Cách phân biệt viêm xoang và đau nửa đầu để điều trị đúng hướng

Phân biệt viêm xoang và đau nửa đầu là gì?

Viêm xoang là tình trạng viêm nhiễm phù nề lớp niêm mạc lót bên trong các hốc xoang cạnh mũi, làm cản trở quá trình dẫn lưu dịch tự nhiên và gây tăng áp lực trong xoang. Nguyên nhân thường gặp là do virus đường hô hấp, nhiễm vi khuẩn thứ phát hoặc phản ứng dị ứng môi trường kéo dài.

Đau nửa đầu, hay còn gọi là chứng đau đầu migraine, là một rối loạn thần kinh mạn tính liên quan đến sự thay đổi hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh và mạch máu não. Bệnh thường mang tính chất gia đình và có xu hướng bùng phát thành từng đợt khi gặp các yếu tố kích thích nội tại hoặc ngoại cảnh. Do các dây thần kinh chi phối cảm giác vùng mặt và màng não có sự giao thoa, cảm giác đau từ hai bệnh lý này dễ bị chồng lấp khiến người bệnh lúng túng khi tự đánh giá.

Vị trí và tính chất cơn đau của từng bệnh

Cơn đau đầu do viêm xoang thường xuất phát từ sự bít tắc các lỗ thông xoang và tình trạng ứ đọng dịch mủ trong các hốc xoang mặt. Người bệnh thường cảm thấy đau tức, nặng trĩu vùng trán, hai bên cánh mũi, má hoặc vùng giữa hai mắt. Cảm giác căng tức này có xu hướng tăng lên rõ rệt khi người bệnh cúi đầu về phía trước, khi ho hoặc khi thay đổi tư thế đột ngột. Vùng mặt tương ứng với các xoang bị viêm có thể sưng nhẹ và đau nhức khi dùng ngón tay ấn vào.

Trái lại, cơn đau nửa đầu mang tính chất giật nhói theo nhịp mạch đập, thường khu trú ở một bên đầu, vùng thái dương hoặc quanh hốc mắt, đôi khi có thể lan ra toàn bộ đầu. Cường độ đau của đau nửa đầu thường từ trung bình đến rất dữ dội, khiến người bệnh gặp khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Khác với viêm xoang, cơn đau nửa đầu không tăng lên chủ yếu do cúi người mà thường trở nên tồi tệ hơn khi người bệnh vận động thể lực, đi lại hoặc leo cầu thang.

Các triệu chứng đi kèm giúp phân biệt hai bệnh

Triệu chứng tai mũi họng là tiêu chí then chốt giúp nhận diện viêm xoang. Khi các hốc xoang bị nhiễm trùng, niêm mạc xoang phù nề và tiết dịch nhiều, dẫn đến nghẹt mũi liên tục, chảy nước mũi đặc có màu vàng hoặc xanh, giảm khứu giác, ho nhiều về đêm do dịch chảy xuống thành sau họng. Người bệnh viêm xoang cấp tính cũng thường sốt nhẹ đến sốt vừa, người mệt mỏi và cảm giác đau nhức ê ẩm cả hàm trên.

Ở người bị đau nửa đầu, các triệu chứng đi kèm lại nghiêng về hệ thần kinh và giác quan. Người bệnh thường cực kỳ nhạy cảm với ánh sáng, tiếng ồn hoặc mùi hương nồng, do đó họ có xu hướng tìm nơi tối và yên tĩnh để nghỉ ngơi. Cơn đau nửa đầu cũng rất hay đi kèm với cảm giác buồn nôn, nôn mửa hoặc chóng mặt. Mặc dù một số cơn đau nửa đầu có thể gây nghẹt mũi nhẹ hoặc chảy nước mắt do phản xạ thần kinh thực vật, nhưng dịch tiết hoàn toàn trong suốt và không đi kèm sốt hay dịch mũi đặc đổi màu.

Yếu tố kích hoạt cơn đau ở người bệnh

Viêm xoang và đau nửa đầu có các yếu tố thúc đẩy cơn đau rất khác biệt. Đợt viêm xoang thường bắt đầu sau một đợt cảm lạnh thông thường, cảm cúm kéo dài không khỏi, hoặc do tiếp xúc với khói bụi, hóa chất độc hại, nấm mốc và các dị nguyên đường hô hấp. Tình trạng lệch vách ngăn mũi, polyp mũi hoặc phì đại cuốn mũi cũng cản trở lưu thông dịch và dẫn đến đợt viêm xoang tái diễn.

Trong khi đó, cơn đau nửa đầu thường được châm ngòi bởi các kích thích thần kinh và chuyển hóa. Căng thẳng tâm lý kéo dài, mất ngủ, rối loạn đồng hồ sinh học, thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ trong chu kỳ kinh nguyệt là những nguyên nhân phổ biến. Ngoài ra, việc sử dụng các loại thực phẩm chứa chất kích thích, phô mai ủ lâu ngày, rượu bia, bột ngọt, cũng như sự thay đổi thất thường của thời tiết và áp suất khí quyển đều có thể nhanh chóng khởi phát một cơn đau nửa đầu.

Thời gian kéo dài và chu kỳ xuất hiện của từng cơn

Viêm xoang cấp tính do vi khuẩn hoặc virus thường phát triển dần sau vài ngày cảm cúm, kéo dài liên tục từ mười ngày đến bốn tuần nếu không được can thiệp phù hợp. Cảm giác căng tức vùng mặt tồn tại âm ỉ suốt cả ngày và chỉ thuyên giảm khi đường thở được thông thoáng và dịch ứ đọng được dẫn lưu sạch sẽ. Trường hợp viêm xoang mạn tính có thể kéo dài trên mười hai tuần với triệu chứng nghẹt mũi dai dẳng.

Ngược lại, cơn đau nửa đầu diễn tiến theo từng đợt rõ rệt. Mỗi cơn đau điển hình thường kéo dài từ 4 giờ đến 72 giờ rồi tự thoái lui. Sau cơn đau, người bệnh có thể trải qua giai đoạn kiệt sức, uể oải trong một hoặc hai ngày tiếp theo trước khi trở lại trạng thái bình thường. Một số bệnh nhân đau nửa đầu còn xuất hiện các dấu hiệu tiền triệu trước khi cơn đau ập đến, chẳng hạn như nhìn thấy các đốm sáng lấp lánh, vệt zíc zắc hoặc tê bì vùng mặt.

Lưu ý an toàn

Các thông tin phân biệt trên chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau liều cao hoặc thuốc xịt mũi kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao liên tục, cứng cổ, lú lẫn, nhìn đôi hoặc cơn đau đầu dữ dội đột ngột, người bệnh cần đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.

Tóm tắt

Việc phân biệt chính xác giữa viêm xoang và đau nửa đầu giúp người bệnh tiếp cận đúng hướng can thiệp y khoa, tránh lạm dụng thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm đau không cần thiết. Khi xuất hiện các cơn đau đầu tái diễn, người bệnh nên chủ động đến thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng hoặc chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ phù hợp.