Cách phòng tránh nhiễm chéo vi khuẩn trong chế biến thực phẩm

Nhiễm chéo vi khuẩn trong chế biến thực phẩm là gì?

Nhiễm chéo vi khuẩn trong chế biến thực phẩm là hiện tượng vi sinh vật gây hại, bao gồm các loại vi khuẩn phổ biến như Salmonella, Escherichia coli, Campylobacter và tụ cầu vàng, chuyển dịch từ nguồn ban đầu sang các thực phẩm khác, dụng cụ nhà bếp hoặc bề mặt nấu nướng. Quá trình này có thể xảy ra thông qua tiếp xúc trực tiếp giữa hai loại thực phẩm khi bảo quản chung, hoặc gián tiếp qua bàn tay người làm bếp, dao thớt, khăn lau và bồn rửa. Khi thực phẩm ăn liền hoặc món ăn đã nấu chín bị nhiễm chéo, vi khuẩn sẽ không bị tiêu diệt bởi nhiệt độ nấu nướng nữa, dẫn đến nguy cơ ngộ độc cấp tính, tiêu chảy nhiễm trùng và suy giảm miễn dịch đường ruột cho người sử dụng. Do đó, việc nắm vững các nguyên tắc ngăn chặn nhiễm chéo là bước phòng bệnh thiết yếu trong mỗi bữa ăn.

Tách biệt thực phẩm tươi sống và thức ăn đã chín

Nguyên tắc quan trọng đầu tiên trong an toàn thực phẩm là không để các loại thịt, hải sản và gia cầm tươi sống tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với các món ăn đã nấu chín hoặc đồ ăn liền như rau sống, trái cây. Khi đi chợ hoặc siêu thị, người tiêu dùng nên chứa thịt cá sống trong túi riêng biệt, tránh để nước tiết rỉ ra dính vào các mặt hàng tiêu dùng khác.

Trong tủ lạnh gia đình, việc sắp xếp vị trí các khay kệ cần được thực hiện khoa học. Thực phẩm đã nấu chín, đồ ăn sẵn nên được bảo quản ở các ngăn phía trên và luôn được đậy kín nắp hoặc bọc màng thực phẩm cẩn thận. Ngược lại, thực phẩm tươi sống cần được làm sạch sơ bộ, đựng trong hộp kín chống rò rỉ và đặt ở ngăn dưới cùng. Cách bố trí này ngăn chặn triệt để tình trạng nước từ thịt cá tươi sống mang theo mầm bệnh nhỏ giọt xuống các thực phẩm dùng ngay bên dưới.

Sử dụng dao thớt và dụng cụ sơ chế riêng biệt

Dao, thớt và các bề mặt tiếp xúc là những con đường trung gian phổ biến nhất làm lan truyền vi sinh vật gây hại trong gian bếp gia đình. Thói quen dùng chung một chiếc thớt để thái thịt sống rồi tiếp tục cắt giò chả, rau thơm hoặc hoa quả chín khiến vi khuẩn bám dính sang món ăn sẵn mà không qua bước xử lý nhiệt diệt khuẩn nào.

Để kiểm soát rủi ro, mỗi gia đình nên trang bị tối thiểu hai chiếc thớt riêng biệt, có thể phân biệt bằng màu sắc hoặc chất liệu khác nhau cho thực phẩm sống và thực phẩm chín. Dao thái và đĩa đựng cũng cần tuân thủ nguyên tắc phân loại tương tự. Tuyệt đối không sử dụng lại chiếc đĩa vừa đựng thịt sống để đựng thịt đã nướng hoặc luộc chín mà chưa qua rửa sạch bằng xà phòng và nước ấm. Nếu chỉ có một dụng cụ, bắt buộc phải rửa kỹ bằng xà phòng, tráng nước sôi và lau khô trước khi chuyển sang sơ chế món khác.

Vệ sinh bàn tay và khử trùng bề mặt khu vực bếp

Bàn tay người chế biến là vật trung gian truyền dẫn vi sinh vật nhanh chóng nếu không được làm sạch đúng cách. Cần rửa tay bằng xà phòng và nước sạch chảy trong ít nhất hai mươi giây trước khi bắt đầu nấu ăn, sau khi chạm vào thịt sống, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi tiếp xúc với rác thải, vật nuôi.

Bên cạnh đôi bàn tay, các bề mặt khu vực chế biến như bàn bếp, bồn rửa chén, kệ để đồ cũng cần được lau dọn thường xuyên bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp hoặc nước xà phòng ấm. Khăn lau bếp là vật dụng rất dễ bị bỏ quên nhưng lại chứa mật độ vi sinh vật rất cao do thường xuyên ẩm ướt. Gia đình nên sử dụng khăn giấy dùng một lần để thấm khô bề mặt hoặc lau vết máu thịt sống, thay vì dùng khăn vải lau đi lau lại nhiều lần. Các loại khăn vải cần được giặt sạch hàng ngày và phơi khô ráo ở nơi thoáng khí.

Quy trình rã đông và xử lý nhiệt thực phẩm an toàn

Nhiều người có thói quen để thịt đông lạnh rã đông tự nhiên ở nhiệt độ phòng trên bàn bếp suốt nhiều giờ. Quá trình này tạo điều kiện cho bề mặt ngoài của thực phẩm ấm lên, bước vào vùng nhiệt độ nguy hiểm giúp vi khuẩn nhân lên nhanh chóng và dễ dàng lây nhiễm sang môi trường xung quanh.

Biện pháp rã đông an toàn nhất là chuyển thực phẩm từ ngăn đá xuống ngăn mát tủ lạnh trước một ngày để quá trình rã đông diễn ra từ từ ở nhiệt độ thấp. Trường hợp cần chế biến nhanh, có thể sử dụng chế độ rã đông của lò vi sóng hoặc ngâm thực phẩm trong túi kín dưới vòi nước lạnh, thay nước sau mỗi ba mươi phút. Khi nấu nướng, cần đảm bảo nhiệt độ sôi hoặc nhiệt độ tâm thực phẩm đạt mức an toàn nhằm tiêu diệt hoàn toàn các mầm bệnh vi khuẩn còn sót lại trước khi sử dụng.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trên nhằm mục đích nâng cao nhận thức vệ sinh an toàn thực phẩm trong sinh hoạt gia đình, không thay thế cho các quy chuẩn an toàn thực phẩm chuyên biệt trong công nghiệp. Nếu bản thân hoặc người nhà xuất hiện các triệu chứng ngộ độc thực phẩm như nôn ói dữ dội, tiêu chảy liên tục, sốt cao hoặc đau bụng quặn thắt kéo dài, cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc trung tâm y tế gần nhất để được nhân viên y tế chẩn đoán và điều trị thích hợp, không tự ý uống thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định.

Tóm tắt

Phòng ngừa nhiễm chéo vi khuẩn trong gian bếp là thói quen thiết yếu để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình. Việc tuân thủ nguyên tắc tách biệt thực phẩm, dùng riêng dụng cụ chế biến và giữ vệ sinh môi trường nấu nướng giúp ngăn chặn nguy cơ ngộ độc thức ăn một cách bền vững. Khi có biểu hiện nhiễm khuẩn đường tiêu hóa kéo dài, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.