Cách sơ cứu người trẻ bị đột quỵ kịp thời và đúng chuẩn
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đột quỵ não ở người trẻ tuổi đang có xu hướng gia tăng đáng báo động trong những năm gần đây, gây ra những hệ lụy nặng nề cho bản thân người bệnh, gia đình và xã hội. Do đặc thù độ tuổi còn trẻ và thể trạng khỏe mạnh, các dấu hiệu ban đầu thường dễ bị xem nhẹ hoặc nhầm lẫn với hiện tượng trúng gió, cảm lạnh hay mệt mỏi thông thường.
Khi biến cố xảy ra, việc nắm vững cách sơ cứu người trẻ bị đột quỵ đúng quy chuẩn y khoa đóng vai trò sống còn trong việc bảo vệ các tế bào não đang thiếu máu nuôi dưỡng. Xử trí bình tĩnh, chính xác ngay tại hiện trường và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có đơn vị đột quỵ chuyên sâu sẽ hạn chế tối đa nguy cơ tử vong cũng như các di chứng tàn phế vận động về sau.
Sơ cứu người trẻ bị đột quỵ là gì?
Đột quỵ não là tình trạng tổn thương não bộ xảy ra đột ngột do dòng máu cung cấp cho một phần não bị gián đoạn vì tắc nghẽn mạch máu hoặc vỡ mạch máu não. Khi não bị thiếu oxy và dưỡng chất trong vài phút, các tế bào thần kinh bắt đầu chết dần, dẫn đến mất chức năng điều khiển của vùng não tương ứng. Ở người trẻ tuổi, nguyên nhân gây đột quỵ có thể xuất phát từ dị dạng mạch máu não, bóc tách động mạch cảnh hoặc đốt sống, bệnh tim bẩm sinh, rối loạn nhịp tim, tình trạng tăng đông máu bẩm sinh hoặc mắc phải. Bên cạnh đó, lối sống hiện đại với thói quen hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít vận động, áp lực công việc kéo dài và béo phì cũng là những yếu tố thúc đẩy tai biến mạch máu não xuất hiện sớm. Hiểu rõ bản chất bệnh lý giúp cộng đồng nâng cao cảnh giác, không bỏ sót triệu chứng ở bất kỳ độ tuổi nào.
Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ ở người trẻ qua quy tắc FAST
Đột quỵ ở người trẻ tuổi thường bị bỏ sót do tâm lý chủ quan của cả bệnh nhân lẫn những người xung quanh. Quy tắc FAST là công cụ nhận biết nhanh và chuẩn xác hàng đầu hiện nay. Chữ F đại diện cho khuôn mặt bị méo, nụ cười lệch một bên hoặc nhân trung bị lệch. Chữ A thể hiện tình trạng yếu liệt tay chân, người bệnh không thể nâng đều hai tay hoặc có cảm giác tê bì một nửa cơ thể. Chữ S cảnh báo rối loạn ngôn ngữ, người bệnh nói ngọng, nói lắp bắp, dùng từ lộn xộn hoặc hoàn toàn không hiểu lời nói của người khác. Cuối cùng, chữ T nhấn mạnh thời gian là sự sống, cần gọi cấp cứu 115 ngay lập tức khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên. Ngoài ra, người trẻ còn có thể xuất hiện cơn đau đầu dữ dội đột ngột, hoa mắt chóng mặt, mất thăng bằng hoặc nhìn đôi, nhìn mờ một bên mắt. Việc ghi nhớ rõ thời điểm chính xác xuất hiện triệu chứng đầu tiên có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với phác đồ can thiệp chuyên sâu của bác sĩ tại bệnh viện.
Các bước sơ cứu ban đầu đúng chuẩn khi chờ hỗ trợ y tế
Khi phát hiện người trẻ có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ não, điều đầu tiên người xung quanh cần làm là giữ bình tĩnh và gọi ngay cấp cứu y tế 115 hoặc liên hệ bệnh viện gần nhất có chuyên khoa đột quỵ. Trong thời gian chờ nhân viên y tế đến, hãy đặt người bệnh nằm ở nơi thoáng khí, bằng phẳng, tránh gió lùa và hạn chế tối đa việc di chuyển lung lay mạnh vùng đầu cổ. Cần nới lỏng cổ áo, thắt lưng và cúc áo để lồng ngực người bệnh hô hấp dễ dàng hơn. Nếu người bệnh tỉnh táo, nên để nằm ngửa và kê đầu hơi cao khoảng 30 độ so với thân mình. Trong trường hợp người bệnh có dấu hiệu buồn nôn, nôn ói hoặc hôn mê lơ mơ, hãy nhẹ nhàng xoay toàn bộ cơ thể người bệnh sang tư thế nằm nghiêng an toàn về một bên, giúp chất nôn và đờm dãi dễ dàng thoát ra ngoài, ngăn ngừa nguy cơ dị vật trào ngược vào khí quản gây ngạt thở hoặc viêm phổi hít nguy hiểm. Thường xuyên quan sát nhịp thở và sắc mặt của người bệnh để kịp thời ứng phó.
Những sai lầm nguy hại cần tránh tuyệt đối khi sơ cứu đột quỵ
Trong quá trình sơ cứu tai biến mạch máu não tại nhà hoặc nơi công cộng, nhiều người thường mắc phải những sai lầm nghiêm trọng do áp dụng mẹo dân gian truyền miệng. Sai lầm phổ biến nhất là dùng kim chích vào mười đầu ngón tay hoặc dái tai với hy vọng làm giảm áp lực máu. Hành động này không mang lại bất kỳ hiệu quả điều trị nào mà còn gây nhiễm trùng, gây đau đớn khiến huyết áp tăng vọt và làm mất đi thời gian quý báu để cấp cứu tế bào não. Sai lầm thứ hai là vội vàng cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp, thuốc an cung ngưu hoàng hoàn hoặc nhỏ nước chanh vào miệng. Khi bị đột quỵ, cơ nuốt của người bệnh thường bị liệt một phần hoặc toàn bộ, việc ép uống nước hay thuốc rất dễ dẫn đến tắc nghẽn đường thở, dị vật đường thở và tử vong nhanh chóng. Ngoài ra, việc cạo gió, giật tóc mai hay xoa bóp bấm huyệt mạnh cũng là những việc tuyệt đối không nên làm vì có thể làm tăng mức độ tổn thương xuất huyết não nếu có.
Tầm quan trọng của khung giờ vàng trong can thiệp đột quỵ
Mục tiêu tối thượng của cấp cứu đột quỵ là tái thông dòng máu nuôi não càng nhanh càng tốt nhằm cứu sống vùng nhu mô não đang thiếu máu cục bộ nhưng chưa hoại tử hoàn toàn. Đối với đột quỵ nhồi máu não, thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch chỉ phát huy hiệu quả tối ưu trong vòng 3 đến 4,5 giờ đầu tính từ thời điểm khởi phát triệu chứng. Đối với các trường hợp tắc mạch máu lớn, can thiệp nội mạch lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học có thể mở rộng cửa sổ điều trị lên đến 6 giờ hoặc hơn tùy thuộc vào kết quả chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ não. Nếu đưa người bệnh đến cơ sở y tế muộn, hàng triệu tế bào thần kinh sẽ chết đi mỗi phút trôi qua, để lại di chứng tàn phế nặng nề suốt đời như liệt nửa người, mất ngôn ngữ, sa sút trí tuệ hoặc dẫn đến tử vong. Do đó, người hỗ trợ cần ghi nhớ chính xác giờ khởi phát và báo ngay cho nhân viên tiếp nhận cấp cứu.
Lưu ý an toàn
Các thông tin sơ cứu đột quỵ mang tính chất giáo dục kiến thức hỗ trợ ban đầu và không thể thay thế cho can thiệp y tế chuyên sâu từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Khi nghi ngờ có dấu hiệu đột quỵ, ưu tiên số một luôn là gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất có chuyên khoa đột quỵ bằng xe cứu thương. Tuyệt đối không tự ý cho uống thuốc, không dùng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng khoa học.
Tóm tắt
Sơ cứu người trẻ bị đột quỵ đòi hỏi sự bình tĩnh, phán đoán chuẩn xác và hành động khẩn trương. Việc nhận biết sớm qua quy tắc FAST và đưa người bệnh đến bệnh viện chuyên khoa trong khung giờ vàng là yếu tố quyết định để bảo tồn chức năng thần kinh và bảo vệ tính mạng. Mọi can thiệp sai lầm tại chỗ đều có thể làm mất đi cơ hội hồi phục quý giá.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Thời gian vàng trong cấp cứu đột quỵ ở người trẻ là bao lâu?
Khung giờ vàng điều trị đột quỵ thiếu máu não thường nằm trong khoảng 3 đến 4,5 giờ đầu từ khi khởi phát triệu chứng để dùng thuốc tiêu sợi huyết, hoặc trong 6 giờ đầu đối với can thiệp lấy huyết khối cơ học tại bệnh viện.
Có nên chích máu đầu ngón tay khi thấy người trẻ có dấu hiệu đột quỵ không?
Tuyệt đối không chích máu ngón tay hay dái tai vì phương pháp này không có cơ sở khoa học, gây đau đớn, kích thích làm huyết áp tăng vọt và làm chậm trễ thời gian đưa người bệnh đi cấp cứu.
Có nên cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp ngay tại chỗ không?
Không được tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp, viên an cung hay bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có kết quả chụp cắt lớp vi tính xác định chính xác thể đột quỵ xuất huyết hay nhồi máu.
Tư thế nằm nào là an toàn nhất cho người bị đột quỵ trong lúc chờ xe cấp cứu?
Nếu người bệnh tỉnh táo, nên để nằm nghiêng đầu nhẹ một bên hoặc kê cao đầu khoảng 30 độ. Nếu người bệnh hôn mê, thở khò khè hoặc nôn mửa, hãy đặt ở tư thế nằm nghiêng an toàn để đường thở thông thoáng.
Người trẻ khỏe mạnh có nguy cơ bị đột quỵ hay không?
Người trẻ tuổi hoàn toàn có thể bị đột quỵ do dị dạng mạch máu não, bóc tách động mạch, bệnh lý tim mạch tiềm ẩn, rối loạn đông máu hoặc lối sống nhiều áp lực, hút thuốc và lạm dụng chất kích thích.
