Cách phòng bệnh đau mắt trong mùa mưa bão và ngập lụt
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Vào mùa mưa bão, tình trạng ngập lụt kéo dài khiến môi trường sống bị ô nhiễm nghiêm trọng, rác thải và chất bẩn hòa vào dòng nước sinh hoạt. Đây là thời điểm các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm bùng phát mạnh mẽ, đặc biệt là bệnh viêm kết mạc hay thường gọi là đau mắt đỏ. Vi khuẩn, virus và vi nấm trong nước ngập có thể dễ dàng xâm nhập vào mắt khi người dân tiếp xúc trực tiếp hoặc sử dụng nguồn nước không đảm bảo.
Để bảo vệ thị lực và ngăn chặn dịch bệnh lây lan trong cộng đồng sau thiên tai, việc nắm rõ các biện pháp phòng ngừa đau mắt là vô cùng cấp thiết. Việc chăm sóc mắt đúng cách kết hợp giữ gìn vệ sinh cá nhân sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh ngay cả trong điều kiện sinh hoạt khó khăn của mùa bão lũ.
Phòng bệnh đau mắt mùa bão lũ là gì?
Đau mắt trong mùa bão lũ chủ yếu là tình trạng viêm kết mạc cấp tính xuất hiện sau khi tiếp xúc với nguồn nước bẩn, bùn đất hoặc do lây nhiễm chéo giữa các thành viên trong gia đình. Kết mạc là lớp màng trong suốt bao phủ lòng trắng và mặt trong mí mắt, rất nhạy cảm với các yếu tố ngoại cảnh. Khi nước lũ dâng cao, hệ thống thoát nước quá tải cuốn theo nhiều vi sinh vật gây hại như vi khuẩn tụ cầu, liên cầu hoặc virus Adeno. Bệnh thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện như cộm xốn, đỏ mắt, chảy nước mắt, nhiều gỉ mắt và sưng phù mi mắt. Nếu không được chăm sóc đúng mức, viêm kết mạc có thể dẫn đến biến chứng viêm giác mạc, ảnh hưởng lâu dài đến thị lực. Hiểu rõ cơ chế lây truyền qua giọt bắn, dịch tiết mắt và tiếp xúc gián tiếp là nền tảng để thực hiện các biện pháp phòng ngừa hữu hiệu.
Bảo đảm nguồn nước sạch trong sinh hoạt hằng ngày
Nguồn nước sinh hoạt bị nhiễm bẩn là nguyên nhân hàng đầu làm bùng phát các bệnh về mắt sau mưa bão. Người dân tuyệt đối không dùng nước ngập lũ, nước tù đọng để rửa mặt, tắm giặt hoặc vệ sinh cá nhân. Trong hoàn cảnh thiếu nước sạch, các gia đình cần ưu tiên lọc trong nước bằng phèn chua hoặc vải sạch, sau đó khử trùng nước bằng hóa chất chuyên dụng theo hướng dẫn của trạm y tế địa phương. Nước dùng để vệ sinh vùng mặt và rửa mắt phải là nước đun sôi để nguội hoặc nước sạch đóng chai đã kiểm định. Các dụng cụ chứa nước như xô, chậu, lu, bể chứa cần được cọ rửa sạch sẽ, có nắp đậy kín để ngăn ngừa bụi bẩn, côn trùng và rác thải xâm nhập. Việc bảo đảm nguồn nước an toàn không chỉ bảo vệ mắt mà còn ngăn chặn nhiều bệnh lý truyền nhiễm đường tiêu hóa và ngoài da trong điều kiện ngập úng.
Vệ sinh cá nhân và cách ly đồ dùng riêng biệt
Đau mắt đỏ có tốc độ lây lan rất nhanh thông qua việc dùng chung đồ dùng cá nhân hoặc tiếp xúc với dịch tiết của người bệnh. Mỗi thành viên trong gia đình cần được trang bị và sử dụng riêng khăn mặt, chậu rửa mặt, gối và chăn màn. Khăn mặt sau khi sử dụng cần được giặt sạch bằng xà phòng, phơi ngoài nắng hoặc nơi thoáng gió, tránh treo khăn ẩm ướt trong góc tối ẩm thấp vì tạo môi trường cho nấm mốc phát triển. Thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh đóng vai trò then chốt trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền. Người dân cần tuyệt đối từ bỏ thói quen đưa tay lên dụi mắt khi thấy ngứa hoặc cộm, bởi hành động này dễ làm tổn thương biểu mô giác mạc và đưa mầm bệnh từ tay xâm nhập trực tiếp vào mắt.
Sử dụng dụng cụ bảo hộ khi tiếp xúc với nước lũ
Đối với những người bắt buộc phải di chuyển hoặc tham gia dọn dẹp vệ sinh môi trường trong vùng ngập úng, việc trang bị bảo hộ là yêu cầu bắt buộc. Đeo kính bảo hộ chắn bụi nước hoặc kính râm ôm sát khuôn mặt giúp hạn chế tối đa nguy cơ nước bẩn bắn trực tiếp vào mắt. Tránh lặn ngụp hoặc để đầu chìm trong dòng nước lũ. Khi dọn dẹp bùn đất và rác thải sau khi nước rút, cần mang găng tay cao su và khẩu trang y tế để tránh tình trạng vô tình chạm tay bẩn lên mặt. Trường hợp không may bị nước bẩn bắn vào mắt, người dân cần nhanh chóng chớp mắt nhẹ nhàng và rửa mắt ngay bằng nước muối sinh lý đẳng trương không chứa chất bảo quản, sau đó dùng khăn giấy sạch thấm khô vùng quanh mắt, không dùng tay trần chà xát mi mắt.
Chăm sóc và vệ sinh mắt định kỳ đúng cách
Trong suốt giai đoạn bão lũ, việc chăm sóc mắt mỗi ngày giúp loại bỏ bụi bẩn và tác nhân gây hại trước khi chúng gây tổn thương mô mắt. Người dân có thể sử dụng dung dịch natri clorid không phẩy chín phần trăm để nhỏ rửa mắt từ hai đến ba lần mỗi ngày, đặc biệt là sau khi đi ngoài trời mưa hoặc sau khi hoàn thành công việc dọn dẹp môi trường. Khi nhỏ mắt, cần thao tác cẩn thận để đầu lọ thuốc không chạm trực tiếp vào lông mi hay kết mạc mắt, tránh làm nhiễm khuẩn toàn bộ lọ dung dịch. Mỗi người nên dùng riêng một lọ dung dịch nhỏ mắt và không sử dụng những lọ thuốc đã mở nắp quá ba mươi ngày. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ vi chất, bổ sung vitamin A, vitamin C và kẽm từ thực phẩm cũng góp phần tăng cường sức đề kháng cho niêm mạc mắt.
Lưu ý an toàn
Người dân tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa hoạt chất kháng sinh mạnh hoặc hoạt chất chống viêm corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt, bởi việc dùng sai có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc loét giác mạc. Không áp dụng các biện pháp truyền miệng như xông lá trầu không hay đắp lá cây lên mắt vì tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng và bỏng giác mạc nặng nề. Khi xuất hiện dấu hiệu đau nhức mắt dữ dội, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Phòng bệnh đau mắt trong mùa bão lũ đòi hỏi sự chủ động và kiên trì trong thói quen vệ sinh hằng ngày. Giữ sạch nguồn nước, không dùng chung đồ dùng cá nhân và bảo vệ mắt cẩn thận khi tiếp xúc môi trường ngập lụt là chìa khóa bảo vệ thị lực cho cả gia đình. Chủ động theo dõi sức khỏe và đi khám kịp thời giúp hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm cho đôi mắt.
Nguồn tham khảo
- The Internet Journal of Microbiology: A study of antibacterial activity of plant extracts on bacterial pathogens isolated from Eye infections (conjunctivitis)
- Sexually Transmitted Infections: Animal model studies of genital chlamydial infections. Immunity to re-infection with guinea-pig inclusion conjunctivitis agent in the urethra and eye of male guinea-pigs
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nước lũ vô tình bắn vào mắt thì nên xử trí ban đầu như thế nào?
Ngay khi bị nước bẩn bắn vào mắt, bạn cần dùng nước muối sinh lý natri clorid không phẩy chín phần trăm để rửa trôi chất bẩn. Chớp mắt nhẹ nhàng trong lúc rửa và dùng khăn giấy sạch thấm khô viền mắt, tuyệt đối không lấy tay dụi mạnh làm trầy xước giác mạc.
Có nên dùng chung lọ nước muối sinh lý nhỏ mắt với người khác không?
Không nên dùng chung lọ dung dịch nhỏ mắt với bất kỳ ai, kể cả người thân trong gia đình. Việc dùng chung lọ thuốc dễ làm lây truyền chéo vi khuẩn và virus từ người mang mầm bệnh sang người lành qua đầu vòi nhỏ giọt.
Tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi bị đau mắt đỏ có nguy hiểm không?
Tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa hoạt chất corticoid rất nguy hiểm. Thuốc có thể làm giảm triệu chứng đỏ mắt tạm thời nhưng dễ gây suy giảm miễn dịch tại chỗ, khiến nhiễm trùng nặng hơn, thậm chí dẫn đến loét giác mạc hoặc biến chứng tăng nhãn áp nếu không có bác sĩ theo dõi.
Đắp lá trầu không lên mắt khi bị sưng đỏ có giúp khỏi bệnh không?
Việc đắp hoặc xông các loại lá như lá trầu không lên mắt là thói quen dân gian không có cơ sở khoa học an toàn. Tinh dầu nóng và vi khuẩn, nấm còn sót lại trên lá cây rất dễ gây bỏng nhiệt niêm mạc, dị ứng và bội nhiễm vi khuẩn khiến mắt tổn thương nặng nề hơn.
Những biểu hiện nào cảnh báo bệnh đau mắt cần đi khám bác sĩ ngay?
Khi bạn nhận thấy các dấu hiệu như đau nhức mắt dữ dội, mắt nhìn mờ đi, nhạy cảm quá mức với ánh sáng, chảy mủ đặc màu vàng xanh hoặc mi mắt sưng húp không mở được, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám kịp thời.
