Cách phòng tránh ngộ độc thực phẩm thường gặp trong đời sống hàng ngày

Cách phòng tránh ngộ độc thực phẩm là gì?

Ngộ độc thực phẩm hay còn gọi là ngộ độc thức ăn, là hội chứng xuất hiện khi cơ thể hấp thu các loại thực phẩm chứa độc tố sinh học hoặc vi sinh vật gây hại. Các tác nhân phổ biến bao gồm vi khuẩn Salmonella, tụ cầu vàng Staphylococcus aureus, vi khuẩn Clostridium botulinum, vi khuẩn tả Vibrio cholerae hoặc các chủng vi rút đường ruột như Norovirus.

Tình trạng này có thể xuất hiện đơn lẻ ở từng cá nhân hoặc bùng phát thành đợt ngộ độc tập thể tại các bếp ăn trường học, khu công nghiệp và nhà hàng. Bệnh nhân bị ngộ độc thực phẩm thường đối mặt với các triệu chứng như đau quặn bụng, buồn nôn, nôn mửa liên tục, tiêu chảy phân lỏng nhiều lần và sốt. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào chủng loại vi sinh vật, lượng độc tố nạp vào cơ thể và thể trạng miễn dịch của người bệnh. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người cao tuổi là những đối tượng dễ gặp biến chứng nguy hiểm nếu không được chăm sóc y tế đúng cách.

Lựa chọn nguyên liệu tươi sạch và kiểm tra bao bì cẩn thận

Việc phòng ngừa ngộ độc thực phẩm bắt đầu từ giai đoạn chọn mua nguyên liệu tươi mới và có nguồn gốc rõ ràng. Đối với các loại thịt gia súc, gia cầm và thủy hải sản, người tiêu dùng nên chọn sản phẩm còn giữ được độ đàn hồi tự nhiên, màu sắc tươi sáng, không có mùi lạ hay dấu hiệu chảy nhớt. Rau củ quả cần tươi cuống, không bị dập nát, héo úa hoặc có đốm mốc bất thường.

Khi chọn mua thực phẩm đóng gói sẵn hoặc đồ hộp, cần kiểm tra kỹ nhãn mác, thời hạn sử dụng và tính nguyên vẹn của bao bì. Tuyệt đối không sử dụng đồ hộp bị phồng rộp, móp méo, rỉ sét hoặc nứt vỡ vì đó là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn kỵ khí Clostridium botulinum sinh độc tố nguy hiểm. Ngoài ra, trong quá trình mua sắm tại chợ hay siêu thị, nên tách riêng thực phẩm tươi sống với các thực phẩm ăn liền để tránh lây nhiễm chéo vi sinh vật ngay từ giỏ hàng.

Bảo quản thực phẩm đúng nhiệt độ và ngăn ngừa nhiễm khuẩn chéo

Nhiệt độ bảo quản đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát tốc độ sinh trưởng của các chủng vi khuẩn gây bệnh đường tiêu hóa như Salmonella, Escherichia coli hay tụ cầu vàng. Thức ăn tươi sống chưa chế biến ngay cần được làm sạch sơ bộ, phân chia thành các phần vừa ăn và bảo quản trong ngăn đá hoặc ngăn mát tủ lạnh ở mức nhiệt phù hợp. Ngăn mát nên duy trì dưới 4 độ C và ngăn đá dưới âm 18 độ C để ức chế mầm bệnh phát triển.

Bên cạnh đó, việc sắp xếp vị trí thực phẩm trong tủ lạnh cần khoa học và ngăn nắp. Thịt cá sống phải được đặt trong các hộp kín hoặc túi zip riêng biệt, xếp ở các ngăn dưới cùng để nước thịt không rò rỉ xuống rau củ quả hoặc thức ăn đã nấu chín. Thức ăn thừa sau bữa ăn cần được làm nguội nhanh và cho vào tủ lạnh trong vòng hai giờ, tránh lưu trữ quá nhiều ngày liên tục. Thường xuyên lau dọn tủ lạnh cũng giúp loại bỏ nấm mốc và giảm thiểu nguy cơ phát tán vi khuẩn.

Vệ sinh tay và dụng cụ chế biến kết hợp nguyên tắc nấu chín kỹ

Khâu sơ chế và nấu nướng quyết định phần lớn tính an toàn của món ăn trước khi sử dụng. Bàn tay của người chế biến là con đường lây truyền vi sinh vật phổ biến, do đó cần rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây trước khi chạm vào thực phẩm, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi tiếp xúc với rác thải. Các bề mặt bàn bếp, bồn rửa và dụng cụ nấu nướng cần được cọ rửa sạch sẽ trước và sau mỗi lần chế biến.

Đặc biệt, thói quen dùng chung thớt và dao cho thực phẩm sống và thức ăn chín là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ngộ độc tiêu hóa tại gia đình. Cần phân định rõ ràng thớt dành riêng cho thịt cá sống và thớt dùng cho rau quả hoặc đồ ăn sẵn. Nấu chín kỹ thức ăn ở nhiệt độ sôi đồng đều giúp tiêu diệt hầu hết các vi khuẩn gây bệnh đường ruột. Không nên ăn các món thịt tái sống, hải sản chưa nấu chín hoặc trứng lòng đào nếu không kiểm soát được nguồn gốc an toàn. Thức ăn cũ khi dùng lại bắt buộc phải được đun sôi lại hoàn toàn.

Sử dụng nguồn nước sạch và sơ chế rau củ đúng cách

Nguồn nước dùng trong sơ chế rau củ, nấu nướng và uống hàng ngày phải là nguồn nước sạch, đạt tiêu chuẩn vệ sinh của cơ quan y tế. Việc sử dụng nguồn nước giếng khoan ô nhiễm hoặc nước bề mặt chưa qua xử lý có thể đưa vi khuẩn, ký sinh trùng và kim loại nặng vào cơ thể. Các gia đình nên sử dụng nước máy hợp vệ sinh hoặc hệ thống lọc nước đạt chuẩn, đồng thời duy trì thói quen uống nước đã đun sôi để nguội.

Rau củ quả ăn sống cần được rửa kỹ từng lá dưới vòi nước chảy để trôi sạch bụi bẩn, trứng giun sán và dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật bám trên bề mặt. Không nên ngâm rau quá lâu trong nước muối đậm đặc vì có thể làm dập nát lá và giảm giá trị dinh dưỡng mà không loại bỏ được hết vi sinh vật bám sâu. Sau khi rửa sạch, rau nên để ráo nước trong rổ sạch trước khi dùng. Đối với củ quả gọt vỏ, hãy rửa sạch lớp vỏ bên ngoài trước khi gọt để vi khuẩn từ vỏ không xâm nhập vào phần thịt củ qua lưỡi dao.

Lưu ý an toàn

Nội dung hướng dẫn phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho các chỉ định y khoa. Khi người bệnh có biểu hiện ngộ độc thực phẩm kèm theo nôn ói liên tục không giữ được nước, tiêu chảy ra máu, sốt cao, li bì hoặc tụt huyết áp, cần đưa ngay đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tóm tắt

Chủ động áp dụng các biện pháp vệ sinh an toàn trong ăn uống là cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa ngộ độc thực phẩm cho bản thân và gia đình. Khi không may xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như nôn ói nhiều hoặc tiêu chảy liên tục, người bệnh cần được bù nước đầy đủ và đưa đến cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ thăm khám kịp thời.