Cách phòng tránh sốc lạnh khi bơi trong ngày nắng nóng

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Vào những ngày hè nhiệt độ ngoài trời tăng cao, nhiều người thường có thói quen lao ngay xuống hồ bơi hoặc bãi biển để làm mát cơ thể tức thì. Cảm giác sảng khoái mát lạnh này thực chất lại tiềm ẩn nguy cơ y khoa rất lớn, đặc biệt là hội chứng sốc lạnh do chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa môi trường và nước.

Khi cơ thể đang ở trạng thái giãn mạch để tỏa nhiệt dưới trời nóng bức, việc tiếp xúc bất ngờ với nước lạnh sẽ kích hoạt các thụ cảm thể trên da. Tình trạng này khiến hệ thần kinh giao cảm phản ứng dữ dội, dẫn đến co thắt mạch ngoại vi, nhịp tim tăng vọt và phản xạ hít sâu không kiểm soát.

Nếu không chuẩn bị kỹ lưỡng, người bơi rất dễ rơi vào tình trạng ngạt nước do hít phải nước khi thở gấp, chuột rút cơ bắp hoặc rối loạn tuần hoàn. Vì vậy, việc trang bị kiến thức về cách chuẩn bị và làm quen dần với môi trường nước là điều kiện tiên quyết để có một buổi bơi lội an toàn.

Tránh sốc lạnh khi bơi là gì?

Hiện tượng sốc lạnh khi bơi trong ngày nắng nóng là một phản ứng sinh lý cấp tính xảy ra khi da tiếp xúc đột ngột với môi trường nước có nhiệt độ thấp hơn đáng kể so với nhiệt độ bề mặt cơ thể. Trong điều kiện thời tiết oi bức, các mao mạch dưới da giãn rộng và tuyến mồ hôi hoạt động liên tục để điều hòa thân nhiệt. Khi nhảy ngay xuống nước mát, nhiệt độ da sụt giảm tức thì khiến hệ thần kinh phản xạ co mạch ngoại biên để giữ nhiệt cho các tạng trung tâm. Sự co mạch ồ ạt làm tăng áp lực dồn máu về tim, khiến huyết áp tăng nhanh và nhịp tim dao động mạnh. Đồng thời, phản xạ thở gấp không chủ ý có thể khiến người bơi nuốt phải nước hoặc sặc nước ngay trong những giây đầu tiên. Đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới các tai nạn đuối nước nguy hiểm dù người bơi có kỹ năng bơi lội tốt.

Cơ chế sinh lý khiến cơ thể bị sốc lạnh khi tiếp xúc nước đột ngột

Khi cơ thể đang chịu ảnh hưởng của nhiệt độ không khí cao, lưu lượng máu ngoại vi tăng lên rõ rệt để hỗ trợ quá trình tản nhiệt qua da. Ngay thời điểm toàn bộ bề mặt da tiếp xúc với nước lạnh, các thụ thể cảm giác nhiệt gửi tín hiệu khẩn cấp về trung khu thần kinh, kích hoạt phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy. Hiện tượng này gây ra ba phản xạ nối tiếp nhau gồm thở gấp mất kiểm soát, co thắt mạch máu toàn thân và tăng gánh nặng lên cơ tim. Phản xạ hít sâu tự động diễn ra trong 1 đến 3 phút đầu tiên là yếu tố nguy hiểm nhất, bởi nếu đầu người bơi đang chìm dưới mặt nước, một lượng nước lớn sẽ tràn vào đường thở gây co thắt thanh quản hoặc ngạt thở cấp. Bên cạnh đó, áp lực máu tăng đột ngột có thể kích hoạt các cơn rối loạn nhịp tim, đặc biệt là ở những người có bệnh lý tim mạch tiềm ẩn mà chưa được chẩn đoán trước đó.

Các bước khởi động và thích nghi nhiệt độ trước khi xuống hồ bơi

Để ngăn chặn sốc nhiệt và sốc lạnh, người bơi cần dành ít nhất 10 đến 15 phút thực hiện các bài tập khởi động nhẹ nhàng trên cạn nhằm làm ấm các nhóm cơ, bôi trơn khớp và nâng cao nhịp tim một cách ổn định. Sau khi khởi động xong và nghỉ ngơi cho ráo mồ hôi, tuyệt đối không nhảy ngay xuống vùng nước sâu. Quy trình thích nghi nhiệt độ nên được thực hiện tuần tự bằng cách dùng nước hồ té nhẹ lên các vùng cơ thể nhạy cảm như cổ chân, cổ tay, gáy, ngực và mặt. Tiếp theo, bước xuống bậc thang ở vùng nước nông ngập đến hông hoặc bụng, đứng yên trong vài phút để hệ tuần hoàn làm quen với áp lực và nhiệt độ của nước. Khi nhịp thở vẫn duy trì đều đặn và không còn cảm giác ớn lạnh, người bơi mới từ từ thả lỏng toàn bộ thân mình xuống nước để bắt đầu bơi lội thoải mái.

Xử trí đúng cách khi gặp hiện tượng co cơ hoặc thở dốc dưới nước

Nếu không may xuất hiện cảm giác hoa mắt, thở gấp hoặc chuột rút ngay khi vừa xuống nước, việc giữ bình tĩnh là yếu tố quan trọng nhất quyết định khả năng sống còn. Người bơi không nên cố gắng bơi nhanh về phía trước vì động tác gắng sức trong lúc cơ thể đang thiếu oxy sẽ khiến tình trạng co cơ bắp trở nên nghiêm trọng hơn. Thay vào đó, hãy lập tức ngửa đầu ra sau, thả lỏng thân trên để tận dụng sức nổi tự nhiên của nước vào tư thế nằm ngửa thả nổi, giúp đường thở luôn ở trên mặt nước. Hít thở sâu và chậm bằng mũi rồi thở ra từ từ qua miệng để kiểm soát lại nhịp tim và giảm bớt cơn hoảng loạn. Khi đã lấy lại được nhịp thở ổn định, dùng tay còn lại hoặc chân không bị chuột rút nhẹ nhàng chèo nước di chuyển vào mép bể hoặc phát tín hiệu cầu cứu người cứu hộ xung quanh.

Thời điểm bơi lội an toàn và cách chăm sóc cơ thể sau khi bơi

Lựa chọn thời điểm bơi phù hợp trong ngày giúp giảm thiểu đáng kể khoảng chênh lệch nhiệt độ giữa môi trường trên cạn và dưới nước. Khung giờ lý tưởng nhất để bơi lội vào mùa hè là sáng sớm trước 9 giờ hoặc buổi chiều muộn sau 16 giờ 30 khi cường độ bức xạ mặt trời đã suy giảm rõ rệt. Tránh đi bơi vào khoảng thời gian giữa trưa từ 11 giờ đến 15 giờ vì đây là lúc nền nhiệt không khí cao nhất khiến nguy cơ sốc nhiệt và say nắng tăng vọt. Sau khi bơi xong, người bơi cần lên bờ lau khô người ngay bằng khăn ấm mềm, thay trang phục khô ráo và tránh ngồi trực tiếp dưới luồng gió quạt mạnh hoặc phòng máy lạnh nhiệt độ thấp. Bổ sung ngay nước ấm, nước lọc hoặc dung dịch điện giải để bù đắp lượng nước và khoáng chất đã mất qua mồ hôi trong quá trình vận động.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức an toàn khi bơi lội và không thay thế cho các chỉ định y khoa chuyên sâu. Những người có tiền sử bệnh tim mạch, tăng huyết áp, hen phế quản hoặc người cao tuổi cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi tham gia các hoạt động bơi lội cường độ cao. Tuyệt đối không bơi lội khi vừa uống rượu bia hoặc khi cơ thể đang quá mệt mỏi, sốt hay kiệt sức. Luôn chọn hồ bơi có nhân viên cứu hộ túc trực thường xuyên.

Tóm tắt

Hiện tượng sốc lạnh trong ngày nắng nóng hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu người bơi tuân thủ nguyên tắc làm quen nhiệt độ từ từ và khởi động kỹ lưỡng. Sự chuẩn bị cẩn trọng không chỉ bảo vệ sức khỏe tim mạch và hệ hô hấp mà còn giúp trải nghiệm bơi lội mùa hè luôn an toàn, lành mạnh cho bản thân cùng gia đình.