Bệnh ho gà ở trẻ sơ sinh: Cách phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách

Bệnh ho gà ở trẻ sơ sinh là gì?

Bệnh ho gà là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Bordetella pertussis xâm nhập và tấn công bề mặt niêm mạc đường hô hấp. Độc tố do vi khuẩn này tiết ra gây tê liệt hệ thống lông chuyển của phế quản, kích thích tiết nhiều dịch nhầy đặc quánh và dẫn đến tình trạng co thắt phế quản dữ dội. Trong khi trẻ lớn và người trưởng thành thường biểu hiện cơn ho đặc trưng có tiếng hít rít sâu, thì ở trẻ sơ sinh, cơ quan hô hấp chưa trưởng thành khiến bệnh diễn biến nguy hiểm hơn với các cơn ngừng thở, hạ oxy máu và suy hô hấp cấp tính. Đây là nhóm đối tượng có tỷ lệ nhập viện và gặp biến chứng viêm phổi, co giật hoặc tổn thương não cao nhất nếu không được can thiệp kịp thời.

Các giai đoạn tiến triển của bệnh ho gà ở trẻ nhỏ

Diễn tiến của bệnh ho gà thường trải qua ba giai đoạn riêng biệt gồm giai đoạn viêm long, giai đoạn kịch phát và giai đoạn phục hồi. Ở giai đoạn đầu kéo dài khoảng một đến hai tuần, trẻ thường chỉ có các dấu hiệu tương tự cảm lạnh thông thường như chảy nước mũi trong, hắt hơi thỉnh thoảng, sốt nhẹ hoặc thậm chí không sốt. Chính sự khởi đầu nhẹ nhàng này khiến nhiều bậc phụ huynh chủ quan, coi đó là nhiễm lạnh nhẹ thông thường mà không nghĩ tới vi khuẩn ho gà.

Bước sang giai đoạn kịch phát, các biểu hiện trở nên nghiêm trọng và đáng báo động hơn rất nhiều. Khác với trẻ lớn có thể xuất hiện chuỗi ho kéo dài kèm tiếng rít hít vào, trẻ sơ sinh thường biểu hiện bằng những cơn ho rũ rượi khiến mặt đỏ ửng hoặc chuyển sang tím tái. Sau cơn ho, trẻ có thể nôn trớ chất nhầy nhớt, vã mồ hôi và kiệt sức rõ rệt. Giai đoạn này có thể kéo dài từ vài tuần đến hơn một tháng nếu không có sự can thiệp y tế thích hợp, trước khi bước sang giai đoạn phục hồi với các cơn ho thưa dần.

Điểm khác biệt giữa ho gà ở trẻ sơ sinh và cảm lạnh thông thường

Điều đặc biệt nguy hiểm của bệnh ho gà ở lứa tuổi sơ sinh là tiếng thở rít điển hình thường không xuất hiện, do cơ hô hấp của trẻ còn non yếu và chưa tạo đủ áp lực luồng khí hít vào mạnh sau cơn ho. Thay vào đó, biểu hiện nổi bật nhất lại là những cơn ngừng thở ngắn hoặc những đợt tím tái đột ngột xuất hiện trong hoặc sau khi ho, thậm chí ngay cả lúc trẻ đang ngủ hay đang bú mẹ.

Nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn triệu chứng ho gà ở giai đoạn đầu với bệnh cảm cúm, viêm tiểu phế quản hoặc viêm phế quản phổi do vi rút hợp bào hô hấp gây ra. Tuy nhiên, nếu trẻ bị nhiễm lạnh thông thường, các triệu chứng sốt và nghẹt mũi thường ổn định dần sau vài ngày. Ngược lại, đối với ho gà, tình trạng khó thở và tần suất xuất hiện cơn tím tái ngày càng gia tăng, trẻ mệt lả và bỏ bú nhiều hơn. Việc chú ý kỹ sắc mặt quanh môi, cánh mũi và nhịp thở của trẻ giúp gia đình nhận diện sớm những bất thường hô hấp nguy hiểm này.

Nguồn lây truyền vi khuẩn ho gà sang trẻ sơ sinh

Vi khuẩn ho gà có tên khoa học là Bordetella pertussis, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện ở khoảng cách gần. Trẻ sơ sinh là nhóm đối tượng có nguy cơ biến chứng nặng nề nhất vì hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện và bản thân các em chưa đủ tháng tuổi để hoàn thành phác đồ tiêm chủng vắc xin ban đầu.

Nguồn lây nhiễm phổ biến cho trẻ sơ sinh thường chính là cha mẹ, anh chị em ruột hoặc người trực tiếp chăm sóc trong gia đình. Người lớn mắc ho gà thường chỉ có biểu hiện ho dai dẳng như viêm phế quản mạn tính hoặc cảm ho thông thường, khiến họ không nhận ra mình đang mang mầm bệnh truyền nhiễm. Khi ôm ấp, hôn hít hoặc cho trẻ ăn mà không đeo khẩu trang hay rửa tay sạch sẽ, vi khuẩn rất dễ phát tán và xâm nhập vào niêm mạc đường thở của bé, gây ra tình trạng nhiễm khuẩn nặng nề với diễn biến nhanh chóng.

Biện pháp phòng ngừa và bảo vệ trẻ sơ sinh trước mầm bệnh

Để giảm thiểu tối đa nguy cơ nhiễm bệnh cho trẻ trong những tháng đầu đời, chiến lược bao bọc miễn dịch đóng vai trò then chốt. Phụ nữ mang thai nên chủ động trao đổi với bác sĩ sản khoa về việc tiêm vắc xin phối hợp có chứa thành phần ho gà trong ba tháng cuối thai kỳ. Kháng thể bảo vệ từ mẹ sẽ truyền qua nhau thai sang con, giúp che chở cho trẻ sơ sinh trong giai đoạn dễ bị tổn thương nhất trước khi trẻ đủ hai tháng tuổi để tiêm mũi vắc xin đầu tiên.

Bên cạnh đó, các thành viên khác trong gia đình và người chăm sóc trẻ cũng cần được tiêm nhắc lại vắc xin ho gà theo tư vấn y tế. Trong sinh hoạt hằng ngày, người lớn cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, vệ sinh sạch sẽ đồ dùng của bé và giữ không gian phòng ngủ thoáng đãng, sạch bụi. Nếu trong nhà có người đang gặp các triệu chứng ho, sốt hoặc chảy mũi, cần cách ly tiếp xúc gần với trẻ sơ sinh và đeo khẩu trang y tế để ngăn ngừa nguy cơ phát tán mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự mua thuốc ức chế cơn ho, kháng sinh hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng cho trẻ sơ sinh. Ngay khi nghi ngờ trẻ mắc bệnh hô hấp hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bỏ bú, thở nông, tím tái, cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám và theo dõi sát sao.

Tóm tắt

Ho gà là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp có thể tiến triển rất nhanh và khó lường ở trẻ sơ sinh. Sự quan sát sát sao của cha mẹ trong từng nhịp thở, cơn bú là chìa khóa để phát hiện sớm các bất thường. Khi nhận thấy trẻ có biểu hiện tím tái, ngừng thở hoặc ho kéo dài, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được thăm khám và hỗ trợ y tế kịp thời.