Cách tiêu đờm cho trẻ sơ sinh bằng phương pháp dân gian và những lưu ý

Tiêu đờm cho trẻ sơ sinh là gì?

Đờm nhớt ở trẻ sơ sinh thực chất là phản ứng bài tiết tự nhiên của niêm mạc đường hô hấp nhằm bẫy các hạt bụi bẩn, vi khuẩn hoặc virus khi không khí đi vào phổi. Ở người lớn và trẻ lớn, phản xạ ho mạnh mẽ có thể dễ dàng đẩy cục đờm từ đường thở dưới lên miệng để khạc ra ngoài. Ngược lại, trẻ sơ sinh chưa biết cách chủ động khạc nhổ, các cơ thành ngực còn yếu và cơ chế phối hợp nuốt – thở chưa thuần thục khiến chất nhầy dễ bị tích tụ tại vùng mũi họng và phế quản. Khi chất nhầy này đặc quánh lại, trẻ sẽ phát ra tiếng thở lọc sọc, bú ngắt quãng hoặc quấy khóc liên tục. Việc hỗ trợ làm sạch đờm là cần thiết nhưng phải dựa trên nguyên tắc giữ thông thoáng và bảo tồn niêm mạc thay vì cố gắng dùng các chất kích thích mạnh để kích ho hay tiêu nhầy.

Mức độ an toàn của các mẹo dân gian tiêu đờm cho trẻ sơ sinh

Nhiều gia đình truyền tai nhau các bài thuốc dân gian như hấp lá hẹ, quất ngâm mật ong, chưng hoa đu đủ đực hoặc nhỏ nước ép tỏi vào mũi trẻ sơ sinh để tiêu đờm. Tuy nhiên, đường thở và hệ tiêu hóa của trẻ dưới một tháng tuổi cũng như dưới một tuổi còn vô cùng non nớt.

Việc nhỏ trực tiếp nước ép các loại lá hoặc tỏi vào mũi trẻ có thể gây bỏng rát, hoại tử niêm mạc cuốn mũi và bít tắc đường hô hấp nghiêm trọng hơn. Đặc biệt, mật ong tuyệt đối chống chỉ định cho trẻ dưới mười hai tháng tuổi do nguy cơ nhiễm độc tố từ nha bào Clostridium botulinum gây liệt cơ hô hấp. Hệ vi sinh đường ruột chưa hoàn thiện của trẻ sơ sinh cũng rất dễ bị rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy hoặc dị ứng khi tiếp xúc với các loại nước lá tự chế chưa qua kiểm nghiệm vệ sinh. Do đó, phụ huynh không nên tùy tiện áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa có kiểm chứng y khoa cho trẻ sơ sinh.

Chăm sóc đường thở bằng nước muối sinh lý và giữ độ ẩm phù hợp

Thay vì dùng các bài thuốc truyền miệng tiềm ẩn rủi ro, cha mẹ nên áp dụng các giải pháp hỗ trợ chăm sóc đường thở nhẹ nhàng đã được y khoa công nhận. Biện pháp cơ bản và an toàn hàng đầu là sử dụng dung dịch natri clorid 0.9% dạng nhỏ giọt đẳng trương để làm ẩm niêm mạc và làm mềm các mảng đờm nhầy đặc quánh trong khoang mũi.

Sau khi nhỏ một đến hai giọt nước muối sinh lý vào mỗi bên mũi, dịch đờm sẽ loãng dần ra, giúp trẻ dễ thở hơn hoặc dễ hắt hơi tống dịch nhầy ra ngoài. Nếu dịch mũi quá nhiều gây bít tắc cản trở bú mẹ, phụ huynh có thể dùng bóng hút mũi mềm chuyên dụng dành cho trẻ sơ sinh để nhẹ nhàng hút bớt dịch ở cửa mũi ngoài, tuyệt đối không chọc sâu vào hốc mũi. Giữ không khí phòng ngủ thoáng mát, duy trì độ ẩm phòng hợp lý bằng máy tạo độ ẩm cũng hỗ trợ giảm khô rát đường thở rất hiệu quả.

Tăng cữ bú giúp làm loãng dịch đờm tự nhiên cho trẻ

Tăng cường lượng chất lỏng dung nạp là chìa khóa tự nhiên và an toàn nhất để làm loãng dịch đờm từ sâu bên trong đường hô hấp của trẻ sơ sinh. Ở độ tuổi này, nguồn chất lỏng duy nhất và tốt nhất chính là sữa mẹ hoặc sữa công thức phù hợp lứa tuổi, cha mẹ không nên cho trẻ uống nước lọc hay các loại nước thảo mộc.

Khi trẻ bị đờm ứ đọng, trẻ thường khó chịu, dễ nôn trớ và khó bú một cữ dài. Thay vì ép trẻ bú no trong một lần, phụ huynh nên chia nhỏ các cữ bú trong ngày, cho trẻ bú từng chút một theo nhu cầu. Sữa mẹ không chỉ cung cấp nguồn nước dồi dào giúp làm loãng dịch nhầy mà còn chứa lượng kháng thể tự nhiên quý giá giúp hệ miễn dịch của trẻ chống lại các tác nhân gây viêm đường hô hấp trên. Khi bú, nên bế trẻ ở tư thế đầu hơi nâng cao để tránh sặc dịch vào khí quản.

Kỹ thuật vỗ rung lồng ngực giúp long đờm an toàn tại nhà

Vỗ rung lồng ngực là kỹ thuật vật lý trị liệu hô hấp đơn giản có thể hỗ trợ tống xuất dịch đờm ứ đọng ở phế quản lên đường thở trên để trẻ dễ nuốt xuống dạ dày hoặc tống ra ngoài. Phụ huynh cần thực hiện thao tác đúng kỹ thuật để tránh làm đau hoặc tổn thương xương sườn còn mềm yếu của trẻ.

Thời điểm thích hợp để vỗ rung là lúc trẻ đang đói, trước cữ bú hoặc sau khi bú ít nhất một giờ nhằm tránh nguy cơ nôn trớ thức ăn. Người chăm sóc khum bàn tay lại tạo thành một khoảng trống giữ khí bên trong lòng bàn tay, các ngón tay khép chặt. Đặt trẻ nằm sấp trên đùi người lớn hoặc bế vác trẻ áp ngực vào vai, dùng lòng bàn tay đã khum vỗ nhẹ nhàng, đều đặn vào vùng lưng tương ứng với phổi của trẻ từ dưới hướng dần lên cổ. Động tác vỗ phải tạo ra âm thanh bộp bộp rỗng, lực tác động nhẹ nhàng nhờ sự đàn hồi của cổ tay chứ không dùng lực cánh tay đập mạnh vào lưng trẻ.

Lưu ý an toàn

Đường thở của trẻ sơ sinh rất nhạy cảm nên phụ huynh tuyệt đối không tự ý nhỏ nước tỏi, tinh dầu đậm đặc hoặc các dung dịch lạ vào mũi họng trẻ. Không bao giờ cho trẻ sơ sinh uống mật ong vì nguy cơ ngộ độc kỵ khí gây tử vong. Không dùng miệng của người lớn để hút mũi cho trẻ vì sẽ làm lây lan vi khuẩn từ khoang miệng người lớn sang bé. Khi trẻ có biểu hiện thở nhanh trên sáu mươi lần một phút, cánh mũi phập phồng, co rút hõm ức, tím tái môi đầu chi, sốt cao hoặc bỏ bú hoàn toàn, cần đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.

Tóm tắt

Việc hỗ trợ tiêu đờm cho trẻ sơ sinh đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa vì cơ thể trẻ rất non nớt. Phụ huynh nên ưu tiên các biện pháp chăm sóc khoa học đã được kiểm chứng như bổ sung cữ bú, làm sạch đường thở bằng nước muối sinh lý và vỗ rung đúng cách. Khi trẻ có biểu hiện thở khó hoặc đờm ứ đọng kéo dài, việc thăm khám bác sĩ nhi khoa là bước quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe của con.