiện tại, được tính theo đơn vị tuần và ngày. Trong thực hành y khoa quốc tế, một thai kỳ đủ tháng kéo dài trung bình 40 tuần, tương đương 280 ngày, bắt đầu tính từ ngày đầu tiên của kỳ kinh nguyệt bình thường cuối cùng của người phụ nữ.

Khái niệm tuổi thai lâm sàng khác với tuổi phát triển thực tế của phôi thai. Do sự thụ tinh thường diễn ra vào khoảng giữa chu kỳ kinh nguyệt, phôi thai thực chất bắt đầu hình thành sau ngày đầu của kỳ kinh cuối khoảng 2 tuần. Việc xác định đúng tuổi thai giữ vai trò quyết định trong việc đánh giá sự tăng trưởng của thai nhi theo từng giai đoạn phát triển, chỉ định xét nghiệm tầm soát hình thái học đúng thời điểm vàng và xử trí y khoa thích hợp khi có dấu hiệu chuyển dạ sớm hoặc thai quá ngày dự sinh.

Tính tuổi thai dựa vào ngày đầu của kỳ kinh nguyệt cuối cùng

Tính tuổi thai theo ngày đầu tiên của chu kỳ kinh nguyệt cuối cùng là phương pháp lâm sàng phổ biến nhất được các bác sĩ sản khoa áp dụng. Theo quy tắc Naegele, tuổi thai bắt đầu được tính từ ngày đầu ra máu của kỳ kinh chót chứ không phải ngày thụ thai. Để ước tính ngày dự kiến sinh, người mẹ lấy ngày đầu của kỳ kinh cuối cộng thêm 7 ngày, sau đó lấy tháng của kỳ kinh cuối trừ đi 3 tháng hoặc cộng thêm 9 tháng.

Phương pháp này đạt độ chính xác cao nhất ở những phụ nữ có chu kỳ kinh nguyệt đều đặn 28 ngày và nhớ chính xác thời gian hành kinh. Tuy nhiên, nếu người mẹ có vòng kinh quá dài, quá ngắn, kinh nguyệt không đều hoặc không nhớ rõ ngày bắt đầu hành kinh, việc tính toán theo phương pháp này có thể dẫn đến sai lệch từ một đến vài tuần.

Xác định tuổi thai bằng siêu âm ba tháng đầu thai kỳ

Siêu âm trong ba tháng đầu thai kỳ, đặc biệt trong khoảng tuần thứ 11 đến tuần thứ 13 và 6 ngày, được xem là tiêu chuẩn vàng để xác định tuổi thai và ngày dự sinh. Trong giai đoạn này, các phôi thai phát triển với tốc độ tương đối đồng đều, ít chịu tác động bởi yếu tố di truyền hay dinh dưỡng của người mẹ.

Bác sĩ sản khoa sẽ tiến hành đo chiều dài đầu mông của thai nhi trên hình ảnh siêu âm để suy ra tuổi thai với độ sai lệch rất thấp, thường chỉ dao động trong khoảng 3 đến 5 ngày. Khi bước sang quý hai và quý ba của thai kỳ, sự phát triển của thai nhi bắt đầu có sự khác biệt rõ rệt giữa các cá thể, khiến cho việc xác định tuổi thai qua các chỉ số sinh trắc học như đường kính lưỡng đỉnh hay chiều dài xương đùi không còn độ chuẩn xác cao như giai đoạn đầu.

Tính tuổi thai dựa vào thời điểm rụng trứng hoặc ngày thụ thai

Đối với những phụ nữ theo dõi chặt chẽ chu kỳ sinh học và xác định được chính xác ngày rụng trứng hoặc thời điểm quan hệ dẫn đến thụ thai, tuổi thai có thể được tính toán trực tiếp từ mốc thời gian này. Sau khi trứng rụng và thụ tinh thành công, hợp tử sẽ bắt đầu quá trình phân chia và làm tổ trong buồng tử cung.

Do quy ước y khoa tính tuổi thai từ ngày đầu kỳ kinh cuối, tuổi thai lâm sàng sẽ bằng số ngày tính từ ngày rụng trứng cộng thêm 14 ngày, tương đương với 2 tuần. Phương pháp này mang lại kết quả đáng tin cậy cho những người có thói quen đo thân nhiệt cơ bản, dùng que thử rụng trứng hoặc theo dõi chất nhầy cổ tử cung. Tuy nhiên, tinh trùng có thể tồn tại trong đường sinh dục nữ vài ngày trước khi thụ tinh, nên nếu quan hệ nhiều lần quanh thời điểm rụng trứng thì mốc thụ thai chính xác vẫn có thể dao động nhẹ.

Xác định tuổi thai trong thụ tinh trong ống nghiệm

Ở những trường hợp mang thai nhờ các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm hoặc chuyển phôi đông lạnh, tuổi thai được xác định với độ chuẩn xác gần như tuyệt đối. Bác sĩ nắm rõ thời điểm chọc hút noãn, ngày thụ tinh nhân tạo cũng như tuổi của phôi tại thời điểm chuyển vào buồng tử cung của người mẹ.

Cụ thể, nếu chuyển phôi ngày 3, tuổi thai tại thời điểm chuyển phôi được tính tương đương 2 tuần 3 ngày. Nếu chuyển phôi nang ngày 5, tuổi thai tại thời điểm chuyển phôi được tính là 2 tuần 5 ngày. Dựa vào công thức chuẩn này, bác sĩ chuyên khoa hỗ trợ sinh sản và sản khoa sẽ dễ dàng tính ra tuổi thai hiện tại cùng ngày dự sinh chính xác mà không phụ thuộc vào chu kỳ kinh nguyệt tự nhiên của người mẹ.

Ước tính tuổi thai qua phương pháp đo chiều cao tử cung

Đo chiều cao tử cung là kỹ thuật khám lâm sàng truyền thống thường được áp dụng khi thai phụ đến khám vào giai đoạn giữa hoặc cuối thai kỳ mà không nhớ ngày kinh và không có kết quả siêu âm sớm. Bác sĩ sản khoa sử dụng thước dây để đo khoảng cách từ bờ trên khớp mu đến đáy tử cung của thai phụ khi nằm ngửa.

Thông thường, sau tháng thứ ba của thai kỳ, chiều cao tử cung sẽ tăng trung bình khoảng 4 cm mỗi tháng. Công thức lâm sàng ước tính tuổi thai theo tháng bằng chiều cao tử cung chia cho 4 rồi cộng thêm 1. Mặc dù tiện lợi và không đòi hỏi trang thiết bị hiện đại, phương pháp này có độ sai số tương đối lớn do bị ảnh hưởng bởi thể trạng của người mẹ, lượng nước ối, độ dày thành bụng cũng như số lượng thai nhi trong tử cung. Do đó, đo chiều cao tử cung chủ yếu được dùng để theo dõi tốc độ tăng trưởng của thai qua các lần khám định kỳ.

Lưu ý an toàn

Các phương pháp tính tuổi thai tự tính tại nhà chỉ mang tính chất tham khảo ban đầu. Thai phụ không nên tự ý thay đổi ngày dự sinh hoặc lo lắng khi có sự chênh lệch nhỏ giữa các lần khám mà chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Để đảm bảo an toàn tối đa cho thai kỳ, người mẹ cần thực hiện đầy đủ các mốc khám thai định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa sản.

Tóm tắt

Xác định tuổi thai là bước khởi đầu quan trọng giúp thai phụ chủ động theo dõi sức khỏe và chuẩn bị chu đáo cho ngày sinh nở. Mỗi phương pháp tính tuổi thai đều có ưu điểm và phạm vi áp dụng riêng tùy vào chu kỳ kinh nguyệt và thời điểm thăm khám. Thai phụ nên thực hiện siêu âm sớm trong ba tháng đầu và trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa để thống nhất tuổi thai chuẩn xác nhất.