Cách phân biệt sốt phát ban và tay chân miệng ở trẻ em

Phân biệt sốt phát ban và tay chân miệng

Sốt phát ban là thuật ngữ chỉ tình trạng trẻ bị sốt cao đột ngột, sau khi hạ sốt thì xuất hiện các nốt hồng ban mịn rải rác toàn thân. Bệnh thường do các chủng virus như HHV-6 hoặc HHV-7 gây ra và đa phần lành tính.

Trong khi đó, bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do nhóm virus đường ruột gây ra, điển hình nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Đặc trưng của tay chân miệng là tổn thương mụn nước hình bầu dục xuất hiện tại các vị trí đặc hiệu như niêm mạc miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông và đầu gối.

Mặc dù cùng có triệu chứng sốt và tổn thương da, tay chân miệng có nguy cơ gây biến chứng thần kinh và tim mạch nguy hiểm hơn nhiều so với sốt phát ban thông thường.

Nguyên nhân và lứa tuổi thường gặp của từng bệnh

Sốt phát ban chủ yếu do các virus thuộc nhóm Herpes virus ở người như HHV-6 hoặc HHV-7 gây ra. Bệnh tập trung nhiều nhất ở nhóm trẻ từ 6 tháng đến 2 tuổi, khi lượng kháng thể từ mẹ truyền sang bắt đầu giảm dần. Bệnh lây truyền qua đường hô hấp khi trẻ tiếp xúc trực tiếp với giọt bắn chứa virus từ người bệnh nói chuyện, ho hoặc sát gần.

Bệnh tay chân miệng do các virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, trong đó phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt ở môi trường mầm non hoặc nhà trẻ. Tay chân miệng lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mụn nước, phân hoặc nước bọt của trẻ nhiễm bệnh. Khả năng lây lan của tay chân miệng rất cao và dễ bùng phát thành dịch.

Đặc điểm nốt phát ban và vị trí xuất hiện trên cơ thể

Điểm khác biệt rõ ràng nhất giữa hai bệnh nằm ở đặc điểm nốt ban và vị trí tổn thương trên da. Trong sốt phát ban, các nốt hồng ban thường mọc sau khi cơn sốt đã giảm hẳn. Nốt ban có màu hồng nhạt, phẳng hoặc hơi gồ nhẹ so với bề mặt da, không chứa dịch bên trong, không gây ngứa và hiếm khi để lại sẹo. Ban thường xuất hiện đầu tiên ở vùng thân mình như ngực, bụng, lưng, sau đó lan ra cổ, mặt và các chi.

Đối với bệnh tay chân miệng, tổn thương da xuất hiện song song với tình trạng sốt. Nốt phát ban có dạng mụn nước hoặc bóng nước nhỏ, đáy có viền đỏ, khi vỡ ra tạo thành các vết loét. Vị trí mụn nước xuất hiện rất đặc trưng tại lòng bàn tay, lòng bàn chân, niêm mạc miệng, lưỡi, đầu gối và vùng mông. Vết loét trong miệng khiến trẻ đau rát, chảy nhiều nước dãi và bỏ ăn.

Các triệu chứng đi kèm giúp phân biệt hai tình trạng

Bên cạnh tổn thương da, quan sát các biểu hiện toàn thân sẽ giúp cha mẹ dễ dàng nhận diện bệnh. Trẻ bị sốt phát ban thường có biểu hiện sốt cao từ 39 đến 40 độ C kéo dài trong 3 đến 5 ngày. Trong thời gian sốt, trẻ có thể mệt mỏi, quấy khóc nhưng khi hạ sốt và nổi ban thì trẻ thường tỉnh táo, ăn uống trở lại bình thường. Một số trẻ có thể kèm theo sưng nhẹ lympho ở cổ hoặc sau tai, ho nhẹ hoặc chảy mũi.

Ngược lại, trẻ mắc tay chân miệng ngoài sốt nhẹ đến sốt cao còn xuất hiện các tổn thương niêm mạc miệng gây đau đớn dữ dội. Trẻ thường quấy khóc liên tục, quấy khóc về đêm, chảy nước dãi nhiều, không chịu ăn uống và chối từ thức ăn đặc hay nóng. Trẻ mắc tay chân miệng cũng dễ gặp tình trạng rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy nhẹ hoặc nôn ói.

Mức độ nguy hiểm và dấu hiệu cảnh báo biến chứng

Sốt phát ban đa phần là bệnh lành tính, diễn tiến tự khỏi sau 7 đến 10 ngày nếu trẻ được chăm sóc và hạ sốt đúng cách. Biến chứng của sốt phát ban rất hiếm, chủ yếu là co giật do sốt cao ở trẻ nhỏ có cơ địa nhạy cảm.

Trái lại, bệnh tay chân miệng có nguy cơ biến chứng nghiêm trọng hơn nhiều, đặc biệt khi nhiễm chủng Enterovirus 71. Bệnh có thể tiến triển nhanh dẫn đến viêm não, viêm meninges, viêm cơ tim, suy hô hấp và phù phổi cấp. Cha mẹ cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm ở trẻ mắc tay chân miệng như sốt cao liên tục không hạ, giật mình chới với khi ngủ hoặc khi chơi, đi đứng chuếnh choáng, run chi, nôn ói nhiều, thở nhanh hoặc lơ mơ. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, trẻ cần được đưa đến bệnh viện ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Nội dung trên đây chỉ mang tính chất tham khảo thông tin y khoa tổng quan và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế trực tiếp. Khi trẻ xuất hiện triệu chứng sốt kèm tổn thương da, phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc bôi hoặc tự chẩn đoán tại nhà. Hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nhi để được khám và theo dõi đúng quy trình. Tuyệt đối không kiêng gió, kiêng nước quá mức hoặc tắm các loại lá cây không rõ nguồn gốc lên vùng da bị tổn thương của trẻ.

Tóm tắt

Phân biệt sốt phát ban và tay chân miệng là kỹ năng cần thiết giúp cha mẹ chăm sóc trẻ an toàn và phát hiện kịp thời các bất thường. Việc nắm rõ đặc điểm nốt ban, vị trí xuất hiện và biểu hiện toàn thân sẽ giúp gia đình chủ động theo dõi. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo biến chứng nào, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.